PlusAnalyse

Wie hebben Donald Trump naar het presidentschap gestemd?

Vrijwel niemand had de overwinning van Donald Trump zien aankomen. Een beschouwing van Matthijs Rooduijn: hoe wij hebben kunnen missen dat de unagreeables en de deplorables de kant van een grofgebekte miljonair zouden kiezen.

'Het zijn ook bewegingen die de zorgen van heel veel burgers verwoorden en kanaliseren' Beeld Studio Odilo Girod
'Het zijn ook bewegingen die de zorgen van heel veel burgers verwoorden en kanaliseren'Beeld Studio Odilo Girod

Matthijs Rooduijn (33) wil graag een ontboezeming doen: hij is geen haar beter dan de rest.

De jonge Amsterdamse politieke socioloog, medeoprichter van de blog 'Stuk Rood Vlees' en gespecialiseerd in de opkomst van populistische en radicale politieke partijen, kiesgedrag en publieke opinie, dacht dinsdag om twee uur 's nachts: Hillary gaat het toch wel winnen.

Ook hij heeft het niet aan zien komen. Waarom niet? Het saaie antwoord, zegt hij: de peilingen zaten ernaast.

Het minder saaie antwoord: we zijn er, na de schok van Brexit en het referendum over het verdrag met Oekraïne, toch weer ingetrapt.

Iets geruststellends
Rooduijn: "Er gaat voor de tegenstanders van Trump iets geruststellends uit van zulke peilingen. Als ze laten zien dat het allemaal wel meevalt, hoef je verder niet na te denken."

Terwijl ook de peilers zelf inmiddels best weten dat hun opinieonderzoeken aan alle kanten rammelen. In Amerika reageert nog maar tien procent van de mensen op een verzoek om vragen te antwoorden. En dat zijn niet de Trumpstemmers.

Die uiten hun boosheid liever op een andere manier of hebben er genoeg van te worden uitgemaakt voor domkop als ze voor hun werkelijke voorkeur uitkomen. Zo is de lange neus van ontevredenen deze week weer een stukje langer geworden.

Onder de radar
Wie zijn zij? Wie hebben in de Verenigde Staten Donald Trump naar het presidentschap gestemd en waarom blijven ze altijd maar weer onder de radar tot het moment dat het er echt op aankomt? Wat zegt dat over wat ons straks in maart staat te wachten bij de verkiezingen voor een nieuwe Tweede Kamer?

Grofweg, zegt Rooduijn, zijn er in Amerika drie groepen die op Trump hebben gestemd. De grootste, meest stabiele, maar ook meest onderschatte groep: Republikeinen, die Republikeins stemmen omdat ze nu eenmaal loyale Republikeinen zijn. Daarbovenop de ontevredenen: zij die vallen voor de anti-immigratieboodschap van Trump en zij die zich laten leiden door zijn uitgesproken afkeer van alles wat naar elite zweemt.

De verontwaardigde kiezer, in Europese landen goed voor een kwart tot een derde van het electoraat. Mensen die stemmen op rechtsradicale populistische partijen. Rooduijn heeft onderzoek gedaan naar hun persoonlijkheidsstructuur.

Matthijs Rooduijn Beeld Marc Driessen
Matthijs RooduijnBeeld Marc Driessen

Je ziet, zegt hij, dat Trump populair is onder mensen die weinig agreeable zijn. In het Nederlands: nors en een beetje onaangenaam. De belangrijkste eigenschappen van deze mensen: egoïstisch, wantrouwend en weinig coöperatief. Ze voelen zich aangetrokken tot het anti-establishmentdenken van Trump. Klassieke populisten: mensen die vinden dat 'het goede volk' wordt uitgebuit door 'een slechte elite'.

Rooduijn: "Mensen die ook hadden kunnen stemmen op Bernie Sanders, de linkse tegenkandidaat van Clinton bij de Democraten."

Echokamers
Daarnaast is er de andere groep: mensen met een autoritaire persoonlijkheid, die vallen voor de boodschap dat er een muur om Amerika gebouwd moet worden en alles wat vreemd en buitenlands is dient te worden geweerd.

Rechtsradicaal, maar niet per se met een afkeer van elites. "Hank en Ingrid. Over het algemeen lager opgeleid, sociaaleconomisch vaak nogal links en uiterst negatief over minderheden."

Blijft de vraag: waarom zijn ze niet gezien?

"In de westerse wereld is steeds meer polarisatie," zegt Rooduijn. "Er is nauwelijks nog communicatie. Mensen luisteren steeds minder naar elkaar."

Aan de ene kant het weldenkende deel der natie, dat het goed met zichzelf heeft getroffen en vrije toegang heeft tot media, onderwijs, bedrijfsleven, overheid, gezondheidszorg en cultuur.

Aan de andere kant dat wat Hillary Clinton zo fijnzinnig heeft omschreven als deplorables (betreurenswaardigen): mensen die hard moeten vechten voor hun bestaan, die de globalisering en de eenwording van Europa niet zien als kans, maar als bedreiging en dat omzetten in boosheid en wrok. Never the twain shall meet.

Rooduijn: "Op sociale media noemen ze het echokamers: netwerken van gelijkgestemden die eindeloos rond blijven draaien in het eigen gelijk."

Kiesstelsel
Gaan we dan in maart ook worden verrast bij de verkiezingen? Hoe groot is de kans dat de PVV straks de macht in het land overneemt?

"Er is hier een andere dynamiek," zegt Rooduijn. "Door het kiesstelsel in Amerika, waar de winnaar alles krijgt, is de klap in één keer gekomen. Ze denken er nog steeds dat het rechtsradicale populisme een nieuw verschijnsel is. Het is een beetje langs de VS heengegaan, terwijl wij er door ons stelsel van evenredige vertegenwoordiging al vijftien jaar aan hebben kunnen wennen."

Dus?

Rooduijn: "Ik denk dat het hier zo'n vaart niet zal lopen. Wij weten inmiddels vrij goed waar de kiezers zitten, wat ze vinden en wat voor partijen daarbij horen. Ik wil niet uitsluiten dat de PVV er nog eens tien zetels bij krijgt, maar dan is de grens wel zo'n beetje bereikt."

Het gaat nu de hele tijd over onderschatting, zegt hij. "Maar we moeten de zaak ook niet overschatten. Populisme en democratie gaan goed samen. Het beeld wordt geschetst dat deze partijen levensgevaarlijk zijn, maar het gaat ook om bewegingen die de zorgen van heel veel burgers verwoorden en kanaliseren. Dat is op zich ook goed nieuws voor de democratie."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden