Plus

Wetenschappers twisten over de vraag: hoe aangeboren is IQ?

Yernaz Ramautarsing (Forum voor Democratie) krijgt kritiek omdat hij het intelligentiequotiënt (IQ) in verband brengt met volkeren. Het onderwerp zorgde ook vrijdag voor ophef tijdens het Parool-verkiezingsdebat. Wetenschappers twisten over de vraag: hoe aangeboren is het IQ eigenlijk?

Beeld Getty Images

1. Wat is IQ?

Een getal dat cognitieve capaciteiten uitdrukt. Individuele scores variëren van ongeveer 50 (zwakbegaafd) tot 150 (hoogbegaafd). Er wordt getoetst op verschillende vaardigheden: taal, rekenen en ruimtelijke inzicht.

De tests bestaan meer dan honderd jaar en zijn steeds verfijnder. De tijden van schedelmeten zijn allang vervlogen. Het Amerikaanse leger deed in de Eerste Wereldoorlog IQ-metingen om te voorspellen welke vaardigheden rekruten hebben. In de wetenschap valt het binnen de psychologie.

2. Wat zegt IQ eigenlijk?

"Heel veel," zegt psycholoog Jan te Nijenhuis (VU), die er veel over publiceerde. "Het is de ­beste uitvinding in honderd jaar psychologie. Een IQ-score als de Cito zegt veel over de latere schoolprestaties en over het arbeidsperspectief."

Zodra het niet gaat over individuen, maar over volkeren of nationaliteiten, wordt de betekenis van IQ ingewikkelder. Want dan gaat het over groepsgemiddelden.

"Nederlanders hebben een gemiddelde van 100 en Surinamers van 88," aldus Te Nijenhuis.

Dat lijkt op een duidelijk onderscheid. Toch zijn er op straat meer Nederlanders en Surinamers te vinden met hetzelfde IQ dan met een verschillend IQ.

3. Bestaat er verschil tussen groepen in ­Nederland?

"Ja," zegt Te Nijenhuis. "Geboren Nederlanders hebben een gemiddelde van 100. Bij Nederlanders met een Turkse, Surinaamse, Marokkaanse of Antilliaanse achtergrond ligt dat rond de 85. Nederlanders met een Chinese achtergrond scoren 105, Joodse Nederlanders 112."

Ook hoogleraar psychometrie Han van der Maas (UvA) ziet verschillen tussen bevolkingsgroepen, al denkt hij dat ze kleiner zijn. Hoeveel kleiner kan Van der Maas niet zeggen zonder een lange statistische verhandeling.

Dat er verschillen zijn, staat daarmee vast, al verschillen de wetenschappers fundamenteel in de interpretatie.

4. Wat zijn de verschillende interpretaties?

Te Nijenhuis stelt dat het IQ van verschillende groepen direct van invloed is op de schoolloopbaan en op de kansen op de arbeidsmarkt, zoals Ramautarsing ook zegt.

Van der Maas denkt daar anders over. Hij ziet IQ niet als bepalende oorzaak, maar als factor die met school- en arbeidskansen samenhangt.

"IQ alleen zien als verklarende factor, gaat voorbij aan het feit dat het IQ zelf wordt bepaald door de sociaal-economische omstandigheden. Je moet IQ zien als een samenvattende index van cognitieve vaardigheden, niet primair als oorzaak. Dat maakt de discussie al minder beladen."

5. Wat maakt het debat verder zo beladen?

De veronderstelling dat IQ-verschillen tussen groepen erfelijk bepaald zijn en dus onveranderlijk. Te Nijenhuis stelt dat groepsverschillen in IQ voor ongeveer de helft genetisch bepaald zijn.

Hij wijst op Amerikaanse studies waar zwarte kinderen geadopteerd werden door blanke ouders. Als volwassenen hadden de geadopteerde kinderen het IQ van hun biologische, zwarte ouders van 85, niet dat van hun geadopteerde ouders (100).

Door blanken geadopteerde Koreaanse kinderen hadden later ook het IQ van hun biologische ouders: 107. "Nature is vaak even sterk als nurture," aldus Te Nijenhuis.

Van der Maas erkent een erfelijke factor, maar schat die kleiner dan vijftig procent. Via bijvoorbeeld scholing, een rijker voedingspatroon en betere medische zorg worden IQ-verschillen tussen groepen kleiner, stelt hij.

Daarom is het IQ-gemiddelde van de tweede generatie Marokkanen hoger dan van de eerste. "Dat de Nederlandse bevolking in enkele decennia 15 IQ-punten is gestegen, doet vermoeden dat IQ veel veranderlijker is dan erfelijkheidsonderzoek suggereert," aldus Van der Maas.

6. Is het goed dat onder anderen D66-minister Ollongren en, vrijdag, PvdA-leider Asscher zo'n punt maakten door te eisen dat FvD-leider Baudet afstand neemt van Ramautarsing?

Van der Maas vindt niet dat je de ogen moet sluiten voor verschillen tussen bevolkingsgroepen. Hij pleit voor vrij onderzoek.

De hoogleraar psychometrie wil de angel uit het debat halen door erop te wijzen dat IQ-scores van bevolkingsgroepen per generatie sterk kunnen toenemen. Ook benadrukt hij dat verschillen binnen groepen groter zijn dan tussen groepen.

Te Nijenhuis is feller. Hij noemt de oproep van onder anderen Ollongren 'een grof schandaal'. "Dat er groepsverschillen in IQ bestaan die grote gevolgen hebben, is een wetenschappelijk gegeven. Daar moet je geen taboe van maken."

Te Nijenhuis memoreert 'de affaire-Buikhuisen', verwijzend naar de criminoloog die misdadig gedrag in verband bracht met biologische factoren.

Wouter Buikhuisen werd in de jaren zeventig uitgejouwd en weggepest - zijn onderwerp werd taboe verklaard. Hij verliet de universiteit en werd antiekhandelaar. "Maar Buikhuisen had gelijk, zo bleek achteraf," aldus Te Nijenhuis.

'Geen racisme'

De veelbesproken uitspraken van Yernaz Ramautarsing over de relatie tussen IQ en afkomst zijn wellicht niet handig, maar ook niet racistisch, zo stelt Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet in een nieuwsbrief die zondag naar leden van zijn partij is uitgegaan.

Baudet weigerde lang afstand te doen van de woorden van Ramautarsing, wat hem op veel kritiek kwam te staan.

Tijdens Het Parool-verkiezingsdebat had hij vrijdag in De Balie de handen vol aan collega-lijsttrekkers uit Den Haag die hem aanvielen op dat punt. Die avond zei Baudet zelf nog dat uit testen blijkt dat Chinezen gemiddeld een hoger IQ hebben. "Dit staat niet ter discussie. Dat verschillende groepen verschillend scoren."

Lees ook: Thierry Baudet, de man die de hele wereld zijn voeten ziet kussen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden