Plus

Welke dwarsliggers maken straks de dienst uit in Den Haag?

Met 76 zetels in de Tweede Kamer is het kabinet-Rutte III, als VVD, CDA, D66 en ChristenUnie eruit komen, wankel. Slechts één bokkig Kamerlid dat tegen een wet stemt en het is crisis. In elke fractie zitten wel potentiële dissidenten.

Informateur Gerrit Zalm ontvangt de onderhandelaars Alexander Pechtold, Sybrand Buma, Gert-Jan Segers en Mark Rutte Beeld ANP

Het kan een opportunistische ijdeltuit zijn. Of juist een idealist die weigert nog langer onder het juk van de coalitie te leven. Misschien wel een Kamerlid met kenmerken van beide.

Hoe dan ook, het grootste gevaar voor Rutte III komt van binnenuit. Een Kamerlid dat opstaat als dissident. Die tegen een belangrijke wet stemt, of zich achter de oppositie schaart om een minister naar te huis sturen.

Het was precies dát argument dat Alexander Pechtold steeds gebruikte om zijn D66 weg te houden van een coalitie met de ChristenUnie. Als deze er toch komt, heeft de coalitie slechts een meerderheid van één zetel in de Tweede Kamer en is een ongeluk zo gebeurd. Een ingewijde: "Iedereen die naam wil maken, heeft met zo'n krappe meerderheid straks een uitgelezen kans."

Binnenskamers noemen de formerende partijen het al de 'nucleaire optie'. Eén ongeleid projectiel en alles vliegt de lucht in.

In de ogen
Niemand op het Binnenhof - Rutte voorop - is immers vergeten hoe bijvoorbeeld PVV'er Hero Brinkman in 2012 uit zijn partij stapte. Dat zorgde direct voor onrust, want daarmee was het gedoogkabinet van Rutte I zijn meerderheid en dus overwicht in de Tweede Kamer kwijt. Wilders kon daarmee niet langer de zetels en stemmen leveren die Rutte van hem eiste, dus was het de eerste haarscheur in dat kabinet. Een maand later was de definitieve breuk een feit.

En korter geleden overkwam het Rutte toen PvdA'er Jacques Monasch uit zijn fractie stapte en daarmee de meerderheid om zeep hielp. De premier mocht blij zijn dat het kort voor de verkiezingen gebeurde, maar hoofdbrekens leverde het wel op.

Dikke kans dat Rutte daarom in de Kamer al zo veel mogelijk toekomstige coalitiegenoten in de ogen heeft gekeken. Hij kan alleen maar hopen dat er geen potentiële dissident tussen zit.

Joël Voordewind, ChristenUnie Beeld Anne Paul Roukema

CU: Christelijk activisme
Vooral bij D66 - toen zij nog niet met de ChristenUnie wilden - viel zijn naam al veel: Joël Voordewind. Let op, zei men, die schrijft straks zomaar geschiedenis door dwars te gaan liggen op asiel en zo de Kamermeerderheid ten einde te brengen. Dan krijg je de Nacht van Voordewind, een variant van de Nacht van Schmelzer, die in 1966 met een motie een eigen kabinet om zeep hielp. En inderdaad: Voordewind maakte vanuit de oppositiebankjes stampij tegen de VVD. Hij bepleitte een kinderpardon (willen CDA en VVD niet) en meer uitnodigingen aan vluchtelingen (willen CDA en VVD ook niet).

Verder verdient Eppo Bruins aandacht. Hij is van de rechtervleugel, en streng in de Bijbelleer. Zo trok hij op met SGP'ers in hun steun aan de stichting Schreeuw om Leven. De doelstelling is zeer anti-D66: een einde aan abortus en euthanasie.

Anne Mulder Beeld ANP

VVD: Eigenzinnige militairen
De VVD had deze kabinetsperiode grote moeite alle kikkers in de kruiwagen te houden. Vier Kamerleden raakten in opspraak en ruimden tussentijds het veld. Achterhoeker Johan Houwers kreeg echter spijt van die beslissing en sleet toen hij de kans kreeg zijn dagen als verstoten eenling in de achterste Kamerbankjes. Om herhaling te voorkomen, scherpte de VVD de selectiecriteria aan.

Zo keerde Joost Taverne, die het waagde als enige tegen een steunpakket voor Griekenland te stemmen, niet terug op de lijst. Dat betekent niet dat de nieuwe fractie gevuld is met makke schapen. Veel meer VVD'ers wilden tegen de Griekse steun stemmen, maar draaiden toch bij. Zeker tien van deze in het gareel gebrachte dissidenten zitten nog in de fractie, van wie André Bosman en Anne Mulder als meest eigenzinnig worden beschouwd. Opvallend: beiden dienden bij de krijgsmacht.

Pia Dijkstra Beeld ANP

D66: Wiet, donoren, voltooid leven
Alexander Pechtold weet zich in zijn fractie omringd door loyalisten, maar helemaal vrij van zorg kan hij ook niet zijn. Zijn team is goeddeels nieuw en dus stukken braver. Echter: een paar oudgedienden hebben zich nogal verbonden aan onderwerpen die nu net gevoelig liggen in de beoogde coalitie. Neem Pia Dijkstra. Ze wist ze een nieuw donorregistratiesysteem door de Tweede Kamer te loodsen. Die wet ligt nu in de Eerste Kamer, maar de ChristenUnie wil daar juist niet aan. En dan is zij ook nog eens bezig met haar al even omstreden initiatiefwet rond voltooid leven.

Vera Bergkamp is al net zo geprofileerd. Zij ontwierp de wietwet die moet regelen dat de staat hennep gaat kweken. VVD, CDA en ChristenUnie zijn mordicus tegen. Juist voorstellen van Bergkamp en Dijkstra zorgden er bovendien voor dat er Kamerleden van het CDA en VVD afwijkend stemden van het fractiepunt. Nog iets om op te letten bij Bergkamp: als oud-COC-voorvrouw kreeg ze veel stemmen onder homoseksuelen. De ChristenUnie maakt juist géén prioriteit van homorechten. Voorzichtigheid is geboden dus.

Pieter Omtzigt Beeld ANP

CDA: Opstandige oosterlingen
Met bijna 100.000 voorkeursstemmen heeft Pieter Omtzigt een stevige, eigenstandige positie in de CDA-fractie opgebouwd. De Twentenaar staat bekend om zijn vasthoudendheid: hij beet zich vast in de mislukte reorganisatie bij de Belastingdienst en de nasleep van de ramp met de MH17, de steen in de schoen van minister-president Mark Rutte. De vraag is of oppositiehengst Omtzigt zich laat temmen in coalitieverband, al valt niet uit te sluiten dat hij 'veilig' in het kabinet wordt geparkeerd.

De CDA-fractie kent meer eigenheimers, eveneens afkomstig uit het oosten: de godsvruchtige, Gelderse landbouwwoordvoerder Jaco Geurts stemde al eens, als enige in zijn fractie, tegen de wet die ervoor zorgde dat leraren niet meer ontslagen mogen worden om het 'enkele feit' dat zij homoseksueel zijn. En melkveehouder Maurits von Martels uit Dalfsen kwam tot schrik van de CDA-top in de Kamer na een geslaagde voorkeurscampagne waarin hij meer 'boerenverstand' in de Kamer bepleitte; hij stond nummer 44 op de lijst en is een onbeschreven blad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden