Weg met de pizza's en de Argentijnse steaks

Het is mooi geweest met ongebreidelde seks, drugs en criminaliteit in de Amsterdamse binnenstad. Het actieplan '1012' wil het stadshart heroveren. Vandaag: de route van Damstraat tot en met Nieuwe Hoogstraat.

Een Argentijns restaurant, dat is de beste formule voor wie eigenlijk geen restaurant wil beginnen. Sla en frites kan iedereen bereiden, voor het vlees volstaan een grote vriezer en een grillplaat. In de Damstraat en de Oude Doelenstraat zitten negen steakhouses, wat aanleiding geeft tot achterdocht bij vooral de fiscus.

Hebben de restaurateurs culinaire ambities, of wordt hier papieren 'omzet' gefabriceerd, waarmee zwart vermogen zijn weg naar de bovenwereld vindt? Lastig te beantwoorden: je moet klanten tellen en de leveranciers in de gaten houden, op deze schaal haast onbegonnen werk. Datzelfde geldt voor de pizzeria's, acht in de Damstraat, de Oude Doelenstraat en de Oude en de Nieuwe Hoogstraat.

De eettentjes zijn in het jargon van project 1012, waarmee de plaatselijke overheid de verloedering bestrijdt, 'laagwaardige horeca die in aanmerking komt voor transformatie' ofwel: die proberen we weg te krijgen. De souvenirshops/headshops, vijftien op deze route, zijn in een groot onderzoek van justitie, gemeente en fiscus onlangs aangemerkt als criminogeen, vatbaar voor crimineel geld. Er worden forse huren en koopsommen betaald. Bonafide partijen, die de straat een ander aanzien zouden kunnen geven, hebben vrijwel altijd het nakijken.

Ondernemers schudden hun hoofd: onmogelijk dat die investeringen renderend te maken zijn met een ribeye, een pasta bolognese of een waterpijp met Andreaskruisen. Volgens de gegevens van 2012 zijn sommige ondernemingen en delen van het onroerend goed in de binnenstad vervlochten met de georganiseerde misdaad en het zal een immense inspanning vergen dat te ontwarren.

Je kunt vaststellen, zoals stadsdeel en gemeente doen, dat de oververtegenwoordiging van laagwaardige middenstand, los nog van criminele aspecten, de straat geen goed doet. Voor Amsterdammers is het - als ze niet bij antiquariaat Kok, Western House, Puck, de Coffee Company, de Grote Tas of de UvA moeten zijn - vooral een doorgaande fietsroute. De meeste toeristen nemen vanaf de Dam de eerste of tweede afslag naar de Wallen. Op zaterdagen lopen zo'n 35.000 mensen door de Damstraat.

Twee jaar geleden nog werd Indonesisch restaurant Sukasari, Damstraat 26-28, overgenomen door een partij die het verhuurde aan uitbaters van een Argentijns restaurant en een pizzeria. De panden gingen volgens het kadaster voor meer dan vijf miljoen euro over in andere handen. De NV Zeedijk, die het wilde kopen, kon daar niet tegenop.

Een nieuw bestemmingsplan vormt nu een wal tegen ongewenste nieuwkomers. Dat wil zeggen: kopers mogen betalen wat ze willen, maar een souvenirshop komt er sowieso niet meer bij en de vestiging van nog een Argentijn of pizzeria wordt knap lastig gemaakt.

De herovering van de straat - vanaf de jaren zeventig vol winkels in handige spullen voor drugsgebruik - staat nog maar aan het begin en de machtsmiddelen van de overheid zijn beperkt. Met een politiek van geven (subsidie, vergunning voor winkel of horeca op de eerste verdieping) en nemen (eerst opknappen, andere branche) zet het stadsdeel stapjes. 'Allure' en 'oude glorie' worden verwacht in 2020.

Boekhandelaar Sander Kok, actief in de straat, verwacht dat het nog wel vijf jaar duurt voordat de eerste tekenen zichtbaar worden. 'De junkentijd in de jaren tachtig en negentig heeft grote bitterheid gebracht bij bonafide partijen die toen zijn blijven zitten. De overheid heeft hier lang op afstand gestaan. Nu wordt er achter de schermen wel aan getrokken en groeit het draagvlak ook, maar het gaat traag.'

Op Damstraat 10 werd met de wet Bibob een coffeeshop gesloten, de resterende drie coffeeshops in de Oude Hoogstraat - Extase, Free Adam en Pick up the pieces - raken hun vergunning kwijt tussen 2013 en begin 2015. Maar grootse nieuwe plannen van Krasnapolsky tussen Pijlsteeg en Damstraat werden geschrapt. Het blok, met Leonidas en kaasboer Wout Arxhoek, is verkocht aan Nedstede, inclusief een geldkantoortje op de hoek, dat overigens te koop is. Gasten van het hotel die advies willen voor een leuke wandeling worden naar Rokin en Nes gestuurd, niet naar Damstraat of Warmoesstraat.

Op de bruggen heeft het stadsdeel de beeldhouwwerken vernieuwd en hangplanten aangebracht, maar de verfraaiing wordt tenietgedaan voor wie naar boven kijkt. Pandeigenaren en huurders hebben een grote desinteresse voor alles boven de begane grond: boven snuisterijenwinkel Oude Doelenstraat 16 is net als elders de leegstand evident en de daklijst is verrot. Café Unico in de Oude Hoogstraat, tegenover het Oost-Indisch Huis van de UvA, heeft het niet gered, in het pand van NV Zeedijk vestigt zich binnenkort Pie Amsterdam. Kok zou graag zien dat het Oost-Indisch Huis, met z'n fraaie binnenplaats, een publiektrekkende functie krijgt, maar de universiteit wil er niet van af.

In de Nieuwe Hoogstraat, waar de meeste en leukste detailhandel zit, heeft NV Stadsgoed na jaren touwtrekken de restauratie ter hand genomen van de panden 15-25, de laatste echte rotte plek in de buurt. Er komen appartementen boven. De terugkeer van reguliere bewoners wordt belangrijk geacht - zij eten misschien iets anders dan steak.

Kok, die zelf al jaren bezig is zijn huurder headshop Number One (sinds 1977) tot andere nering te bewegen, vindt dat Stadsgoed effectief optreedt met het aankoopbeleid. 'Maar ze mogen nog wel wat meer bruggenhoofden pakken.'

Over de bestrijding van misdadige invloed in de buurt is hij niet opgewekt. 'Amsterdam is toch het Bogota van het Westen, dat geld moet ergens naartoe. We zijn jarenlang vreselijk tolerant geweest en daar zijn een paar mensen heel dankbaar voor. En die jongens zijn, ik zeg het niet graag, voorlopig echt niet onder de indruk van 1012.' (Albert de Lange)

De komende woensdagen: Wallengebied en Oudekerksplein. Reacties/tips: a.delange@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden