Wees op uw hoede, het is morgen 1 april

AMSTERDAM - Zondag grote actie bij Ikea Amsterdam: vijftig procent korting op het hele assortiment. De meubelgigant gaat stunten. Er zijn extra parkeerplaatsen geregeld en iedere honderdste klant ontvangt ook nog eens een cheque ter waarde van honderd euro.1 april! Het is weer zover, wees op je hoede, betwijfel het één en ander en trek vooral geen schoenen met veters aan.

Maar hoe alert ook, een goed uitgewerkte 1 aprilgrap heeft nog altijd veel kans op succes. De honderden Amsterdammers die in 2001 een bedrieglijk echt lijkende folder van Ikea in de bus kregen, trapten er finaal in.

''Waar 1 april vroeger de dag was om je naasten in de maling te nemen, is het tegenwoordig een sport hele groepen op de been te krijgen,'' zegt Eveline Doelman, etnologe van het Meertens Instituut.

De eerste opgetekende Nederlandse 1 aprilgrap dateert uit 1561, waarbij een knecht om een onmogelijke boodschap werd gestuurd. ''Dit soort grappen tussen mensen onderling komt natuurlijk nog steeds voor, maar vooral het aantal grappen in de media is toegenomen.''

Rond 1900 kreeg men de smaak te pakken. Ook in Amsterdam. Een geslaagde Amsterdamse grap was die van 'de slingerhal' in 1915, in weekblad Het leven; tienduizend personen konden vanaf daar binnen twee seconden over het IJ worden geslingerd konden. Heel wat 'slingeraars' waren op het evenement afgekomen.

De grap van Edo van Tetterode uit 1962 is er ook één met een gouden randje. Van Tetterode liet op het strand bij Zandvoort een beeld van Paaseiland aanspoelen en werd daarover door de NCRV, die bij het complot betrokken was, interviewen als deskundige. Pas dagen later kwam uit dat hijzelf de maker was van het beeld. Het aangespoelde beeld haalde de voorpagina's van bijna alle kranten.

Bij andere grappen werden wel meteen vraagtekens gezet. Zo kwam Burger King in 1998 met de linkshandige Whopper. Een hamburger voor linkshandige mensen. Met ingrediënten die 180 graden zijn gedraaid. En dat op een rond hamburgerbroodje...

Waar moet een goede grap aan voldoen? De gouwe ouwe 'Je veter zit los' is nog altijd een gegarandeerd succes. Eenvoud lijkt dus een vereiste. Volgens Bastiaan Geleijnse, medebedenker van Fokke & Sukke en medepresentator van de Spoedcursus humor, is geloofwaardigheid de belangrijkste voorwaarde. Geleijnse: ''Realiteit is heel belangrijk voor een geslaagde grap. Als je zegt: 'Hé kijk, een meeuw met een stropdas,' dan trapt niemand daar natuurlijk in. Maar als je nu zegt dat er vogelpoep in iemands haar zit, gelooft hij dat weer wel.''

''En mensen moeten in beweging worden gebracht,'' zegt Doelman. ''Het werkt altijd wel als er wordt ingespeeld op iemands hebberigheid of nieuwsgierigheid. Bovendien moet de grap doorzien kunnen worden, maar ook weer niet te doorzichtig zijn. Het is nog een hele kunst een grap te laten slagen.''

Over geslaagde grappen wordt nog lang nagepraat. Het bericht uit 1969, over de grote landelijke actie om 'zwartkijkers' op te sporen, staat veel mensen nog bij. Met scanners zouden controleurs de mensen opsporen die geen kijk-en luistergeld betaalden. Maar als het toestel met aluminiumfolie zou zijn ingepakt, werkten de scanners niet. Een dag later was de aluminiumfolie overal zo goed als uitverkocht.

Het is ook lastig te bepalen of iets een 1 aprilgrap is. Het ANP heeft er elk jaar weer een hele kluif aan: ''We moeten alles dubbel checken,'' zegt een eindredacteur. ''We zijn er al eens ingestonken, en dat willen we niet nog een keer.'' Overuren kost het de medewerkers gelukkig niet. ''Nee, we zetten alleen meer vraagtekens bij de geloofwaardigheid van de berichten. Het duurt allemaal net iets langer.''

En we kunnen er maar geen genoeg van krijgen. De laatste dagen hebben al drie 1 aprilberichten de redactie van deze krant bereikt. Zo zouden fietsers en voetgangers tol moeten betalen voor het oversteken van de Nieuwe Amstelbrug. Stadsdeel Oost-Watergraafsmeer wist van niets: ''Nog nooit van gehoord! Ik denk zomaar dat het hier een grap betreft.''

De buurtkrant van Westerpark kopte dat er een bordeel voor vrouwelijke klanten komt in West. ''Met vijf Braziliaanse mannen, die ik speciaal heb geselecteerd,'' aldus 'initiatiefneemster' Mieke Jager. ''De buurt kent veel alleenstaande vrouwen die hier behoefte aan hebben.'' De gemeente wist wederom van niets. Bovendien lijkt Jager verdacht veel op een medewerkster van het stadsdeel.

Drie grappenmakers zijn dus al door de mand gevallen dit jaar. Dat scheelt weer. Wat ligt er nog in het verschiet dezer dagen? We komen er snel genoeg achter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden