Terugblik

We waren doodsbang in 2015, en verdeelder dan ooit

We waren barmhartig, we zouden 'das schaffen', we waren Charlie, we wilden niet bang zijn, we mochten ze niet laten winnen. Maar gaandeweg 2015 drong zich steeds vaker de vraag op wie 'we' en wie 'ze' nou eigenlijk zijn.

Belangstellenden op de Dam tijdens een demonstratie naar aanleiding van de aanslag in Parijs bij Charlie HebdoBeeld anp

Eensgezind waren we in onze afschuw van de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo, begin dit jaar. Schouder aan schouder liepen we naar de Dam, een potlood in de ene hand en een uitgeprint A4'tje in de andere. Niet dat iemand dat zieltogende krantje ooit las, maar je blijft met je rotpoten van onze rotcartoonisten af. Nous sommes Charlie.

Maar de volgende editie lag nog niet bij de drukker of er was al discussie over of die tekeningetjes van de profeet nou wel zo geestig waren.

Natuurlijk, vrijheid van meningsuiting en zo, en je mag alles zeggen en tekenen, maar moet je dat dan ook doen? En nee, met kalasjnikovs een redactie neermaaien is misschien niet comme il faut, maar dat is het bespotten van religie ook niet, zei de paus een week na de aanslag. 'Je kunt mensen niet uitlokken. Je kunt het geloof van anderen niet beledigen. Je kunt geen grappen maken over het geloof van anderen.' Dat was helder: Franciscus n'est pas Charlie.

Onschuldig
Maar wie hadden al die mensen dan beledigd die in november in Parijs naar een voetbalwedstrijd gingen, op het terras zaten, een concert bezochten? 130 onschuldige doden, mensen die een avondje uit waren in de stad van de liefde? Een aanval op onze manier van leven, gepleegd door geradicaliseerde twintigers, opgegroeid in achterstandswijken in Brussel en Parijs. Behalve compleet doorgedraaide geloofsfanatici waren ze ook een product van onze samenleving.

We waren in oorlog, zei Mark Rutte. Maar met wie dan? Wie zijn 'we' en wie zijn 'ze'? De vijand was uiteraard IS. En Al Qaida. En Boko Haram. En al die andere terroristische clubs. Maar die jongens en meisjes die naar Syrië en Irak waren afgereisd, uit Gouda, uit Den Haag, uit Amsterdam, bij wie hoorden die? Waren die nog van ons of hoorden ze inmiddels bij hen? Liever dat ze daar sneuvelen dan dat ze terugkeren, vond Rutte, premier van alle Nederlanders. Waarvan akte.

Werd het trouwens niet eens tijd dat de moslimgemeenschap afstand nam van die aanslagplegers? Het excuus dat dit niets met de islam te maken had, ging niet meer op, dit had alles met de islam te maken, klonk het steeds breder. Maar wie of wat 'de moslimgemeenschap' was - niemand kon het zeggen.

Winnen
Wij zijn de good guys, zij zijn de bad guys, zoveel was wel duidelijk. En wij gaan winnen, verzekerde ook burgemeester Eberhard van der Laan. 'Ze zijn kansloos. Zij kunnen alleen winnen als wij bang worden en verdeeld raken.' Maar dat is het nou juist: we waren doodsbang, en verdeelder dan ooit.

Met duizenden tegelijk kwamen de vluchtelingen uit Syrië het land binnen. Ze kregen een warm welkom, we brachten oude kleren en verse soep naar de sporthallen, boden onze zolderkamers aan als slaapplaats. We hielden het hoofd koel en het hart warm. 'Wir schaffen das,' zei bondskanselier Angela Merkel. Behalve dan in Steenbergen. En in Purmerend. Zeewolde. Oranje. Geldermalsen. AZC NEE. Geen testosteronbommen in mijn achtertuin. Eigen dochters eerst. Dikke middelvinger naar je dikke BMW.

We en ze, de scheidslijn werd steeds vager. Waren die demonstranten betrokken bezorgde burgers of doorgesnoven extreemrechtse hooligans? En hadden ze niet gewoon een punt?

Gelukszoekers
Zo barmhartig en gastvrij waren we bij nader inzien ook weer niet. De twijfel had toegeslagen. Wie waren die Syriërs eigenlijk? Wat kwamen ze hier doen, waarom bleven ze niet in hun eigen regio? En wat voor denkbeelden hielden ze erop na, en konden ze ook iets bijdragen? Die hoogopgeleide gelukszoekers mochten hier best een leuke start-up beginnen, maar wat moesten we met de homohaters, de vrouwonderdrukkers, de islamfundi's? En wanneer houdt deze vluchtelingenstroom eens op? Vragen die onbeantwoord bleven.

Konden we als Europa dan niks doen? Hiervoor was de EU toch opgericht? Maar wie poogde om enige saamhorigheid te vinden in Brusselse vergaderzalen, kon ook in 2015 zoeken tot hij een ons woog. Daar hadden ze sowieso wel meer aan hun hoofd. De euro redden bijvoorbeeld. En ook hier werd steeds minder duidelijk wie we en wie ze waren. Solidariteit gold niet voor de Grieken, die moesten eerst maar eens belasting gaan betalen. Net als al die andere corrupte zuidelijke staten.

En die open grenzen, waren die nou eigenlijk wel zo verstandig? Werd het niet hoog tijd voor een mini-Schengen, vroeg minister Jeroen Dijsselbloem zich opeens hardop af. D66-leider Alexander Pechtold vond dat een slecht plan. 'Voor je het weet heb je een minimini-Schengen en zitten we op Texel.'

Gutmenschen
Texel, wat klonk dat plotseling aantrekkelijk. Ver weg van eurocrisis, vluchtelingenprobleem en burgeroorlog. Alle barmhartige, tolerante en vredelievende Gutmenschen bijeen op een Waddeneiland, een plek waar Thomas More en John de Mol samenkomen: Utopia!

Liever Den Burg dan Den Haag, waar het tevergeefs zoeken was naar moreel leiderschap. We keken vragend naar onze politici, de politici keken angstig naar de peilingen. Het Binnenhof als een failliet Circus Renz, iedereen kon de rambam krijgen. Geert Wilders schroefde zijn oorlogstaal nog een tandje op. 'Kom in verzet,' riep hij ferm, maar de briesende meutes bij de raadsvergaderingen leken eerder vertwijfeld dan vastberaden. Bang voor de boze buitenwereld, boos op de bange bestuurders.

Zo zelfverzekerd als we ons aanvankelijk voordeden, zo onzeker voelden we ons in 2015. We waren helemaal geen Charlie, we waren een verwarde man in een net pak in een verlate studio van de NOS die wanhopig probeerde gehoord te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden