Plus

Wat voor stad laat Eberhard van der Laan achter?

We moeten goed voor onze stad zorgen, schreef burgemeester Eberhard van der Laan eerder in zijn afscheidsbrief aan alle Amsterdammers. Maar wat voor stad laat hij achter?

Eberhard van der Laan in februari van dit jaarBeeld Koos Breukel

In de ogen van burgemeester Van der Laan is Amsterdam beland in zijn 'derde gouden eeuw'.

Na de voorspoed in de zeventiende en eind negentiende eeuw is opnieuw een periode van ongekende welvaart aangebroken. Hij voorzag dit al in 2011, toen de wereld na de kredietcrisis nog in de ban was van de schuldencrisis.

Wie een middagje door de stad fietst, kan de burgemeester alleen maar gelijk geven: kijk naar de ongekende hoeveelheid restaurants in de stad en de drukte op de terrassen.

Zie hoe de vertrekhal op Schiphol zich vult met mensen op weg naar nóg een vakantie. Kijk naar de dalende werkloosheid en de almaar stijgende huizenprijzen. Amsterdam staat er florissant voor.

Voorspoed
Van der Laan was burgemeester sinds 2010 en in zijn periode is de crisis omgebogen naar voorspoed. De burgemeester was de eerste om te erkennen dat hij hierin een bescheiden rol heeft gespeeld.

Globalisering en informatisering zijn volgens hem de werkelijke motoren achter de groei. Maar hij is, vooral in zijn eerste periode, wel de wereld over gereisd om bedrijven en toeristen naar de stad te trekken. We kunnen allemaal zien dat hij hierin is geslaagd.

Van der Laan liet niet na de keerzijde van dit economische succes te benoemen. Toen het college van D66, VVD en SP de drukte in de stad nog niet durfde te bestempelen als probleem, sprak Van der Laan zich wél uit, in een inmiddels veel geciteerde speech.

Het is te druk in Amsterdam, zei hij. De stad is in de eerste plaats voor de burgers, niet voor de toeristen. Oplossingen had hij niet, maar hij voelde haarfijn aan dat veel burgers behoefte hadden aan stevige woorden, waaruit zij konden afleiden dat ze geen zeurkousen waren.

Nieuwe hoofdbrekens
Ook maakte hij zich zorgen om de betaalbaarheid van de stad; niet iedereen profiteert mee van het economisch succes en dat deed pijn aan zijn sociaaldemocratische hart. "Het gat tussen arm en rijk wordt groter," zei hij in 2016.

Hij waarschuwde dat Chinese en Russische beleggers in Amsterdam huizen opkopen. En inderdaad: beleggers kopen in Amsterdam in groten getale huizen op, waardoor de prijzen nog meer stijgen. Ze komen niet uit Rusland of China, maar gewoon uit eigen land, want ook hier is inmiddels geld genoeg. Een derde gouden eeuw zorgt weer voor nieuwe hoofdbrekens.

Een burgemeester heeft hoogstens een bijrol in het economisch succes van de stad, maar is hoofdrolspeler als het gaat om openbare orde en veiligheid. Vanaf dag één stond de veiligheid in de stad bovenaan zijn lijst. Binnen een jaar na zijn aantreden presenteerde Van der Laan al zijn eerste grote vernieuwing; de Top 600-aanpak, die ervoor moest zorgen dat de zwaarste jonge criminelen niet verder zouden afglijden.

Antiradicaliseringsbeleid
Ook zette hij in op het terugbrengen van het aantal overvallen, geraakt als hij was door de tragedie van Fred Hund, de juwelier die vlak na zijn aantreden overleed bij een overval op zijn winkel. Inmiddels is het aantal overvallen, na pieken en dalen, een stuk lager dan bij zijn aantreden.

Amsterdammers ervaren dat de stad veiliger is en daaraan heeft Van der Laan een flinke bijdrage geleverd. Tegelijkertijd zijn we onzekerder door de almaar voortdurende terreurdreiging. Dat een aanslag nooit helemaal te voorkomen is, wist Van der Laan als geen ander.

"Als we er maar alles aan gedaan hebben die te voorkomen," zei hij dan. Hij voerde de regie in het antiradicaliseringsbeleid, waarbij de stad werkt met zogenoemde sleutelfiguren, Amsterdammers die fungeren als de ogen en oren op straat, waardoor veel potentiële radicalen in beeld zijn.

De burgemeester schoof de Ier David Kenning naar voren als zijn voornaamste adviseur. Kenning ziet, kort gezegd, radicalisering niet als iets ideologisch, maar als puberaal. Een omstreden opvatting, die veel kritiek opleverde.

Chic en sjofel
Het succes van een radicaliseringsaanpak is lastig te meten. Dat Amsterdam tot nu toe verschoond is gebleven van een aanslag, wil niet zeggen dat Van der Laan het beter heeft gedaan dan de burgemeester van, pakweg, Parijs of Brussel. Wat je wel kunt stellen is dat de verschillen in Amsterdam weliswaar toenemen, maar dat de stad geen banlieues heeft, geen Molenbeek en daarmee wellicht minder broeinesten.

Van der Laan is altijd fel geweest op het tegengaan van dit soort achterstandswijken. "Wat ik fantastisch van Amsterdam vond, is dat chic en sjofel altijd door elkaar hebben gewoond."

Economie, veiligheid, beheersing van radicalisering: het zijn concrete thema's waarop Van der Laan in meer of mindere mate invloed had. Maar zijn grootste bijdrage aan de stad leverde hij op een heel ander niveau. Hij was als burgervader belangrijk voor de cohesie. Hij bracht partijen bij elkaar die onverzoenbaar leken.

Getrainde mediator
Zoals in de Zwarte Pietendiscussie, of in het nieuwe evenementenbeleid. Als getrainde mediator was hij in staat de angel uit ruzies te halen en tot een oplossing te komen. Hij liep voorop in tolerantie en emancipatie, maar hield ook oog voor de gevoelens van de 'boze burgers' voor wie de veranderingen te snel gingen en die dreigden af te haken.

Voor veel Amsterdammers, die hun vertrouwen in instituten en politiek allang kwijt zijn, vormde de burgemeester een baken van geruststelling. Ze achtten hem hoog. Van der Laan zorgde voor verbinding en vertrouwen in verwarrende tijden.

En daarmee heeft hij, om in zijn eigen woorden te zeggen, Amsterdam liever gemaakt, in een tijd waarin de wereld minder lief is geworden. Hij laat een stad na waarop wij, als Amsterdammers, altijd wel iets te mopperen hebben: te druk, te vies, te veel commercie. Maar als we goed kijken, zien we vooral voorspoed, samenhang en relatieve veiligheid.

Kortom, we zien een stad waarvoor de afgelopen zeven jaar al heel goed is gezorgd.

Volg alles over het overlijden van Van der Laan in ons blog.

Zie ook

- Burgemeester Eberhard van der Laan werkte maandenlang door, ondanks zijn ziekte. Hij deelde uit, incasseerde. Hij was kwetsbaar en scherp: De laatste maanden van Van der Laan als burgemeester.

- Geliefd was hij altijd al, maar nadat Van der Laan meldde dat hij ziek was steeg zijn populariteit tot ongekende hoogte: De burgemeester die een volksheld werd.

- Een burgervader die geliefd was bij alle Amsterdammers, maar ook een harde bestuurder die werd gevreesd door zijn ambtenaren. Joviaal en charmant, maar soms ook bot en bloedchagrijnig. Een straatvechter met een hekel aan verliezen: Amsterdam is zijn geliefde, integere doordouwer kwijt.

Eberhard van der Laan, de bepalende momenten uit zijn leven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden