Recensie

Wat violist Kavakos laat horen, grenst aan het onwaarschijnlijke (****)

Samen met een formidabel spelend Concertgebouworkest onder leiding van Valeri Gergjev trof Leonidas Kavakos de muziek in zijn ziel.

Violist Leonidas Kavakos in 2014. Beeld epa

Als de wonderbaarlijke Griekse violist Leonidas Kavakos zo doorgaat, kan hij over een jaar of wat een dubbel-cd uitbrengen onder de titel Mijn Toegiften: de Sonates en Partita's van Bach.

Ook gisteren bij het Concertgebouworkest was het weer raak. Na een verschroeiende uitvoering van Sjostakovitsj' Eerste Vioolconcert speelde hij het Largo uit Sonate nr. 3, waarin hij zijn laatste opstreek zo lang liet duren dat het leek alsof hij een stok van twee meter in zijn rechterhand had. Misschien nog mooier zelfs was dat hij daarna, door bewegingsloos en met het hoofd naar beneden op zijn plaats te blijven staan een ademloze stilte afdwong die acht seconden duurde, maar die voelde als een serene eeuwigheid, waarin alles goed en zuiver was. Een zwaar ontroerend moment, waar we graag 77 sterren voor zouden willen geven.

Stalin
77 is ook het opusnummer van het vioolconcert dat Sjostakovitsj in 1948 voltooide, maar dat hij tot na de dood van Stalin in de la liet liggen, nadat hij en andere Sovjetcomponisten in '48 van het Centraal Comité der Communistische Partij een openbare schrobbering hadden gekregen omdat ze op hun artistieke pad te ver waren afgedwaald van de socialistische heilsleer.

Opbeurende, volksverheffende moppen wilden Stalin en de zijnen horen en niet van die muziek waarvan zelfs een kromgetrokken treurwilg nog in huilen zou uitbarsten. Als Stalin dat Eerste vioolconcert zou hebben gehoord, was Sjostakovitsj onmiddellijk op een enkeltje Goelag getrakteerd.

Geween
Het schrijnend dissonante geween van de soloviool boven bassen als droeve mannenkoren in het openingsdeel, Nocturno, laat weinig te raden over de gevoelstoestand van de componist. Voor iedere violist is dit stuk een tour de force, al was het alleen maar vanwege de hysterische solocadens in die verpletterende Passacaglia, het derde deel.

Wat Kavakos hier liet horen, en hier niet alleen, grensde aan het onwaarschijnlijke. Met de diepe en rijke toon van zijn Stradivarius trof hij de muziek in de ziel, niet licht geholpen door een formidabel spelend Concertgebouworkest onder leiding van Valeri Gergjev, die in dit repertoire onverslaanbaar blijft. Dat hij nog steeds met die malle satéprikker in plaats van een fatsoenlijke baton, of desnoods zijn handen, staat te dirigeren, zij hem vergeven, maar het blijft een tamelijk bespottelijk gezicht.

Applaus
Drie keer moesten Kavakos en Gergjev de trap met de 33 treden op en af, onder steeds luider wordend applaus. Toen de violist zijn bloemen op de partituur legde en even smoesde met de dirigent wisten we het zeker: hij ging een toegift spelen. Mooi was dat Gergjev op een stoel naast de contrabassen plaatsnam en net zo bewonderend luisterde als iedereen. Na de pauze was het tijd voor paasmuziek: het voorspel uit Wagners laatste opera, Parsifal, waarin de wonderschone muziek opkomt als een zonsopgang.

Gergjev zorgde voor fraaie mengklanken, die hartstochtelijk deden verlangen naar de rest van de opera, maar in plaats daarvan volgde een niet bijster opzienbarend Tagesgrauen en Siegfrieds Rheinfahrt uit de Götterdämmerung en een ronduit beroerd voorspel uit Die Meistersinger von Nürnberg. Dit leek nergens op, en zeker niet op het voorspel uit Die Meistersinger von Nürnberg. Meteen al in de eerste maten was het thema onhoorbaar, omdat Gergjev geen onderscheid wenste te maken tussen hoofd- en bijzaken. Het contrapuntische vervolg was een soep en het lukte Gergjev met zijn cocktailprikker niet de balletjes eruit te vissen.

Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Valeri Gergjev

Ons oordeel: ★★★★☆
Met: Leonidas Kavakos (viool)
Programma Sjostakovitsj, Eerste vioolconcert; Wagner, Fragmenten uit Parsifal, Götterdämmerung en Die Meistersinger von Nürnberg
Gehoord: 2/4
Waar: Concertgebouw
Herhaling Vanavond in De Doelen Rotterdam
Uitzending 5/4 op Radio 4 (14.15 uur)
Gergjev met zijn cocktailprikker Beeld Simon van Boxtel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden