Wat moet er gebeuren met de Joodse Erfpachtgelden?

Organisaties kunnen vanaf vrijdag plannen indienen voor de besteding van de Joodse erfpachtgelden van 10,8 miljoen euro. De commissie 'Joodse erfpachttegoeden' onder leiding van Ernst Numann (68), vice-president van de Hoge Raad, adviseert de gemeenteraad.

Ernst Numann Beeld Eva Plevier

De Joodse erfpachtgelden moeten ten goede komen aan de Amsterdams-Joodse gemeenschap. De commissie let er op of zij een bijdrage leveren aan de 'continuïteit van de Joodse gemeenschap'. "We moeten kijken wat de Joodse gemeenschap nodig heeft om goed te functioneren. Er is noodgedwongen veel verwaarloosd na de oorlog," zegt Numann.

De gemeenteraad liet in 2013 een onderzoek instellen naar de invordering van openstaande erfpacht die Joodse Amsterdammers alsnog moesten betalen na hun terugkeer uit de kampen en onderduik in de oorlog. Ambtenaren hadden hun destijds achterstallige erfpacht plus omgerekend 820.000 euro aan boetes in rekening gebracht.

Terugbetalen
Er werd na dit onderzoek een miljoen vrijgemaakt voor het terugbetalen van de boetes, waarvan uiteindelijk ruim acht ton over bleef. De gemeenteraad besloot in 2016 ook de erfpachtgelden terug te geven naar aanleiding van het Niod-rapport 'Openstaande rekeningen' waarin stond dat de gemeente in 1947 "kil en bureaucratisch" reageerde. Ze stelde hiervoor een bedrag van tien miljoen euro beschikbaar.

Er werd besloten de 10,8 miljoen niet individueel maar collectief terug te geven aan de Amsterdams-Joodse gemeenschap. Als voorbeelden werden het Holocaust Museum en het Namenmonument genoemd. Er volgde felle kritiek vanuit de Joodse gemeenschap: Joden zouden zich dubbel bestolen voelen. Geld naar bijvoorbeeld het Holocaust Museum zou een "sigaar uit eigen doos" zijn.

Numann: "Ik heb de argumentatie van Van der Laan voor collectieve uitbetaling destijds aangehoord en die vond ik valide. Individueel uitbetalen vergt een omvangrijk en duur onderzoek. Het blijkt moeilijk en vaak onmogelijk uit te zoeken hoeveel er destijds is betaald en door wie. Maar dit is allemaal een gepasseerd station. Het besluit om collectief uit te keren is genomen. Als er niet individueel uitbetaald kan worden, is dit 'the next best thing'."

De gemeenteraad neemt uiteindelijk het definitieve besluit over de toekenning van de gelden en kan een voorstel van de adviescommissie alsnog afwijzen. Numann: "Ik ga ervan uit dat de kans dat de gemeente een advies afwijst, kleiner is dan de kans dat de Dam onder NAP komt te liggen."

Soort projecten
Wat voor soort projecten komen in aanmerking? "Het is belangrijk dat de Joodse infrastructuur wordt versterkt. Daar is veel roofbouw op gepleegd. In de generatie van mijn ouders, die na de oorlog het Joodse leven weer moesten opbouwen, was er bijna niemand meer over. Dat is lang voelbaar geweest. Er is dus op dat gebied veel achterstallig onderhoud te doen. De blik moet op 'vooruit'. De Joodse gemeenschap is na de oorlog gedecimeerd. Wat heeft die nodig om weer goed te functioneren?"

Organisaties kunnen hun plannen in meerdere categorieën indienen. Er zijn vijf categorieën ingesteld: educatie, religie, welzijn en zorg, jongeren en erfgoed en cultuur. Een project als voorlichting over de sjoa op Amsterdamse scholen past in de categorie educatie maar ook in die van jongeren. Voor elke categorie is ruim twee miljoen euro beschikbaar.

De ingestelde commissie, die zich vanaf begin volgend jaar over de voorstellen gaat buigen, bestaat uit zes personen die allen afkomstig zijn uit de Joodse gemeenschap. Volgens Numann, die ook in de Stichting Individuele Verzekeringsaanspraken Sjoa zit voor niet uitgekeerde levensverzekeringen, zijn de leden van diverse pluimage: religieus en niet religieus, liberaal en orthodox, sterk of minder nauw betrokken bij de Joodse gemeenschap.

Verantwoordelijkheidsgevoel
Numann werd destijds door oud-burgemeester Van der Laan benaderd of hij in de commissie wilde plaatsnemen. "Hij heeft een persoonlijk beroep op me gedaan. Hij zocht iemand die voeling had met de Joodse gemeenschap maar geen belangen had bij de Amsterdams-Joodse gemeenschap. Ik ben opgegroeid in Twente, ging in Amsterdam studeren en was negen jaar lang voorzitter van het Liberaal Joodse Kerkgenootschap. Ik woon al meer dan veertig jaar in Den Haag. Mijn verantwoordelijkheidsgevoel speelde ook mee om in deze commissie te stappen. Daarbij was het moeilijk Van der Laan iets te weigeren."

Een subsidieaanvraag moeten tenminste 50.000 euro bedragen omdat anders versnippering dreigt. De aanvraag moet uiterlijk 31 december zijn ingediend. De commissie geeft uiterlijk 1 juli volgend jaar haar advies aan de gemeenteraad.

Meer informatie: www.amsterdam.nl/subsidies/erfpachttegoeden.

Lees ook: Amsterdam trad na oorlog onnodig hard op tegen teruggekeerde Joden

Kader

Anders dan in Amsterdam keert de gemeente Den Haag wel de ten onrechte geheven erfpacht en straatbelasting uit aan individuele rechthebbenden uit de Joodse gemeenschap. De gemeente heeft hiervoor 2,6 miljoen euro ter beschikking gesteld. Ook in Rotterdam en Utrecht wordt inmiddels gesproken over individuele uitbetaling.

"Van der Laan voorzag in Amsterdam allerlei juridisch gedoe. Hij vond het onrechtvaardig om tot individuele uitbetaling over te gaan ten opzichte van de mensen die niets konden bewijzen. Maar juist in Amsterdam zijn de namen van veel rechthebbenden bekend," zegt Ronny Naftaniel, oud-Cidi-directeur.

Charlotte van den Berg, die als student voor haar bijbaantje documenten digitaliseerde in het archief van het gemeentelijk grondbedrijf in Amsterdam, stuitte in 2010 op documenten over de erfpacht die Joodse huizenbezitters over de oorlogsjaren moesten betalen en de boetes die waren opgelegd.

"Er bestonden overzichten van de geheven rentes waarmee de namen dus bekend waren. Ook van de erfpacht dus. Terwijl in Den Haag maar zeven dossiers bewaard zijn gebleven."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden