Opinie

Wat maakt de schaduwelite zo destructief?

Ewald Engelen opende in zijn boek 'De schaduwelite voor en na de crisis' de aanval op het grootkapitaal. Is de macht van het geld onstuitbaar?, vraagt hoogleraar ondernemingsfinanciering Arnoud Boot zich af.

Voor de financiële crisis meende ING dat Nederland zijn handen dicht mocht knijpen met haar aanwezigheid.Beeld anp

Tot de financiële crisis van 2008 won de financiële sector in Nederland steeds meer macht. Ja, bankiers vonden dat Nederland in zijn handen mocht knijpen dat zij hun hoofdkantoren hier lieten staan. Een ABN Amrobestuurder vertrouwde mij toe dat zijn bank niet veel meer met Nederland had, het hoofdkantoor kon net zo goed in Chicago staan. En ING hield haar laatste grote persconferentie voor haar ondergang in Londen. Dat was haar speelveld.

We weten inmiddels beter. Met ongekende steunmaatregelen heeft de Nederlandse overheid de financiële sector moeten redden, en het is de Nederlandse belastingbetaler die uiteindelijk garant moest staan.
In een prachtig geschreven boek neemt Ewald Engelen ons mee in de wereld van het grootkapitaal en de politieke (en beleids)elite die zich heeft laten meeslepen in het sprookje van de almachtige financiële sector.

Overlevering
Een mooi punt dat hij maakt is dat Nederland zich overleverde aan de financiële sector, waar er bij de industriële sector wel oog was voor de negatieve kanten van globalisering: 'Terwijl het industriekapitaal zich steeds grotere zorgen begon te maken over de keerzijde van de mondialisering ('de uitverkoop van de BV Nederland'), volgde het geldkapitaal unverfrohren zijn eigen agenda: zo snel mogelijk naar de volgende trede op de ladder van mondiale schaalvoordelen.' En geen beleidsmaker of politicus die hier iets tegenin bracht.

De verklaring die ik uit het boek haal is: geld is macht. De financiële sector had met het toegeslagen marktdenken ongekende winstmogelijkheden gekregen, daar wilde je bij horen, en zolang de Nederlandse banken de bovenliggende partij waren wilde je het feestje niet verstoren.

Maar wat nu? De boodschap die Ewald Engelen ons wil meegeven is dat een 'schaduwelite' er alles aan doet om de financiële sector weer aan de macht te krijgen, en zal trachten te voorkomen dat er iets wezenlijks verandert. Hij citeert de president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, en Mark Carney, de nieuwe gouverneur van de Bank of England, om te laten zien dat zij alweer de weg banen voor een ongebreidelde expansie van de bancaire sector.

Ik denk dat ik Engelen geen onrecht aan doe als ik concludeer dat hij verwacht dat de 'elite' er vroeg of laat in zal slagen ook in Nederland de financiële sector weer vrij baan te geven, en op een manier die niet in het belang is van de BV Nederland.

Complot
Natuurlijk zijn er kanttekeningen bij het boek te plaatsen. Het lijkt soms een groot complot, en is iedereen echt zo maar een meeloper? Het zou handig zijn als Engelen definieert over welke elite hij het heeft - de lijst aan het begin van het boek bevat ook zeer kritische geesten, mijzelf incluis.

In 1993 schreef ik al over toezichthouders die niet zullen durven in te grijpen, in 2000 over banken die het relatiebankieren op stompzinnige wijze aan het negeren waren, en in 1995, toen het probleem nog oplosbaar was, publiceerde ik een aanklacht tegen woekerpolissen.

Waar Engelen echt tekortschiet, is in het beantwoorden van de vraag wat mensen drijft en wat 'de elite' zo destructief maakt door blind achter de financiële sector aan te rennen. Wat is het krachtenveld van en rond de financiële sector? Is het alleen geld waarmee men 'omgekocht' wordt? Mark Carney was een gevierde centralebankpresident in Canada - daar heeft men de financiële sector niet uit de bocht laten vliegen. Wat verklaart dan de - in de ogen van Engelen - ommezwaai na zijn benoeming tot centralebankgouverneur in Engeland?

Verblindende oranjekoorts
Een mogelijk antwoord is dat men 'de kleur aanneemt' van zijn omgeving, met blindheid en kuddegedrag als gevolg. Ik denk dat dat in Nederland zeker geldt, maar dan vóór de crisis. De kritische geluiden die toen klonken werden niet opgepikt door de 'elite'. Er heerste misschien een verblindende oranjekoorts, maar, zoals Engelen opmerkt, echte vrienden maakte die 'arrogante' financiële sector niet.

Maar na de crisis was de financiële sector toch van haar voetstuk gevallen? En anders wel na de Libor-affaire van de Rabobank? Dat zou toch iets aan het krachtenveld moeten veranderen?

Of is het de complexiteit van de financiële sector waardoor er geen grip op te krijgen is? Men zou kunnen verdedigen dat de financiële sector dermate complex is dat niemand durft in te grijpen - voor zover men al weet hoe. En dat deze complexiteit door insiders kan worden gebruikt om vrij baan te krijgen: een soort 'hostage taking' door de financiële sector.

Of is het steeds meer van hetzelfde? Geld is macht, en geld zit nu eenmaal overvloedig in de financiële sector. Dus vroeg of laat komt de 'ijzeren' logica van het geld weer boven drijven? Hoe dan ook, lees het boek.


Wil je reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden