Plus

Wat is de rouwetiquette van deze tijd?

Hoe help je een bekende die een dierbare is verloren? Vier deskundigen over moderne rouwetiquette. 'Stuur bij voorkeur geen app. Dat komt zo zakelijk over.'

Beeld anp

Stel, je hoort dat de vrouw van een goede vriend is overleden. Je kent de twee al sinds jouw studietijd. Meteen heb je de aanvechting om op je fiets te springen en hem te troosten. Maar ho, misschien zit hij daar helemaal niet op te wachten. Kun je hem niet beter appen, een brief schrijven of een pan soep voor zijn deur zetten?

Hoe gedraag je je als er een vriend of bekende overlijdt ­tegenover de weduwe, weduwnaar, kinderen of ouders? Dwingende etiquette mag uit de tijd zijn, maar we weten vaak niet goed hoe we rouwende vrienden het beste tegemoet kunnen treden. Hoe help je iemand die zo intens verdrietig is? Wat zeg je en doe je zonder je op te dringen of precies het verkeerde moment te kiezen?

Vier deskundigen geven antwoord op vijf ­vragen over moderne rouwetiquette: rouw- en verliesdeskundige Daan Westerink, uitvaartplanners Ilona Molhuysen en ­Simone Remmen die vanuit hun onderneming in Wassenaar uitvaarten in de omgeving van Den Haag en Amsterdam verzorgen, en historica Reinildis van Ditzhuyzen, ­auteur van Hoe hoort het eigenlijk? - De Dikke Ditz.

Is rouwetiquette nog wel van deze tijd?
"Zeker," zegt Ilona Molhuysen. "Het is natuurlijk niet meer zoals vroeger, dat de gordijnen gesloten worden en de rouwenden lange tijd in het zwart gekleed gaan. Maar een bepaalde eerbied voor de nabestaanden blijft gepast én heeft een functie."

Wat die functie is? De inmiddels overleden etiquettedeskundige Amy Groskamp-Ten Have stelde dat alles wat met etiquette samenhangt doelloos en irritant lijkt als men een dierbare heeft verloren. Maar, ­benadrukte zij, 'het is juist de etiquette die veel storends zal weten te vermijden en ervoor zal zorgen dat pijnlijke ­situaties worden vermeden.'

Zo bieden omgangsvormen vrienden en bekenden houvast. En ze beschermen nabestaanden tegen óveremotionele condoleances en bemoeizieke, of juist botte 'raadgevers'.

Ook Van Ditzhuyzen ziet het nut van etiquette na het overlijden van een bekende. Ze heeft een nadrukkelijke boodschap voor vrienden en ­bekenden van de rouwenden: "Cijfer jezelf weg en gedraag je ingetogen."

Hoe reageer je op het bericht dat een vriend is overleden?
Remmen en Molhuysen zijn meestal de eersten die na de huisarts bij de rouwende thuis komen. Zij maken mee hoe druk en chaotisch het kan zijn voor mensen die net weduwe of weduwnaar zijn, of een vader of moeder zijn verloren. Behalve de organisatie van de uitvaart, gaat de telefoon de hele dag en is de rouwende murw door het verlies van zijn of haar geliefde.

Dan staat je hoofd niet naar koffie zetten voor mensen die ineens voor de deur staan. Je kunt natuurlijk een poging doen om de nabestaande telefonisch te bereiken, maar ook daarvoor geldt: grote kans dat je 'stoort', en in veel gevallen zullen de nabestaanden de ­telefoon niet eens opnemen, behalve voor intimi en de uitvaartondernemer.

Schrijf liever een brief en neem daar de tijd voor. Die kunnen de rouwenden lezen wanneer het uitkomt. Molhuysen: "Stuur bij voorkeur geen app. Een app is vluchtig en komt zo zakelijk over." Ook Van Ditzhuyzen raadt een spontaan bezoek af. Soms staat er in de rouwadvertentie dat de overledene thuis is opgebaard en worden er bezoektijden genoemd.

"In dat geval kan men erheen gaan," zegt zij. Maar het is beter om zo snel mogelijk een condoleancebrief te schrijven. "Haal herinneringen op aan de overledene, noem enige bijzondere eigenschappen." Maar, waarschuwt Van Ditzhuyzen, het gaat in zo'n brief alleen om de overledene. "Behandel dus nimmer andere onderwerpen, zoals vakantie."

Kun je zomaar naar de begrafenis gaan, ook als je geen 'annonce' hebt gekregen? Als er een advertentie in de krant staat, kan iedereen die afscheid wil nemen van de overledene daar naartoe. Natuurlijk niet als er in die advertentie staat dat het een besloten uitvaart is.

"Houd het kort tijdens het condoleren van de familie bij de uitvaart," zegt Molhuysen. "Bewaar vragen over hoe de weduwnaar ­geslapen heeft liever tot een privégesprek na de uitvaart. Anders duurt het condoleren veel te lang."

Nogal een triviale vraag als er een geliefde is overleden, maar: wat trek je aan? Is zwart nog steeds het voorschrift? Volgens de etiquettebijbel van Van Ditzhuyzen blijft ingetogen zwart gepast. Tenzij je weet dat een zwarte menigte in de kerk of het uitvaartcentrum de rouwenden weleens tegen de borst kan stuiten.

Vraag je de nabestaande wat hij nodig heeft of doe je wat goed voelt?
Daan Westerink: "Vaak weten nabestaanden helemaal niet wat ze nodig hebben. Veel mensen komen de eerste maand niet aan hun gevoelens toe door alles wat ze moeten regelen." Aan ongevraagd advies als 'neem een hond' of 'ga er na de begrafenis lekker een week tussenuit' hebben zij niet zo veel. Wel aan gerichte vragen: 'Ik ga met de hond wandelen, heb je zin om mee te gaan?'

"Voor kinderen is het fijn dat de juf weet wat je hebt meegemaakt, dat ze vraagt: 'Slaap je een beetje?' Maar het is niet aan de school om de verdrietverwerking op zich te nemen. Voor kinderen is het juist fijn dat school gewoon school is en dat ze even uit die zware, verdrietige wereld kunnen stappen."

Hoe gedraag je je na de begrafenis of crematie?
"Je hebt voelers en doeners," zegt Westerink. "De mensen die met je meehuilen en vaak vragen wat je voelt, herinneren je de hele tijd aan het grote verdriet. Dat is prima, maar je hebt ook doeners nodig die je meenemen in de alledaagse dingen en taken van je overnemen."

Ook Remmen is voor praktische hulp. "Mensen die in de rouw zijn, zijn meestal te gepreoccupeerd om praktisch te denken. Zet een pan eten op de stoep, bied aan om de kinderen naar voetbal te brengen en stel 'ja/nee'-vragen, zoals: 'Houden de kinderen van lasagne?' en 'Vind je het prettig als iemand om vier uur het gras komt maaien?' Ook een half jaar later kan praktische hulp fijn zijn." Van Ditzhuyzen is, ­onder voorbehoud, voorstander van het aanbieden van hulp. "Bied een keer je steun aan, maar dring je niet op."

Mensen die een geliefde zijn verloren verdienen in de eerst plaats rust, meent Molhuysen. "Steun ze op respectvolle afstand, maar blijf ze wel uitnodigen voor verjaardagen, borrels en etentjes. Ook al staat hun hoofd er nog niet naar. Het is fijn om te weten dat er aan je wordt gedacht als je in de rouw bent. Ook een appje met 'Ik ben aan het ­koken, vind je het fijn om mee te eten?', kan helpen."

Soms is het raadzaam om helemaal op afstand te blijven, zegt Westerink. "Een kennis verloor haar dochter die net zo oud was als mijn dochter. Ik had het gevoel dat ik daarom niet te dicht op haar huid moest gaan zitten. Dat had ik gelukkig goed aangevoeld. Later vertelde ze me dat ze dat erg gewaardeerd heeft."

In hoeverre deel je je eigen verdriet met de directe nabestaanden?
Natuurlijk kun je vertellen hoe erg ook jij de overledene mist, dat het zo'n goeie vent of fantastische vrouw was. Het is voor de directe familie fijn om de herinnering aan de overledene in leven te houden. Maar je helpt de weduwe of weduwnaar niet door huilend te vertellen dat jouw pijn nooit meer weggaat.

Molhuysen: "De weduwe of weduwnaar, en ­andere directe familie, ervaren het vaak als ­storend als ze worden aangeklampt op de begrafenis. In veel gevallen gaat het dan meer om het verdriet van degenen die de rouwende aanspreken. Dat kunnen de nabestaanden er op dat moment niet altijd bij hebben; ze hebben genoeg aan hun eigen verdriet."

"Ook als zestig of zeventig mensen de weduwe of weduwnaar een bemoedigend tikje geven, is dat voor hen meestal te veel. Daarom schermen wij op de uitvaart de rouwenden tot de condoleance af van de mensen die de begrafenis of crematie ­bezoeken, als een soort chaperonnes. Rouwenden zitten in hun eigen ­vacuüm, je moet ze koesteren zolang ze in die cocon zitten. "

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden