Plus

Wat herdenk je precies, hoe en met wie?

In de aanloop naar Dodenherdenking vragen grote en kleine groepen om aandacht en erkenning. Al jaren een vertrouwd fenomeen, zeggen deskundigen, dat alleen maar onderstreept hoe diep de vierde mei in ons collectieve bewustzijn is verankerd.

Een herdenkingskransBeeld Lizette Schaap

Dat wordt nog een lastige keuze voor vluchtelingen in Amsterdam. Van het Nationaal Comité 4 en 5 mei ontvingen zij een uitnodiging om deel te nemen aan de herdenking van alle Nederlandse gevallenen tijdens de Tweede Wereldoorlog, van de Protestantse Diaconie in de hoofdstad kwam het verzoek zich aan te sluiten bij een alternatieve herdenking rond het thema vluchteling, compleet met prikkeldraad, tentjes en kampvuren.

Stoomcursus
Een stoomcursus Herdenken in Holland, voor mensen die zich mogelijk zullen afvragen waar zij in hemelsnaam zijn beland. Ruim zeventig jaar na de bevrijding lopen de gemoederen rond de correcte invulling van de vierde mei weer hoog op. Wel herdenken, niet herdenken, en als we herdenken, wat herdenken we dan precies? Beperken we ons tot de Tweede Wereldoorlog of nemen we alle ellende van huidige tijd mee? En wat doen we met de Duitsers?

Het zijn vragen die elk jaar terugkomen, zegt cultureel antropoloog Rob van Ginkel, deskundige op het terrein van de herdenkingscultuur. En terwijl de discussie woedt, regelt elke groepering in de schaduw van de Nationale Herdenking op de Dam een eigen herdenking. "Als je zou willen," zegt Van Ginkel, "kun je op alle dagen van het jaar wel ergens in Nederland een oorlogsherdenking bijwonen."

Vliegwieleffect
En de lappendeken wordt elk jaar groter. Nog steeds melden zich nieuwe groepen die om een of andere reden aanspraak maken op aandacht en erkenning. Een vliegwieleffect, noemt Van Ginkel het: "Steeds meer groepen zeggen: wij hebben ook geleden. Zij eisen ook een plek."

De regie van dit 'nationale herdenkingstheater' rust in handen van het Nationaal Comité, maar ook dat verandert nog weleens van gedachten. In de jaren tachtig en negentig was er op 4 mei veel ruimte voor actuele thema's als racisme en de opkomst van extreem-rechts, daarna keerde de focus langzaam terug naar de bron: de Nederlandse gevallenen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Traditie
Deze keuze bepaalt het karakter van de herdenking ook op lange termijn, gelooft directeur Jan van Kooten van het Nationaal Comité. "De traditie van de herdenking is diep geworteld. Ook bij een meerderheid van de jongeren. Wel grijpen die vaak actuele thema's aan om een brug te slaan tussen heden en verleden. Daar is niets mis mee. Maar de basis is en blijft de Tweede Wereldoorlog."

Dat neemt niet weg dat in de rest van het land duizend herdenkingsbloemen heel verschillend bloeien, vertelt directeur Dirk Mulder van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. "Voor de herdenking op de Dam wordt de Duitse ambassadeur nog steeds niet uitgenodigd, maar in de grensstreek wordt het einde van de oorlog op tal van plekken vrijwel vanzelfsprekend met de Duitse buurgemeente herdacht."

Nieuwe initiatieven
Een goede zaak, vindt Mulder. "Een herdenking kan alleen inhoud krijgen als hij echt door de bevolking wordt gedragen. De tijd dat de burgemeester een paar woorden sprak na afloop van een stille tocht, is voorbij. Er komen voortdurend nieuwe initiatieven bij. Dat houdt de herdenking fris."

Dat wil niet zeggen dat iedereen dezelfde aanspraak kan maken op een plek bij de herdenking. Mulder: "Wij hebben in verleden zelf het initiatief genomen om de Roma en Sinti te betrekken. Maar we hebben ook wel het verzoek gekregen van kinderen van foute ouders om een krans te mogen leggen. Dat vonden wij geen goed idee. En politieke partijen die met een eigen krans aankomen, daar knippen we meteen het lint van af."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden