Plus

Wat heeft vier jaar meebesturen de SP opgeleverd?

De SP bestuurt de stad sinds 2014 en scoort goed wat betreft wonen en armoede. Toch keert de harde kern van de achterban zich af. 'Onze wethouders zijn rechts afgeslagen!'

SP-leden wachten in 2014 de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen af in de Schreierstoren Beeld Marc Driessen

"Die verplichte dertig procent sociale huur op de Zuidas, ongeveer de duurste grond van Nederland, dat was echt een lange neus naar rechts," grinnikt CDA-raadslid Diederik Boomsma, gevraagd naar de successen van de SP. In het stadhuis wordt regelmatig bewonderend gekeken naar de buit die de socialisten binnenslepen. "Ik sta voor onze handtekening," zegt fractievoorzitter Daniël Peters als er eens een bittere pil moet worden geslikt.

En als D66 en VVD meer willen dan wat in het coalitieakkoord is afgesproken, kunnen er altijd zaken worden gedaan met de SP. Toen dit voorjaar de erfpachthervorming aantrekkelijker moest worden gemaakt na een oproer onder woningeigenaren, vond de SP dat prima, mits de gemeente in het vervolg veertig in plaats van dertig procent sociale huur neerzet in nieuwbouwwijken. Ook kwam er vijf miljoen euro voor de armoedebestrijding bij, boven op de tachtig miljoen euro extra die de SP al in 2014 had bedongen.

'Veel binnengehaald'
In 2014 gingen de Amsterdamse socialisten een experiment aan waar ook landelijk met veel belangstelling naar werd gekeken. De SP stapte in een coalitie met D66 en VVD en nam voor het eerst bestuursverantwoordelijkheid in een grote stad. De partij leverde twee wethouders. Lijsttrekker Laurens Ivens kreeg wonen onder zijn beheer en senator Arjan Vliegenthart werd verantwoordelijk voor werk en armoede.

Volgens de partijtop is dat experiment gelukt. "Dat was heel spannend in 2014, maar ik ben er trots op dat ze erin geslaagd zijn - en die trots is alleen nog maar meer geworden," vertelde een glimmende SP-leider Emile Roemer in januari voor de camera's van AT5. "Als het gaat over sociale zekerheid, als het gaat over wonen, hebben we heel veel binnengehaald."

Maar ondertussen mort het kader, de actieve achterban van de SP. Al in 2015 besloot raadslid Maureen van der Pligt op te stappen uit de fractie van zes raadsleden, omdat Vliegenthart de gemaakte afspraken niet zou nakomen. Inmiddels heeft ze na twintig jaar ook haar partijlidmaatschap opgezegd. "Ik bleef boos en teleurgesteld na uitlatingen binnen de partij over arbeidsmigranten, werken zonder loon, enzovoort," blikt ze terug. "In Arjan ben ik echt teleurgesteld. In hem zie je niet het snoeiharde linkse geluid waar ik op had gehoopt."

Onbegrijpelijk
Er zijn steeds meer kaderleden die niets begrijpen van de vreugde van de partijtop. Neem Dejo Overdijk, sinds 2010 actief en daarna al snel voorzitter van de afdeling Noord, waar de SP traditioneel sterk is. "Werken zonder loon zou stoppen, dat was een keiharde afspraak in het coalitieakkoord. Maar de leerstages bestaan nog steeds, waarbij bijstandsgerechtigden werken onder het minimumloon. Onbegrijpelijk!"

Overdijk, in het dagelijks leven bestuurder bij vakbond FNV, ziet het in veel meer gemeenten gebeuren waar de SP meedoet, zoals Hoogezand en Arnhem. "Voor mij was de druppel dat Emile Roemer dit soort wethouders, die dwangarbeid in stand houden, de hemel in prijst. Echt ongelofelijk. Ik ben niet veranderd, mijn partij wel."

Overdijk is uit de partij gestapt. Zij is niet de enige: onder een bericht over haar opzegging op Facebook reageert een klein dozijn kaderleden met vergelijkbare verhalen. Navraag bij lokaal partijvoorzitter Chris Schaeffer leert dat het ledental van de afdeling sinds 2014 ruim tien procent is gedaald, tot 2266 leden. Dat percentage is overigens vergelijkbaar met de landelijke daling van het aantal SP-leden.

Maar ook de kiezers keren zich af van de SP. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in maart van dit jaar scoorde de SP ongeveer de helft (6,4 procent) van het percentage dat ze in 2014 behaalden bij de gemeenteraadsverkiezingen (11,2 procent).

Oppositierol
Politiek filosoof en publicist Ewald Engelen snapt de afkeer van de harde kern wel. "Een fundamenteel kritische partij als de SP zorgt voor een enorme kloof met de achterban als zij ineens compromissen sluit en technocratische besluiten neemt. Dan herkennen de mensen de partij niet meer."

10%

Het ledental van de Amsterdamse SP-afdeling sinds 2014 ruim tien procent gedaald tot 2266 leden.

Engelen is het niet eens met de kritiek dat het nogal gemakzuchtig is als oppositiepartijen nooit bestuursverantwoordelijkheid nemen. "Een oppositierol betekent niet dat je langs de zijlijn staat. In de Kamer of in de raadzaal ben je dan juist vertegenwoordigd in een arena waar 24/7 camera's op gericht zijn," betoogt hij.

"De PVV heeft onafgebroken buiten de regering gestaan, met een kleine gedooguitzondering, en heeft toch het denken over migratie veranderd. En dankzij die paar zetels van de Partij voor de Dieren is de bio-industrie landelijk steeds controversiëler aan het worden. Vergeet de staat, ga terug naar de straat." Engelen is overigens lijstduwer van de Partij voor de Dieren.

Dwangarbeid Nee
Schaeffer ziet de onrust ook, maar volgens hem blijft de onvrede beperkt tot 'een klein groepje' uit dezelfde achterban.

Hij heeft niet helemaal ongelijk. Zowel Overdijk als Van der Pligt was voor 2014 actief bij het comité Dwangarbeid Nee, bestaande uit vrijwilligers van de Bijstandsbond, de SP en de FNV, dat tegen gedwongen werktrajecten voor uitkeringsgerechtigden streed. Met hun hulp verdubbelde de SP van drie naar zes zetels en kwam de partij in de coalitie.

Volgens Schaeffer gaan de veranderingen op het armoededossier deze groep niet snel genoeg. "We stoppen wel met werken zonder loon, maar Aken en Keulen zijn niet op één dag gebouwd. Driekwart van onze opzeggers doet dat omdat ze in de schuldsanering zitten en dergelijke. Er is een heel klein luidruchtig deel dat ontevreden is over hoe we het hier doen. Daar maak ik me niet veel zorgen om."

De SP heeft ondanks de kritiek nog geen genoeg van het avontuur op het bestuurders­pluche. "Ja, ik denk dat we hiermee door moeten gaan en die ambitie is er ook bij de SP," aldus Schaeffer.

Onlangs sloot zijn partij een pact met GroenLinks en de PvdA, klaarblijkelijk om het in een linkse coalitie nog een keer te proberen. Maar ook dat is onverstandig, vindt Engelen. "De PvdA is volstrekt ongeloofwaardig geworden voor linkse kiezers. Hoe meer je tegen deze partij aanschurkt, hoe meer je besmet raakt met de electorale afkeer die mensen hebben van de PvdA. Als je door wilt gaan met besturen, wees dan in elk geval de bovenliggende partij."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden