Plus

Wat betekenen al die explosieven in de stad?

In twee dagen tijd zijn in Amsterdam op drie plekken explosieven achtergelaten. De antwoorden op acht veelgestelde vragen.

Klassiek model handgranaat; zolang de pin op zijn plaats blijft, hoort hij niet te ontploffen Beeld Shutterstock

Moeten we Amsterdam nu zien als een soort Chicago aan de Amstel?
Chicago, Bogotá, Belfast, Mexico City, Napels: telkens als Amsterdam in korte tijd wordt opgeschrikt door grof geweld, komt de vergelijking op met beruchte steden elders ter wereld. Dat is nooit terecht.

Is Amsterdam een narcostaat, waar het recht van de gewelddadigste criminelen geldt? Waar gewone burgers zuchten onder het juk van misdaadgroepen?

Niemand zal met droge ogen beweren dat het zo ernstig is. In Amsterdam geldt nog altijd een openbare orde en zijn geen no-goarea's of echte achterbuurten zoals in pakweg Chicago, waar in september bijvoorbeeld in één weekend liefst twaalf doden en tientallen gewonden vielen door schietpartijen. In Amsterdam waren de laatste jaren volop geruchtmakende liquidaties, maar dat zijn er hooguit een handvol per jaar en niet per week.

Daar staat tegenover dat incidenten zoals die van deze week zorgen voor een behoorlijke dreiging. Nu en dan maken de roekeloze, soms erg jonge en zwakbegaafde schutters of granaatleggers stomme fouten en treffen ze onschuldigen. Dat geeft begrijpelijke onrust, zeker als de achtergronden van dit soort zwaar geweld of stevige dreiging in nevelen gehuld blijven.

Wordt dit soort zaken weleens opgelost?
Voor de beschietingen van zeker twaalf coffeeshops in 2015 en 2016 arresteerde de politie enkele verdachten, maar niemand is veroordeeld. Ook de meeste andere incidenten bleven onopgelost - officieel althans, want in het criminele milieu en binnen de recherche zijn er meestal sterke vermoedens over betrokkenen.

Juist in deze zaken is bewijs verzamelen lastig: zonder sporen als dna of vingerafdrukken is het moeilijk verdachten te linken aan incidenten. Op camera­beelden zijn vaak schimmen te zien in donkere kleding en met het gezicht verborgen onder een petje, capuchon of andere vermomming.

Een 17-jarige jongen uit de Diamantbuurt en een eveneens minderjarige mededader werden in september wél veroordeeld tot 200 en 150 dagen jeugddetentie, omdat zij in februari 2017 een handgranaat hadden neergelegd op de deurmat van Café In the City. Vermoedelijk ­deden zij dat in opdracht van criminelen die aan de deur waren geweigerd.

Hebben deze incidenten te maken met de beruchte groepen van vooral Amsterdams-Marokkaanse criminelen die zich de laatste jaren zo laten gelden?
Niet elk grof geweld in Amsterdam is te linken aan deze groepen in de onderwereld die een bloedige strijd uitvechten, met liquidaties over en weer. Soms zijn er aanwijzingen dat degenen die granaten achterlaten moeten worden ­gerekend tot de jonge voetsoldaten van de criminele groepen die aan liquidaties worden gekoppeld. Maar dat betekent nog niet dat die inci­denten met granaten en beschietingen ook onderdeel zijn van de vetes die de groepen met elkaar uitvechten.

Integendeel, het lijken eerder op zichzelf staande kwesties met heel andere aanleidingen. Soms gaat het om een futiliteit. Een andere aanwijzing dat het losstaat van die liquidaties: geregeld zijn nette ondernemers het doelwit.

Burgemeester Eberhard van der Laan liet vanaf 2015 de beschoten horeca dichttimmeren om de orde te herstellen. Daarop volgde nieuw geweld. Werkte zijn sluitingsbeleid nieuwe beschietingen in de hand?
Dat is een gevoelige kwestie. Van der Laan was een burgemeester die stevig wilde ingrijpen om de openbare orde te handhaven. Dat ondervonden ook de coffeeshophouders wier zaken in 2015 en 2016 waren beschoten. Hij bleef lang onverbiddelijk: het doelwit moest consequent een paar maanden dicht.

200
200 en 150 dagen jeugddetentie kregen twee minderjarige jongens die een handgranaat in een club hadden gelegd.

50
Voor het relatief lage bedrag van 50 tot 150 euro koop je volgens wapendeskundigen al een handgranaat.

Het nadeel van één ondernemer was ondergeschikt aan het belang van de stad, vond hij. Hoewel hij de suggestie altijd venijnig van de hand wees, realiseerde ook Van der Laan zich gaandeweg dat zijn sluitingsbeleid de beschietingen leek aan te jagen.

Copycats leken door te krijgen dat het schieten een effectief middel was om een zaak te laten dichttimmeren. In november 2016 haalde Van der Laan bakzeil, al was die term hem een gruwel. De burgemeester sloot een convenant met de coffeeshophouders over een minder rigide optreden. Zaken mochten na een incident vrijwillig dicht 'om af te koelen' en de politie wat tijd te geven. De ondernemers beloofden informatie te delen en namen veiligheidsmaatregelen. Prompt hielden de beschietingen op.

Toch is het te eenvoudig om te stellen dat enkel Van der Laans optreden kwaadwillenden op ideeën heeft gebracht. Ook voor zijn sluitingsbeleid namen criminelen huizen en bedrijven onder vuur om druk te zetten op rivalen of slachtoffers van afpersingen. Dat het doelwit ook last kreeg met de gemeente, maakte de intimidatie enkel sterker. Zonder gemeentelijk ingrijpen is een handgranaat aan de deurklink al tamelijk intimiderend.

Als de burgemeester getroffen ondernemingen niet consequent wil laten sluiten, welke opties blijven dan over?
Dat is de vraag waarmee Femke Halsema als nieuwe burgemeester worstelt. Ze volgt niet blindelings de door Van der Laan ingezette lijn, maar wil voor 'maatwerk' in elke zaak de specifieke omstandigheden afwegen.

Deze voorlopige aanpak geeft Halsema de tijd een eigen beleid te ontwikkelen. Een minder rigoureuze optie kan een uitbreiding zijn van het coffee­shopconvenant naar andere types bedrijven.

Zijn de veelgebruikte handgranaten de volgende stap na het schieten?
Een handgranaat is aantrekkelijk als pressiemiddel en de pakkans is miniem, mits de granaat niet daadwerkelijk tot ontploffing wordt gebracht. Schieten op een pand alarmeert direct de omwonenden en de politie, terwijl stilletjes een granaat ophangen zo is gepiept.

In sommige recente gevallen sluit de politie niet uit dat het de daders zelf waren die de politie belden over de granaat. Het is dus niet zozeer de verwoestende kracht die een granaat bruikbaar maakt, als wel de garantie van een eenvoudige vlucht.

Hoe kom je aan een handgranaat?
Veel mensen denken dat een vuurwapen of een handgranaat in Amsterdam eenvoudig is te regelen, aan de bar van een louche café. Zo eenvoudig werkt het zeker niet, maar wie al over connecties beschikt in het criminele milieu, heeft weinig moeite aan het wapentuig te komen.

De granaten komen veelal uit de Balkan, waar ze sinds het einde van de oorlog overbodig zijn geworden. Volgens wapendeskundigen is zo'n explosief relatief goedkoop: tussen de 50 en 150 euro. Ook op het 'dark web', het verborgen en moeilijk toegankelijke deel van internet, zijn vuurwapens en granaten te krijgen.

Kan een ondernemer zich tegen dit type dreiging verzekeren?
Als de burgemeester een bedrijf sluit omdat het doelwit was, krijgt de eigenaar daarvoor geen vergoeding. De kosten en de gederfde inkomsten zijn voor eigen rekening. Dit tot weerzin van ondernemers die de deuren moesten sluiten: zij voelen zich dubbel gestraft, zoals de eigenaren van nachtclubs Suzy Wong en Abe.

Voor de schade die kogels of een daadwerkelijke ontploffing veroorzaken, kunnen de bedrijven zich wel verzekeren, zegt Oscar van Elferen van het Verbond van Verzekeraars. "De meeste verzekeringen dekken schade veroorzaakt door explosies, ook door handgranaten. Er zijn uitzonderingen natuurlijk, bijvoorbeeld als je de granaat zelf thuis had liggen."

De verzekeraar zal proberen de kosten op de dader te verhalen, maar de veelgehoorde opvatting dat dergelijk geweld niet te verzekeren valt, is een misvatting, zegt Van Elferen. "Dat geldt wél voor schade door bijvoorbeeld een burgeroorlog. Dan keert een verzekeraar niet uit, omdat die dat financieel niet kan dragen. Maar van een burgeroorlog is in Amsterdam geen sprake."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden