Opinie

Wat als Fortuyn nog leefde?

15 jaar na de moord op Pim Fortuyn tracht Frank Poorthuis te analyseren wat Nederland door zijn dood heeft gemist.

Pim Fortuyn in maart 2002 Beeld wfa

In februari 2002 bezocht ik Pim Fortuyn in zijn huis aan het G.W. Burgerplein in Rotterdam voor een interview dat veel tumult opleverde en uiteindelijk in de oprichting van zijn Lijst Pim Fortuyn (LPF) resulteerde.

Hij zou nu 69 geweest zijn en had misschien nog wel gewoond in zijn Palazzo di Pietro. Op een kort of misschien wel langer verblijf in het Catshuis na dan. 15 jaar geleden is het vandaag, de eerste politieke moord in Nederland sinds die op Willem van Oranje. Wat hebben we gemist door de moord? Poging tot een antwoord in 13 vragen.

1. Wat zou er zijn gebeurd als Fortuyn niet was doodgeschoten?

Ik hoor niet tot de mensen die denken dat hij de verkiezingen had gewonnen en premier was geworden. Het aantal echt 'boze stemmers' in Nederland dat op een revolutie uit is, ligt al tientallen jaren op ongeveer 26 Kamerzetels. Precies het aantal dat de LPF in 2002 met zijn dode lijsttrekker haalde.

Een levende Fortuyn had de LPF vermoedelijk zelfs minder stemmers opgeleverd. Zijn LPF kreeg extra momentum door de moord. Maar met een levende Fortuyn was een grote LPF wel een veel serieuzere regeringspartner geweest dan het geval was in de 87 dagen die haar nu gegeven waren.

2. Wat als de LPF met Fortuyn wel de grootste was geworden?

In 2002 ging het gerucht dat hij het premierschap al aan Hans Wiegel had gegund, om zijn promiscue leven te kunnen voortzetten. Vraag is ook of de flamboyante en wispelturige man die Fortuyn was, lang interesse in het premierschap had gehad. Maar was Fortuyn in het Catshuis beland, dan had zich in Nederland-compromisland een veel bescheidener revolutie voltrokken dan algemeen gedacht.

Fortuyn I was een kabinet met LPF, CDA en VVD geworden. Had dat rigoureus de structuren in bureaucratie en zorg kunnen doorbreken, zoals Fortuyn wilde? Het valt te betwijfelen. Met Fortuyn I waren we vermoedelijk wel 15 jaar eerder beland in diepgaander discussies over identiteit en vluchtelingenbeleid.

Frank Poorthuis, adjunct-hoofdredacteur AD, oud-chef ­parlementaire redactie de Volkskrant Beeld Floris Lok

3. Was Fortuyn een politieke ziener?

In zekere zin. Hij was zeker een politieke zoeker, die had geshopt bij CDA, VVD en PvdA en op veel terreinen veel minder revolutionair was dan zijn reputatie. Wat hem in 2002 uniek maakte was dat hij de politiek incorrecte boodschap durfde te formuleren dat de islam zeer gevaarlijke elementen had en een 'achterlijke cultuur' was.

Hij verbond dat met een betoog dat ons politieke systeem op de schop moest omdat het geen oog had voor de echte problemen in de samenleving: bureaucratie, wanorde in de zorg, verloedering van de volkswijken.

4. Waarom hield de massa van Fortuyn, een elitaire man die een openlijk homoleven leidde, zich omringde met dure spulletjes en zich liet rijden door zijn butler?

Om dezelfde reden waarom Geert Wilders nu triomfen viert in volkswijken. Hij verwoordde een altijd latente angst voor de vreemdeling en afkeer van de elite.

5. Had Fortuyn gelijk en ging het in 2002 slecht met Nederland?

Mwah, feitelijk ging het in 2002 niet alleen de elite, maar het hele Nederlandse volk economisch best goed. De eerste internetbubbel moest nog knappen. Paars (VVD, PvdA, D66) wist van gekkigheid niet waar het zijn geld aan uit moest geven.

Maar het had geen oog voor wat zich in de volkswijken afspeelde. Dat was overigens nog geen islamitisch fundamentalisme, wel de opkomst van niet-Nederlands sprekende allochtonen wier cultuur de buurten ging overheersen.

6. Wie had baat bij Fortuyns dood?

1. Volkert van der Graaf, want die kreeg wat ie wilde.
2. Jan Peter Balkenende, die anders misschien nooit premier was geworden.
3. LPF-lichtgewichten als Hilbert Nawijn, Mat Herben en Gerard van As, die weggelopen leken uit sketches van Van Kooten en De Bie.
4. De zittende elite. Aanhangers van samenzweringstheorieën verdenken haar van (aanzetten tot) de moord. Zeker is dat door die moord de 'grote revolutie' werd uitgesteld. Het chaotisch allegaartje van LPF-bewindslieden en Kamerleden bleek geen partij voor de zittende macht.
5: Geert Wilders. Want wees eerlijk: als Fortuyn nog had geleefd, was hij nooit de ster geworden die hij nu is.

7. Wie leden, los van zijn naasten, (politiek) onder de moord?

Zijn volgelingen, die radeloos en leiderloos de politieke arena in moesten. En dan: links, iets meer specifiek de PvdA en nog even specialer: toenmalig leider Ad Melkert. Wat er ook in Nederland fout zat, het was hun schuld. Met medeweten van en gesteund door: de journalistiek, die Fortuyn gedemoniseerd en de zittende elite beschermd zou hebben.

8. Zit er een kern van waarheid in die verwijten?

Ja, maar van links tot rechts was er eind vorige eeuw geen oog voor de sluimerende onrust in de volkswijken en de gevaren van de politieke islam. Links keek wel het langst de verkeerde kant op uit angst voor de boodschap dat de verzorgingsstaat geen feestje is waar iedereen zonder uitnodiging naar binnen mag.

9. Heeft de journalistiek Fortuyn genegeerd en vervolgens als duivel weggezet?

Ja, maar veel minder dan ze zichzelf schuldbewust heeft wijsgemaakt. Journalisten in de Haagse bubbel, ik was er een van, schilderden hem af als de bedreiger van de bestaande orde. Dat was hij ook. En ja, ook in de media was te weinig aandacht voor de onderkant van de samenleving.

10. Heeft iemand er iets van geleerd?

De PvdA nog steeds niet. Na de verpletterende nederlaag van 2002 riepen ze al dat ze de gewone kiezers moesten terugwinnen. Geert Wilders en Joost Eerdmans wel, die weten sindsdien waar het potentieel ligt. In de journalistiek ontbreekt de volksstem ('voxpop') in geen enkel stuk meer. Of dat vooruitgang is mag u bepalen.

11. Was de moord te voorkomen geweest?

Daar is een heel dik rapport over verschenen en afhankelijk van wie het leest variëren de antwoorden. Het meest eerlijke is 'ja'. Een goed functionerende geheime dienst had Fortuyn beter kunnen beveiligen.

12. Misschien wel de meest frustrerende vraag: hoe is het met zijn moordenaar?

Die leeft een rustig leven nabij Apeldoorn. Dat heeft iets onrechtvaardigs, zeker omdat van echte spijt bij hem geen sprake is geweest.

13. Dus wat hebben we gemist?

We zullen het nooit zeker weten. Wel dat we Pim Fortuyn hebben gemist, de afgelopen 15 jaar. En de mogelijkheid dat we de oud-premier aan het G.W. Burgerplein zijn hondjes Carla en Kenneth kunnen zien uitlaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden