PlusColumn

Was Sibelius wel zo ouderwets?

Eerste hulp bij klassieke muziek van Erik Voermans, met deze week: Jean Sibelius.

Erik Voermans Beeld Linda Stulic
Erik VoermansBeeld Linda Stulic

De beroemdste componist van Finland, Jean Sibelius, die thuis gewoon Janne werd genoemd, heeft de laatste 32 jaar van zijn lange leven geen noot meer geschreven.

Hij was 91 toen hij in 1957 voor het laatst uitademde, allang verzekerd van zijn onsterfelijkheid. Alleen al met zijn vioolconcert, dat hij in 1905 voltooide, heeft hij ervoor gezorgd dat hij nooit meer zal worden vergeten. Dan zijn er nog het symfonisch gedicht Finlandia (een verschrikkelijk stuk trouwens) en zijn vaakst uitgevoerde symfonie, nummer twee.

Minder populair, al hangt dat ervan af aan wie je het vraagt, zijn de latere symfonieën, vier tot en met zeven. De meeste mensen vinden die ontoegankelijk of zelfs saai. Anderen vinden dat Sibelius pas in deze stukken echt Sibelius werd - een componist die zich had losgeweekt van de Centraal-Europese historische lijn en zijn eigen stem had gevonden.

Zó eigen, dat hij zichzelf buiten de ontwikkelingen van zijn tijd plaatste, waardoor hij geen school maakte. Dat kon ook nauwelijks, want Sibelius componeerde in hoge mate intuïtief en in elk geval zonder onderwijsbaar ­systeem.

Daarnaast bleef hij binnen de grenzen van de tonaliteit, wat hem vooral in Duitsland en Frankrijk het predicaat altmodisch, ouderwets, opleverde bij de ­dominante publicisten (Adorno, Boulez) die de atonale leer van Schönberg progageerden.

Toch had Sibelius in modernistische kringen wel wat meer erkenning mogen krijgen voor zijn hoogst persoonlijke manier om vanuit kleine details, met steeds minder materiaal, grote vormen op te bouwen, als een soort permanente innerlijke variaties - even knap als lastig waarneembaar.

Waarom Sibelius na zijn Zevende symfonie stilviel, daarover is veel gespeculeerd. Hij leed aan de ziekte van Parkinson en hij zoop als een tempelier, wat weinig ­behulpzaam zal zijn geweest, maar misschien wíst hij het ook gewoon niet meer.

Na 'steeds minder' komt 'niets', ten slotte. Hij begon nog wel aan een Achtste, maar die belandde in het vuur. "Liever stilte dan één overbodige noot," zei hij in een interview in 1948.

London Symphony Orchestra o.l.v. Michael Tilson Thomas. Solist: Ray Chen (viool). Sibelius-Vioolconcert, Symfonie nr. 6, Symfonie nr. 7., te ­horen op 22 mei in het Concert­gebouw, 20.15 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden