Plus Analyse

Was Amsterdam het bestuur van D66, VVD en SP echt zó zat?

De kiezer strafte de coalitie van D66, VVD en SP af: van 26 naar 17 zetels. Was Amsterdam dit bestuur zat, of speelt er meer? 'Dit college was op.'

Landelijk partijleider Jesse Klaver en de Amsterdamse lijsttrekker Rutger Groot Wassink van Groenlinks vieren woensdagavond de overwinning. Beeld ANP

Een stad besturen is ondankbaar werk. Vier jaar lang noeste arbeid mondt steevast uit in een nederlaag bij de verkiezingen. Ook dit jaar. D66 verloor woensdag zes van de veertien zetels, SP ging van zes naar drie. Alleen de VVD beperkte de schade en hield zes zetels.

Bekijk hier de volledige verkiezingsuitslag

In totaal verloor de coalitie negen zetels. Dat is niet nieuw, zegt Laurens Ivens, lijsttrekker van de SP en nu nog wethouder. "Dit is de derde keer dat ik meedoe aan de verkiezingen en ook de derde keer dat de coalitie verliest." Het past bij besturen, kun je zeggen.

Landelijke trend
Maar het zou te makkelijk zijn een nederlaag weg te zetten als traditie. Is Amsterdam het college niet gewoon heel erg zat?

Dat gaat te ver, vindt politiek analist Kaj Leers, auteur van het boek Megafoonpolitiek en voorheen actief binnen de PvdA. "Amsterdam heeft vooral de landelijke trend gevolgd," zegt hij. "D66 en SP verliezen her en der terrein."

Dit is maar een deel van het verhaal. Natuurlijk speelt de waardering van de ­Amsterdammers voor het college een rol. Een ondergeschikte misschien, maar toch. In een aantal gemeenten houden SP en D66 wel stand, kennelijk als beloning voor gevoerd beleid. "Dit college was op," zegt Ivens. "Dus vind ik het niet verrassend dat de kiezer dat ook zo voelt."

Het verlies van de SP is voor Leers hét grote vraagteken van deze verkiezingen. "SP heeft het goed gedaan, want er is veel gebouwd en meer geld ging naar armoedebestrijding. Kennelijk is het SP niet goed genoeg gelukt om dit over te brengen op de kiezers."

Wereldwijde trend?
Zo voelt Ivens dat ook. "De kater is groot. Ik krijg ontzettend veel berichten van mensen die onze nederlaag onverdiend vinden. Leuk en aardig, maar wat heb ik eraan?"

Voor de kiezer is het lastig vast te stellen wat het college heeft bereikt en waarvoor de deel­nemende partijen een beloning verdienen. De economie groeit, de werkloosheid daalt. Maar is dat toe te schrijven aan het gemeentebestuur, of te danken aan een wereldwijde trend?

Aan de andere kant: Amsterdammers ­vinden de stad de laatste ­jaren drukker, viezer en onbetaalbaar geworden. Is dat echter de schuld van het college of een gevolg van diezelfde economische groei?

Anti-D66-campagne
D66 heeft aan zich kleven dat de grootste partij van de vorige periode te laat reageerde op de toenemende drukte en lang heeft volgehouden dat het wel meeviel.

Op sociale media zijn bewonersgroepen uit de binnenstad al enige tijd bezig met een anti-D66-campagne. Dat deed de partij geen goed, hoewel de drukte in de campagne niet uitgroeide tot een veenbrand. D66 vond het ineens wél druk in de stad. "Dan is het geen lekker verkiezingsthema meer, want de tegenstellingen zijn weg," aldus Ivens.

Een ander belangrijk thema was de vervuiling. Bewoners klagen over troep op straat, terwijl het college bezuinigt op reiniging. SP en VVD namen er snel afstand van, waardoor D66 ineens alleen stond. Lijsttrekker Reinier van Dantzig maakte hierbij geen overtuigende indruk. D66 lijkt bovendien veel last te hebben van de deelname aan het kabinet en het afscheid van het raadgevend referendum, ooit kroonjuweel.

De partij heeft nagelaten een duidelijk profiel op te bouwen tijdens de verkiezingen, zegt Leers. "D66 heeft de klassieke fout gemaakt om zich na de verkiezingswinst op te sluiten in de Stopera."

Geen groot verkiezingsthema
Voor VVD viel de schade mee, na vier jaar besturen. Een jaar geleden vreesden diverse liberalen dat zij zouden worden afgestraft voor de wijziging van het erfpachtstelsel. Een terechte vrees, want lijsttrekker Eric van der Burg moest het besluit verdedigen voor volle zalen woedende huizenbezitters uit Amsterdam-Zuid, de achterban van de VVD.

Erfpacht was ogenschijnlijk geen groot verkiezingsthema. De VVD verloor niet en het CDA met de erfpachters aan zijn zijde bleef steken op één zetel. "VVD-kiezers zijn over het algemeen honkvast," aldus Leers.

Ivens heeft geen spijt van zijn besluit deel te nemen aan dit college. "Als politicus zet ik mij in voor zaken waarin ik geloof. Ik doe dit niet voor een beloning. Al baal ik natuurlijk enorm van de uitslag."

De definitieve zetel­verdeling in de Amsterdamse raad. In de kleine cirkel de uitslag van 2014. Beeld Laura van der Bijl

Volg de verkiezingen

Op de hoogte blijven van het vervolg op de verkiezingen? Like Amsterdam Kiest op Facebook om niets te missen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden