Warme, volksere troubleshooter

Oudminister Eberhard van der Laan (Wonen, Wijken & Integratie) (rechts) maakt een praatje met buurtbewoners tijdens zijn kennismakingsbezoek aan de Rivierenwijk in Deventer. Foto ANP

Waarom is Eberhard van der Laan voorgedragen als burgemeester? Omdat hij over eigenschappen beschikt die er nu toe doen.

Een meerderheid van de raad steunde zijn kandidatuur. Met behulp van de linkse partijen kon Van der Laan zelfs vanuit de tweede positie op de voordracht van de vertrouwenscommissie nummer één worden. Maar een beter antwoord op het waarom van zijn burgemeesterschap is misschien dat Van der Laan over een mix beschikt van eigenschappen die hem juist op dit moment geschikt maken voor de baan. Hij is een echte Amsterdammer, waarbij het er niets toe doet dat hij hier niet geboren is. Zijn directe voorgangers Schelto Patijn en Job Cohen kwamen rechtstreeks vanuit Den Haag.

Zo'n meer lokale benoeming past bij een systeem waarin de gemeenteraad in plaats van politiek Den Haag de beslissende stem heeft in de voordracht. En het zorgt voor een burgemeester die herkenbaar is voor de lokale bevolking. Van der Laan hoeft hier geen netwerk op te bouwen, dat heeft hij al. Al was het maar omdat hij van 1990 tot 1998 lid was van de gemeenteraad, de laatste vijf jaar als fractievoorzitter. Van der Laan is ook mede-eigenaar van een groot advocatenkantoor aan de Haarlemmerweg.

De keuze voor een bekend gezicht past in de huidige tijdsgeest. Er is al genoeg onzekerheid en instabiliteit.

Ook in partijpolitiek opzicht is dit een veilige keuze. Amsterdam heeft vanaf 1946 PvdA-burgemeesters. Het was groot nieuws geweest als er een burgemeester uit een andere partij was gekozen. Amsterdam heeft met PvdA, GroenLinks en SP nog steeds een ruime linkse meerderheid in de gemeenteraad.

Aan de andere kant zorgt Van der Laan voor voldoende vernieuwing. Hij is wat volkser dan Cohen. Van der Laans leermeester is de legendarische wethouder Jan Schaefer, van wie hij begin jaren tachtig medewerker was. Van der Laan heeft nog altijd een beetje jongensachtige bravoure over zich.

Hij is jurist, maar geen studeerkamergeleerde. De advocaat was in het verleden ook vrachtwagenchauffeur en bloemenverkoper. Hij verdiende een tijd lang zijn geld met kaartspelen.

Hij zal directer, warmer, emotioneler zijn dan zijn voorganger. Hij is in de omgang een prettig mens en weet zelfs een 'nee' op charmante wijze te brengen.

Toen hij in 2008 minister werd als opvolger van de onhandig optredende Ella Vogelaar, werd dat direct gezien als een vervolmaking van zijn cv. Zo kon hij toch de Haagse ervaring opdoen die voor burgemeesters van de grote steden tegenwoordig zo ongeveer een minimumeis is.

In zijn korte Haagse periode bleek dat hij zich soms op de kast laat jagen. In de confrontatie met Geert Wilders, die zich alleen via de media afspeelde, kon hij zich flink opwinden. In een interview noemde hij de aandacht voor Wilders en de PVV 'een nationale fixatie.' De PVV wist hem in de hoek te krijgen met vragen over de kosten van immigratie die Van der Laan eigenlijk onfatsoenlijk vond.

Op het vlak van integratie heeft hij de reputatie steviger te zijn dan zijn voorganger. Hij kreeg hiervoor gisteren direct lovende woorden van VVD-fractievoorzitter Robert Flos. In 2002, toen hij het verkiezingsprogramma van de landelijke PvdA schreef, klaagde hij over de 'hufterigheid' in de samenleving die moet worden aangepakt. In die periode waren zulke stevige teksten uit de mond van PvdA'ers ongebruikelijk.

Achter de schermen is Van der Laan een echte troubleshooter, die partijen bij elkaar weet te krijgen. In die hoedanigheid heeft hij de laatste jaren vele problemen in Amsterdam leren kennen. En dat is ook voor een burgemeester een belangrijk deel van het werk. Hij is een vertrouweling van de Amsterdamse PvdA-leider Lodewijk Asscher, die op dit moment nog waarnemend burgemeester is. Net als zijn voorgangers vloog Asscher Van der Laan enkele keren in voor het oplossen van ingewikkelde politieke conflicten.

Op één punt zal Van der Laan misschien - in navolging van Cohen als lijsttrekker - een bijspijkercursus moeten volgen. Het terrein van financiën en economie is voor hem nieuw, terwijl daar de komende tijd de moeilijkste beslissingen vallen.

Een andere uitdaging ligt in het verwerven van draagvlak in de gemeenteraad. Het is gebruikelijk dat de gemeenteraad met grote meerderheid de voordracht van de nieuwe burgemeester omarmt.

Gisteravond bleek de raad echter gespleten in een links blok versus de rest over de vraag wie de voorkeur had: Annemarie Jorritsma, de nummer één van de vertrouwenscommissie, of Van der Laan. Daarbij speelde frustratie over de eeuwige PvdA-dominantie in Amsterdam een rol.

Dat sentiment vergt terughoudendheid van Van der Laan in zijn optredens. In zijn nieuwe rol moet hij bewijzen boven de partijen te kunnen staan. (ADDIE SCHULTE
BAS SOETENHORST)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden