Plus

Waarom zijn pubers zo onvoorspelbaar in het verkeer?

Niks zo onvoorspelbaar als een puber op de fiets. Ze slingeren, rijden naast elkaar, schieten net voor een auto langs. Maar kunnen ze daar wel iets aan doen? 'Door hun hersenontwikkeling zíen ze het gevaar vaak echt niet.'

Pubers hebben te kampen met een enorme gevoeligheid voor groepsdruk, zegt ZiemerinkBeeld ANP

Zet een roze olifant op een kruispunt en pubers kunnen hem missen. Ze zien hem gewoon niet. Ze zijn gefocust op elkaar, op hun telefoon of iets wat op dat moment véél ­belangrijker is en hebben geen oog meer voor hun omgeving. Iedereen ziet de olifant, maar de puber heeft geen idee.

Diezelfde roze olifant komt voor in een filmpje van Teamalert, een verkeersveiligheidsorganisatie voor en door jongeren. Voordat de video begint, ontvangen de jongeren allemaal een rekenmachine en wordt hun gevraagd een tiencijferig nummer, dat ze tijdens de video horen, in te toetsen.

Roze olifant
Na afloop van het filmpje vragen we wat de jongeren hebben gezien. De roze olifant, die duidelijk in beeld kwam, wordt vrijwel nooit genoemd. Dit komt omdat de jongeren op dat moment het nummer op de rekenmachine intoetsen. Je kunt dit vergelijken met het sturen van bijvoorbeeld een appje.

Het vormt het startpunt van discussie tijdens onze projecten op scholen en festivals, zegt Lonneke Ziemerink van Teamalert. "We gaan met jongeren in gesprek en laten hun zien hoe snel je iets kunt missen. Even bellen, een appje versturen of muziek luisteren tijdens het fietsen: je bent als jongere snel afgeleid. Daardoor kun je een andere verkeersdeelnemer die jouw weg kruist gemakkelijk over het hoofd zien."

Belangrijkste doodsoorzaak
Pubers en verkeersveiligheid zijn een ingewikkelde combinatie. Vorige week overleed een veertienjarig meisje ­bij een aanrijding door een vrachtwagen op de kruising van de Beukenweg en de Tweede Oosterparkstraat.

Wat precies de toedracht is, is nog punt van onderzoek. Of zij zich in de dode hoek van de vrachtwagen bevond, zal nog moeten blijken. Ook zal er duidelijkheid komen over de vraag of de chauffeur en het meisje goed hebben opgelet.

Wat de uitkomst ook is: pubers laten zich kennen als ­onvoorspelbare verkeersdeelnemers. Wie ­regelmatig met een auto langs middelbare scholen rijdt, wordt vaak geconfronteerd met fietsende jongens en meisjes die ineens de raarste dingen doen.

Slingeren, met zijn vieren naast ­elkaar fietsen, plotseling oversteken zonder om te kijken. Als je dan ternauwernood een aanrijding voorkomt, hoef je er niet op te rekenen dat de andere partij even geschrokken is als jij: niet zelden hebben ze niet eens door dat ze heel erg dicht bij een ongeval waren.

Enkele jaren geleden publiceerde SWOV (Stichting ­Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) een ­onderzoek naar het verkeersgedrag van jonge adolescenten, pubers in de leeftijdscategorie van tien tot zeventien jaar.

Verkeersongevallen zijn, afgezien van ziekten, de ­belangrijkste doodsoorzaak voor kinderen in de leeftijd van tien tot twintig jaar. Voor Amsterdam lijken de cijfers mee te vallen.

Er gebeuren ongelukken en sporadisch lopen ze slecht af, maar fatale ongelukken met pubers zijn in de stad zeker geen schering en inslag. Ergens is dat ­logisch: op de meeste plekken in Amsterdam is het zo druk dat auto's vaak met lage snelheid rijden. En fietsers rijden zelf doorgaans ook niet gevaarlijk hard.

Teveel impulsen
Waarom pubers zo'n riskante leeftijdscategorie vormen in het verkeer? Daar zijn allerlei redenen voor. De belangrijkste is dat hun hersenen nog niet klaar zijn voor het verkeer zoals dat zich in de stad aandient: een bombardement van impulsen. Volgens het SWOV blijkt uit neurologisch onderzoek dat jongeren tot zeventien jaar meer geneigd zijn tot riskant gedrag in het verkeer dan de categorie achttien tot vierentwintig jaar.

'Door hun lichamelijke en geestelijke ontwikkeling zijn zij meer aangetrokken tot gevaarlijke uitdagingen, gevoeliger voor groepsdruk en hebben ze minder zelfcontrole en overzicht dan oudere adolescenten.'

Pas rond het vierentwintigste levensjaar bereiken hersenen de uiteindelijke vorm. Tot die tijd is het behelpen. Uit neuropsychologisch onderzoek blijkt dat de hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor impulscontrole, planning en integratie van binnenkomende informatie in de tienerjaren vaak nog volop in ontwikkeling zijn.

Of, zoals Ziemerink van Teamalert zegt: "Pubers kunnen er niet altijd iets aan doen dat ze bepaalde dingen in het verkeer missen. Door hun hersenontwikkeling denken ze veelal vanuit de korte termijn, reageren ze impulsiever en zíen ze het gevaar vaak echt niet."

Daar komt bij dat de hersendelen die gevoelig zijn voor prikkels, beloningen, nieuwe ervaringen en 'de bevrediging van behoeften' extra gestimuleerd worden door ­puberteitshormonen. Deze combinatie van onvolgroeidheid en verandering leidt in het verkeer regelmatig tot ­onvoorspelbaar en riskant gedrag. Met name bij jongens.

Groepsdruk
Ook hebben pubers te kampen met een enorme gevoeligheid voor groepsdruk, zegt Ziemerink. Ineens bepalen ­ervaringen met vrienden in hoge mate het gedrag. "Jongeren in die leeftijdsgroep zijn vaak enorm met elkaar bezig. Wat vinden zij van mij, ben ik wel cool? In het verkeer zie je dan ook vaak dat ze zich stoerder gaan gedragen. Dat kan leiden tot gevaarlijke toestanden."

En al kunnen ouders van opstandige pubers soms het gevoel hebben dat het geen fluit uitmaakt wat ze zeggen of doen, hun gedrag speelt ook een belangrijke rol in de manier waarop tieners zich in het verkeer gedragen.

"Ouders hebben wel degelijk een voorbeeldfunctie. Als je als vader of moeder vaak door rood rijdt, zullen kinderen sneller denken: als zij dat doen, mag ik het ook. Dat horen we ook tijdens onze projecten op scholen: kinderen nemen het gedrag van hun ­ouders over."

Het verkeer wordt drukker en het gedrag van pubers onveiliger. Maar is dat eigenlijk wel zo? Een lastige vraag, zegt Ziemerink. "Het valt me wel op dat ouders het steeds drukker lijken te hebben. Dan wil een kind naar de basisschool fietsen, die dicht bij huis is, maar hebben de ouders zelf zo'n haast dat ze de kinderen even snel met de auto brengen. Terwijl je als ouder de tijd zou moeten nemen om je kind rustig fietservaring te laten opdoen."

Herhaling en overtuiging
"Daarmee voorkom je dat een jongere die voor het eerst naar de middelbare school gaat, die soms aan de andere kant van de stad is, zonder al te veel vlieguren het verkeer in moet."

Dat ouders een rol kunnen spelen bij een veiliger verkeersgedrag van kinderen, blijkt ook uit onderzoek van SWOV. Ouders hebben nog altijd meer invloed dan ze zelf denken. Ziemerink: "Herhaling is belangrijk, dat is een goede overtuigingstechniek. Het heeft dus wel degelijk zin om voordat je kind 's morgens naar school gaat te zeggen dat hij of zij écht voorzichtig moet doen."

Belerend vingertje

Pubers zijn sneller geneigd iets aan te nemen van leeftijdsgenoten dan van ouderen. Verkeersorganisatie Teamalert maakt daar gebruik van door met jongeren educatieve projecten op te zetten.

Lonneke Ziemerink: "Het heeft geen zin om met een belerend vingertje te vertellen wat ze wel en niet mogen doen. Je moet jongeren aanspreken vanuit hun eigen belevingswereld, dan heb je écht een goede kans om hun gedrag te veranderen."

Er is veel te doen over jongeren die met grote koptelefoons fietsen. Alleen maar zeggen dat ze dat niet moeten doen omdat het gevaarlijk is, heeft geen zin, stelt Ziemerink.

"Wij zien in onze projecten dat als je jongeren zelf laat praten over hoe je dit probleem zou kunnen oplossen, er best mogelijkheden zijn. Als een leeftijdsgenoot zegt: fiets dan bijvoorbeeld met één oortje in, aan je rechterkant, dan heb je muziek én je hoort ook nog wat er om je heen gebeurt, zijn pubers sneller geneigd dat aan te nemen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden