Plus

Waarom wekt aanmerking 'geen terreur' verontwaardiging?

Telkens als na een incident wordt gezegd dat geen sprake is van terreur, ontstaat een verontwaardigd tegengeluid. Hoe komt dat toch?

Na de aanval op restaurant HaCarmel bleek na twee dagen onderzoek dat het Openbaar Ministerie de verdachte niet voor terrorisme vervolgt Beeld anp
Na de aanval op restaurant HaCarmel bleek na twee dagen onderzoek dat het Openbaar Ministerie de verdachte niet voor terrorisme vervolgtBeeld anp

Politie en justitie zijn doorgaans huiverig publiekelijk iets te zeggen over onderzoeken zolang die niet zijn afgerond. Dat is niet verwonderlijk: het gaat meestal om gevoelige materie, die bovendien nog aan een rechter zal moeten worden voorgelegd.

Juist daarom is het voor sommigen moeilijk te begrijpen dat politie, justitie of andere autoriteiten al meerdere keren heel kort na een opmerkelijk incident verkondigen dat geen sprake is van terreur.

Terroristische motieven
Het gebeurde toen een automobilist 10 juni bij het Centraal Station acht voetgangers aanreed. Doordat dit volgde op terreuraanslagen in Europese steden met voertuigen, was opzet niet ondenkbaar. Maar vrijwel ­direct erna zei een politiewoordvoerder dat van terreur geen sprake was.

Hetzelfde deed zich donderdag voor, toen premier Mark Rutte uren na een dubbele dodelijke steekpartij in Maastricht zei dat 'er geen enkele reden is aan te nemen dat hier terroristische motieven voor waren."

Na de aanval vorige week op het koosjere restaurant HaCarmel duurde het langer. Na twee dagen van onderzoek bleek dat het Openbaar Ministerie de verdachte, een 29-jarige Palestijn, niet voor terrorisme vervolgt. Dat besluit werd echter aanvankelijk nauwelijks toegelicht, waardoor het gissen begon naar de afweging van het OM.

Averechts effect
Doordat bij sommigen het gevoel heerst dat de overheid terreur te snel of te makkelijk uitsluit, lijkt een averechts effect uit te gaan van de snelle, geruststellende boodschap dat van terrorisme geen sprake is.

Zij die zich aangevallen voelen, hebben het gevoel dat de ernst van de situatie wordt miskend. Ziet de overheid dan niet hoezeer zij slachtoffer zijn van kwaadaardige plannen? Of probeert de overheid misschien zaken onder het tapijt te vegen om de lieve vrede te bewaren en lastige vragen uit de weg te gaan?

Waarom zijn sommigen zo verbolgen als een incident in hun ogen ten onrechte niet als terreur wordt aangemerkt? In het geval van de aanval op het koosjere restaurant lijkt het oprechte vrees dat een ernstig incident wordt gebagatelliseerd. Als een extreme uitspatting niet ernstig wordt gevonden, lijkt het of er ook onvoldoende aandacht is voor de grotere problemen die daaraan ten grondslag liggen, zoals antisemitisme en extremisme.

Erkenning
Maar soms, zoals na de aanrijding bij het Centraal Station, lijkt iets anders te spelen. Dan is het alsof sommigen bijna hopen dat een incident als terrorisme wordt aangemerkt. Daarmee zou dan eindelijk publiekelijk een probleem moeten worden erkend, waarvoor zij al zo lang tevergeefs aandacht vragen.

Als die erkenning vervolgens uitblijft, ontstaat frustratie. Die frustratie vindt een voedingsbodem in het steeds groter wordende wantrouwen in overheid, wetenschap en media. Het hardnekkige idee dat feiten worden verdraaid en de echte werkelijkheid wordt verhuld, is bij sommigen sterker dan het geloof in een politiewoordvoerder die vertelt dat iedereen rustig kan gaan slapen.

Doordat politie en justitie niet uitleggen waarom zij terreur uitsluiten, ontstaat ruimte voor wilde theorieën.

Onderzoeksbevindingen
Natuurlijk kunnen de opsporingsinstanties kort na een incident niet allerlei onderzoeksbevindingen delen. Ze mogen niet zomaar vertellen dat, bijvoorbeeld, bij een huiszoeking allerlei spullen zijn gevonden die extremisme tegenspreken.

Zij die complottheorieën verkiezen boven de werkelijkheid zijn sowieso moeilijk te overtuigen. Maar anderen voelen zich wellicht eerder gerustgesteld als politie en justitie pas concluderen dat iets géén terreur is na heel uitvoerig onderzoek.

Zeker als ook wat meer wordt uitgelegd over hoe men tot die conclusie is gekomen.

Lees ook: Gelukkig geen aanslag op CS: zo werkt de angst voor terreur

'Vernieling? Kom nou, dit is geen kattenkwaad

"Hij komt er gewoon te gemakkelijk van af. Vernieling? Toe nou toch. Vernieling zie ik als een soort vorm van kattenkwaad. Er is een gestolen fiets tegen een bushokje gegooid, dat werk. Maar dit is veel meer. Dit is een meneer die willens en wetens angst zaait."

Vernieling en inbraak, oordeelde het Openbaar Ministerie desalniettemin en dat schiet restauranteigenaar Daniël Bar-On van het joodse restaurant HaCarmel, waarvan vorige week de ruiten werden ingeslagen, in het verkeerde keelgat. "Van mij hoeft het echt niet te worden beoordeeld als een daad van terrorisme, wat maakt mij dat uit? Ik wil wel dat er op deze zaak zwaarder wordt ingezet. Dit gaat me allemaal veel te gemakkelijk."

Hij is geschrokken van de intense haat en woede die hij las in het dossier over de 29-jarige verdachte. "Dit is een kromme zaak. Als het kwaakt als een eend, als het loopt als een eend, dan ís het een eend. Deze meneer heeft wat mij betreft duidelijke politieke motieven. Handel daar dan ook naar."

Bar-On laat zich niet snel op de kast jagen, maar hij weigert te accepteren dat hier sprake is van 'toevallig een joods restaurantje dat even een keertje pech had'. "Ik ben een ondernemer die geheel buiten eigen toedoen terecht is gekomen in een situatie waar ik nooit om heb gevraagd. Ik zie dit als een verantwoordelijkheid die ik neem, want dit mag niet de reactie zijn als zoiets gebeurt."

Het geeft een verkeerd signaal, zegt Bar-On. "Eenvoudige vernieling? We zeggen hiermee als land, als OM: iemand die niet veel te verliezen heeft, heeft eigenlijk nauwelijks reden om van zijn daad af te zien. En nu ben ik het slachtoffer, maar ik zou precies hetzelfde zeggen als een idioot een molotovcocktail naar een moskee zou werpen, of naar een kerk. Dan moet je dat streng beoordelen. Zo iemand moet weten: als ik dat doe, dan ben ik echt de sigaar. En dat is nu dus helemaal niet het geval."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden