Plus

Waarom we met z'n allen te weinig verdienen

We verdienen met z'n allen te weinig en dat komt óók door de talrijke zzp- en flexbanen. Meer zekerheid in werk is nodig. 'Je kunt het gevoel krijgen dat je er niet toe doet.'

- Beeld ANP

De economie draait als een tierelier en toch profiteren maar weinigen daarvan. Economen bij De Nederlandsche Bank, het Centraal Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek trekken aan de bel.

Het zijn vooral de inkomens van zzp'ers en mensen in deeltijd- en flexbanen die gemiddeld lager liggen dan de lonen van vaste werknemers. Zij trekken het gemiddelde naar beneden. Dat is niet goed voor de economie.

Vooral de onderkant van de arbeidsmarkt - waar werknemers vaak van tijdelijk contract naar tijdelijk contract gaan, of noodgedwongen zzp'er zijn - profiteert niet mee van de groei, waardoor de kloof tussen groepen groter wordt.

Vrijdag verschijnt een publicatie van De Nederlandsche Bank (DNB) met het Centraal Planbureau (CPB) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over een nieuwe berekening van wat we verdienen en hoe hoog het zou moeten zijn (zie kader).

"Het inkomen van de zzp'ers werd voorheen te hoog ingeschat," zegt Johan Verbruggen, macro-econoom bij DNB. Omdat er elk jaar meer zzp'ers bijkomen, werd het verschil tussen de oude en nieuwe rekenmethode groter. Dat geldt vooral voor sectoren als de horeca en de bouw, waar veel zelfstandigen werken.

Als lonen niet genoeg stijgen, geven mensen minder uit. Ook is er dan te weinig inflatie. Daardoor kan de rente niet stijgen, waardoor pensioenfondsen en verzekeraars minder verdienen.

Peter Hein van Mulligen, econoom van het CBS, wijst erop dat per hoofd van de bevolking het inkomen van de Nederlanders sinds 2001 is gedaald. "Dat merken Nederlanders. Hun inkomen is gedaald, terwijl de omvang van de economie is gegroeid."

Grote boosdoener achter het gat tussen loon en bestedingen is de flexibilisering, waardoor een derde van de Nederlandse beroepsbevolking flexer of zzp'er is. En niet alleen de economie lijdt eronder.

Beeld Jet de Nies

Jezelf op pauze zetten
"Flexen is slecht voor innovatie, mensen lopen onverzekerd rond en grote beslissingen worden uitgesteld," zegt Fabian Dekker, arbeidssocioloog.
Langdurig in onzekerheid werken heeft gevolgen voor de psyche. "De werkdruk gaat omhoog door de onzekerheid, plus de zorg die er is over ontslag," zegt Dekker. "En je kunt minder plannen, wat ook weer onzeker maakt. Je moet je leven als het ware op pauze zetten."

Dekker maakt zich ook zorgen over innovatie. Wie niet in loondienst is, gaat niet extra hard lopen voor zijn werkgever, stelt hij. "Als tijdelijke werknemer of zzp'er word je voor een specifieke opdracht ingehuurd. Dat ga je dan doen, niets extra's."

Wat Dekker opvallend vindt: we praten elkaar aan dat flexwerk iets positiefs is, iets wat een jongere generatie graag zou willen. "Maar er is geen onderzoek dat die aanname bevestigt."

Je kunt stellen dat het er somber voorstaat, al wil Dekker niet aan de term 'verloren generatie'. "Maar de kloof tussen zij die mee kunnen komen en zij die achterblijven wordt groter."

Monique Kremer, onderzoeker bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en bijzonder hoogleraar aan de UvA, heeft het over 'flexisme': vooral mensen met een tijdelijk contract voelen geen erkenning op werk en worden benadeeld in vergelijking tot de vaste medewerkers.

"Er wordt minder in je geïnvesteerd door je werkgever. Je krijgt geen scholing. Geen afscheidsfeestje, geen kerstpakketten, je mag niet meebeslissen over de koers. Dan kun je het gevoel krijgen dat je er niet toe doet," zegt Kremer.

Sommige flexwerkers worden ook door hun vaste collega's niet serieus genomen. "Terwijl de flexers die maar kort ergens zijn, juist zien hoe dingen beter kunnen."

Kerst en sinterklaas
Voor sommige vormen van werk heb je tijdelijkheid nodig: in de filmindustrie is het logisch, bij winkels rond piektijden als kerst en sinterklaas, en het gros van de zzp'ers - zeker 70 procent van hen - kiest bewust voor een flexibel en ondernemend bestaan. Maar Nederland is wel koploper in flexibel werk. "Er is nu meer flexibiliteit dan past bij het werk. Waarom wordt op scholen en in de schoonmaak, zoveel geflext? Dat is niet logisch."

Onzekerheid en het gebrek aan toekomstperspectief zouden zelfs kunnen leiden tot radicaler gedachtegoed, bleek uit Belgisch onderzoek.

De WRR pleitte onlangs voor meer zekerheid voor flexibel werkenden. De effecten van flexwerk ervan raken immers iedereen, ook de mensen met een vaste baan.

Jasper Klimbie (41) Beeld Daniel Cohen

'Hopelijk blijf ik gezond, ik ben een stresskip'

Jasper Klimbie (41), copywriter
"Ik heb nooit een bevlogen keuze voor het ondernemerschap gemaakt, ik moest gewoon werk hebben en ben toen als freelancer aan de slag gegaan."
In het vakgebied van copy- writer, journalist of televisiemaker zijn arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd ouderwetse ideeën die nauwelijks nog bestaan.

Jasper Klimbie had geen keuze. De eerste jaren draaide hij omzetten van 1000 euro per maand, onder het minimumloon. "Dat is best stressvol en je teert al snel in op je reserves." Als beginnend zzp'er of als flexer sta je in de huizenjacht ook 10-0 achter, omdat hypotheken en vrijesectorhuurcontracten alleen worden verstrekt aan mensen met een stevig of stabiel inkomen. "Wij hebben uiteindelijk mazzel gehad, omdat we al een huis hadden - eerder werkte ik wel in loondienst."

Toch blijft de onzekerheid, ook al gaat het freelancen nu goed. "Spaargeld stop ik niet in de verbouwing van een keuken - iets wat je in loondienst misschien wel doet - want dat wil ik als buffer houden. Ik ben niet verzekerd voor arbeidsongeschiktheid, dus ik hoop dat ik gezond blijf. Ik ben ook wel een stresskip."

Natuurlijk heeft zzp'er zijn voordelen. Klimbie kon bijvoorbeeld twee maanden vrij nemen na de geboorte van zijn eerste kind, maar uiteindelijk is het vooral in het voordeel van de werkgevers om freelancers in te huren. "Je staat als zzp'er ontzettend zwak. De groei van het zzp-schap is niet iets om over te jubelen, ook niet voor werkgevers trouwens. Alle kennis die je hebt opgedaan bij een opdracht, neem je weer mee dus die verdwijnt weer uit het bedrijf."

Schatting zat ernaast

President van De Nederlandsche Bank Klaas Knot zei al in 2013 dat lonen onvoldoende stijgen. Zijn collega's reageerden geschrokken: "Pas op, Klaas," zeiden ze, "de arbeidsinkomensquote geeft juist aan dat lonen nog te hoog liggen." Die quote drukt uit wat het aandeel is van wat werkenden krijgen ten opzichte van de totale verdiensten van bedrijven.

Knot vroeg daarop om nader onderzoek. Toen bleek dat het arbeidsinkomen van zzp'ers te ruim werd ingeschat. Andere gegevens wezen uit dat het inkomen van zelfstandigen en flexwerkers onder druk staat. DNB, CPB en CBS hebben nu een betere definitie voor de arbeidsinkomensquote bedacht, die donderdag wordt gepresenteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden