Plus

Waarom sneuvelen al die vliegmaatschappijen?

Nu de economie weer op gang komt, gaan vliegmaatschappijen plots ten onder. Waar komen al die faillissementen vandaan?

Met een staatskrediet van 150 miljoen euro wordt het failliete Air Berlin tot uiterlijk half november in de lucht gehouden. Beeld AFP

Alitalia, Air Berlin en de Britse vakantievlieger Monarch zijn failliet, Ryanair raakt in zijn eigen grote woorden verstrikt: de Europese luchtvaart heeft het zwaar te verduren. Tenminste: het deel van de luchtvaartsector dat tot voor kort de duimschroeven aanhaalde bij de gevestigde orde.

In crisistijd is het goed opereren als nieuwkomer in de luchtvaart: passagiers zijn alerter op lage ticketprijzen, vanwege de crisis is er een overvloed aan vliegtuigen die relatief goedkoop zijn te leasen, luchthavens willen maar wat graag vluchten blijven trekken, desnoods door ervoor te betalen, en de gevestigde maatschappijen kunnen vanwege hun problemen de nieuwkomers maar moeilijk bijbenen.

Veel nieuwe luchtvaartbedrijven hebben zich de afgelopen jaren volgens zo'n scenario opgewerkt, sommige bestaande maatschappijen hebben zo hun voortbestaan gerekt. Maar als ze zich vervolgens niet voldoende wapenen tegen het moment dat de economie weer aantrekt, gaat de inefficiëntie die door de pijlsnelle groei is ontstaan, financieel knellen.

Suikeroom
In een groeiende economie worden vliegtuigen schaarser, stijgen de leaseprijzen, gaat personeel eisen stellen en zijn passagiers minder geneigd te kiezen voor de laagste prijs.

Zolang zich geen verdere tegenvallers voordoen, valt dat allemaal niet zo op. Maar als suikeroompje (zoals bij Air Berlin, Alitalia) wegvalt, brexit het pond doet kelderen (Monarch) of je voortbestaan toch al wankel is (Alitalia), gaat het snel.

De gevestigde orde die zo onder vuur lag, is nu spekkoper. Grote spelers als Lufthansa, IAG of Easyjet raken niet alleen lastige concurrentie kwijt, maar zijn ook niet te beroerd zich voor een appel en een ei over de levensvatbare scherven van de gevallen engelen te ontfermen.

Te Italiaans om te falen

Quizvraag: wanneer werd Alitalia opgericht? Antwoord: in 1947, 1999, 2004, 2008, 2009, 2015 en wie weet nog eens in 2017.
Alitalia is het medische wonder dat niet meer zou mogen leven, maar dat nog wel doet. Dat is te danken aan de Italiaanse staat, die ondanks de strenge Europese regels sinds 1999 zowel voor als achter de schermen 4,8 miljard euro in de maatschappij stak.

Wanbeheer, rabiate vakbonden die elke ingreep tegenhouden, een overheid die gemene zaak maakt met Italiaanse banken, oud geld en geldschieters van de maatschappij, en geldschieters die inmiddels miljarden tegoed hebben: Alitalia is te Italiaans om te kunnen falen.

De maatschappij is al sinds mei failliet maar vliegt, wederom met hulp van de Italiaanse overheid, nog steeds.

Het is ook de overheid die momenteel op zoek is naar de volgende stomkop die de maatschappij wil redden, nadat ze in het verleden al onder meer KLM, Air France en Etihad zo ver kreeg in de bodemloze put te springen.

Ook deze keer lijkt dat weer te lukken, alhoewel het de vraag is in welke vorm en omvang Alitalia de zoveelste reanimatie overleeft. Vanwege de positie van de maatschappij op de vliegvelden van Rome en Milaan heeft zich een trits kandidaten gemeld, waaronder Easyjet.

Slachtoffer van terreur en brexit

Monarch is het recentste slachtoffer van de luchtvaartcrisis, en meteen ook het grootste
luchtvaartfaillissement dat de Britten ooit meemaakten - alhoewel dit soort debacles in de jaren zestig en zeventig simpelweg via overheidsingrijpen werden voorkomen

Beeld Jorris Verboon

Monarch ging maandag failliet nadat de maatschappij niet tot overeenstemming had kunnen komen met de Britse luchtvaartautoriteiten over een reddingsplan.

De prijsvlieger, die ook pakketreizen verkocht, wijt zijn malheur aan de terreuraanslagen van de afgelopen jaren op het Europese vasteland, die Britse vakantiegangers zouden hebben afgeschrikt.

Daarnaast werd de maatschappij in het kielzog van brexit getroffen door de daling van het pond ten opzichte van de dollar - de gangbare valuta in de luchtvaart.

Vorig jaar kon een faillissement nog net worden voorkomen doordat investeerder Greybull Capital op het laatste moment bijsprong. Monarch was daardoor al de reisgarantie - vergelijkbaar met de Nederlandse SGR - waarop klanten bij een faillissement een beroep hadden kunnen doen, verloren.

Monarch heeft overnemers weinig te bieden. Het merendeel van de vliegtuigen was geleaset, de vakantie­bestemmingen zijn weinig uniek en de merknaam nu voor eeuwig besmeurd. Grote kans dat giganten TUI en Thomas Cook zich ontfermen over het gat dat Monarch laat vallen.

Hoge kosten en een los netwerk

Serieuze zorgen. Met de tomeloze groei van Air Berlin moest Lufthansa
de eerste serieuze concurrent in eigen land ooit dulden.

Beeld Jorris Verboon

Helemaal gevaarlijk werd het in 2011, toen Golfmaatschappij Etihad een belang van 30 procent in Air Berlin nam om de Europese vluchten van de prijsvlieger te gebruiken om de eigen intercontinentale vluchten te voeden.

Tot in Nederland wist Air Berlin toe te slaan. Met goedkope vluchten vanuit thuisbasis Düsseldorf wist het honderdduizenden Nederlanders te trekken, zeker toen de Nederlandse vliegtaks werd ingevoerd en de maatschappij naar de Antillen ging pendelen.

Maar de blinde groei leverde een mistige organisatie, een loszand­netwerk en torenhoge kostenposten op.

Drie weken geleden ging Air Berlin failliet omdat grootaandeelhouder Etihad (zie: Alitalia) niet langer de verliezen wilde dempen om te voorkomen zelf te worden meegezogen in de financiële chaos.

Met een staatskrediet van 150 miljoen euro wordt Air Berlin nu tot uiterlijk half november in de lucht gehouden. De intercontinentale vluchten zijn al zo goed als gestaakt.

Air Berlin wordt in delen verkocht, mede om het overbruggingskrediet van de Duitse overheid terug te ­betalen. Voor de belangrijkste onderdelen hebben de curatoren inmiddels gekozen voor Lufthansa en ­Easyjet. Die kunnen tot vrijdag een bod uitbrengen.

Formule 1-legende Niki Lauda vist waarschijnlijk achter het net voor 'zijn' Air Berlindochter Niki, die hij samen met charteraar Condor wilde terugkopen.

Lufthansa wil met de overname van een groot deel van de Air Berlinvloot dochter Eurowings optuigen, een operatie waarvoor 1 miljard euro opzij is gezet. Eurowings heeft al 200 piloten en 400 man cabinepersoneel van Air Berlin op het oog. Easyjet aast op veertig toestellen, de Europese vluchten en de kapitale start en landingsrechten in Berlijn en Düsseldorf.

Beeld Jorris Verboon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden