PlusPS

Waarom niemand hetzelfde wil en iedereen hetzelfde doet

In Oordeel Zelf beschrijft filosoof Coen Simon (44) hoe de vertwittering van het publieke debat onze oordeelsvorming beïnvloedt. 'Door al die schouderklopjes kun je je schouders ophalen voor de rest.'

null Beeld Cristina Martins
Beeld Cristina Martins

Voor je je tegenwoordig ergens een mening over hebt gevormd, zijn er - al dan niet wetenschappelijk onderbouwde - meningen geproduceerd, gedeeld en geliket, schrijft filosoof Coen Simon in zijn nieuwe boek Oordeel Zelf.

We leven in een trendingtopicmaatschappij, zegt hij, en moeten ons ervan bewust zijn hoezeer die onze oordeelsvorming en die van het publieke debat beïnvloedt. En vooral ook zelf blijven denken, proeven en op onze
eigen smaak vertrouwen.

Ik durf u bijna niet te interviewen. Journalisten maken stompzinnige opmerkingen, schrijft u, en branden zich liever niet aan inhoud.
"Nee, nee, nee, dat kúnnen journalisten doen. Ik heb het onder meer over iemand als Frits Wester, het soort televisiejournalist dat ook een podium krijgt in weer andere journalistieke programma's en die ik een ondermijning vind van het medium."

"Als hij de gelekte miljoenennota in handen heeft, het voorbeeld dat ik ­beschrijf, legitimeert dat weer een optreden bij toen nog Pauw & Witteman. Dan gaat het alleen om de Haagse spelletjes, over 'iets eerder hebben', waarmee hij onze politieke leiders verdacht maakt, want die houden kennelijk hun kaarten op de borst."

"Zonder enige inhoudelijke verdieping. Deze onzin gaat af van de tijd die we hebben op de publieke omroep, van mijn tijd als burger. Terwijl die inhoud heel belangrijk is in deze tijd van vertwittering van het debat."

De vertwittering van het debat, daarmee komen we ­meteen tot de kern. U beschrijft hoe, met de introductie van nieuwe media, de democratie telkens opnieuw moet worden uitgevonden. Sociale media als Twitter hebben het publieke debat gepolariseerd.
"De sociale media hebben de dynamiek van trending ­topics, dat is hoe de technologie werkt. Bepaalde onderwerpen die 'hot' zijn, worden vaker gedeeld en besproken. Dat leidt tot een vernauwing van het debat, omdat trending topics zich ook lenen voor felle, gepolariseerde reacties."

"Dáárom is het zo belangrijk dat mensen als Frits Wester en Jeroen Pauw en andere programma's met politieke ambities een gevarieerde politieke agenda hebben. Dat ze niet alleen achter die actualiteit aanhollen en zo meer met het spelletje dan met de inhoud bezig zijn."

"Omdat ik kritisch ben op de sociale media, word ik vaak neergezet als iemand die de voordelen niet ziet en terug wil naar de jaren vijftig. Maar dat is niet wat ik beoog. Ik zie zeker veel voordelen van de nieuwe media - als er daarnaast ook maar genoeg andere informatiebronnen zijn. Maar je ziet nu dat de massamedia een ondersteunende rol spelen bij de sociale media; zij vólgen juist de trending topics en twitteren mee."

Maar hoe keer je dat tij?
"Door meer geld vrij te maken voor gedegen journalistiek, voor onderzoeksjournalistiek. Hou het in de smiezen, stel er iets tegenover als je ziet dat nieuwe media op een bepaalde manier ­invloed krijgen. Nee, dat gebeurt niet, nee. Dat heeft te maken met de markt. Maar zeggen dat dat niet zal lukken, maakt je moedeloos."

"Ik denk dat het prima te doen is, zoals we ook zijn gaan nadenken over het klimaat. Of over roken - kijk hoe we daar nu tegenaan kijken. Van mij hoeven rokers niet als crimineel te worden weggezet, maar het is fijn dat door de juiste feiten, doordat we weten hoe de tabaksindustrie werkt, er steeds minder mensen zijn gaan roken."

De titel van een van uw hoofdstukken is 'Dat heb ik ­ergens gelezen'. Dat doet denken aan Trump, die zich ­beroept op iets wat hij elders heeft gelezen of gezien, ­zodra een van zijn waarheden onwaar blijkt te zijn.
"Trump en zijn alternatieve feiten. Het probleem dat ik daarmee heb, is dat alternatieve feiten nu door Trump en de zijnen zijn geframed als leugens. Maar feiten worden altijd verschillend geïnterpreteerd, er is altijd een alternatief gezichtspunt."

"Dat is de subjectiviteit van onze beleving. Ik ben daarom ook heel erg tegen factchecking - dat wekt de suggestie dat er één objectief standpunt is; iets is waar of onwaar. Terwijl heel veel oordelen esthetisch zijn, of ethisch."

U schrijft dat we 'inforgs' zijn geworden: informatie-organismen in de 'infosfeer' van dat schermpje waarop alles te vinden is.
"Dat is geen waardeoordeel. Het is geen kritiek, ik ­beschrijf wat er aan de hand is, via welke middelen we in contact staan met de samenleving."

Het heeft ons als mens veranderd. De buitenlandvakantie van vroeger - kaart op schoot, ruzie in de auto over links- of rechtsaf - maakte de rit tot een bewuste ervaring. Nu hebben we gps, lekker efficiënt, maar de rit is alleen nog maar een tijdspanne tot de eindbestemming. Het maakt ons 'verweesder', schrijft u.
"Onlangs stopte er een auto naast me, het autoraampje ging omlaag: of ik op de kaart kon aanwijzen waar we waren. Ik was zo blij, ik voelde me zo nodig. De ene ziel op zoek, de andere ziel die het kan vertellen: voilà, een relatie. Maar zit je in de trein in een stiltecoupé, dan zitten alle mensen via hun scherm met andere mensen te communiceren. Dat is verweesd: ze zijn er niet, ze zijn elders."

Coen Simon Beeld Charlotte Odijk
Coen SimonBeeld Charlotte Odijk

"Ik weet dat we veel meer weten van wat zich in de ­wereld afspeelt dan vóór internet. Maar je hebt ook de filterbubbel, dat is een gevaar dat die verweesdheid raakt. Al die schouderklopjes van gelijkgestemden maken dat je je schouders kunt ophalen voor de rest. Dat is waarom je verweesd rondloopt in de openbare ruimte."

Dat klinkt somber.
"Maar het is niet iets om pessimistisch over te worden. Het is gemakkelijk te veranderen en dat heeft geen generaties nodig. Als je zo makkelijk te verpesten bent, is die moraal ook weer te veranderen."

"We hebben vaker laten zien dat we ons kunnen aanpassen aan nieuwe techniek in ons ­leven. Neem de trein: dat was een nieuwe techniek die heel veel heeft veranderd; onze tijdsbeleving, we hoefden niet meer ergens te zijn waar we niet wilden zijn."

"We hadden wel ineens allerlei treinziektes, zoals de railway ­spine: rugwervelletsel door de snelle beweging van de trein.Niet meer kunnen focussen omdat het landschap te snel voorbijtrok. Daar kan je lacherig over doen, zoals we nu lacherig doen over de muisarm, maar het
waren serieuze klachten."

"En dan moet je bedenken: de trein reed toen 38 kilometer per uur. Wij klagen nu nergens meer over met 300 kilometer per uur. Terwijl we dan online zijn - waardoor we weer andere klachten hebben."

Het beeldschermnekkie?
"Het beeldschermnekkie. Of dat je brein af en toe in de ­standaardmodus moet komen; er wordt wel gezegd dat we vaker offline moeten zijn, dat dat beter voor je is en rust geeft. Dezelfde redeneringen als destijds met de trein. Maar als mens passen we ons aan en dat gebeurt ook hiermee."

Coen Simon, Oordeel Zelf; Waarom Niemand Hetzelfde Wil en ­Iedereen Hetzelfde Doet. Uitgeverij AmboAnthos, €18,99.
Verschijnt 30 maart.

Over Coen Simon

Aan de Universiteit van Amsterdam studeerde Coen Simon wijsbegeerte en hij schreef over verschillende filosofische kwesties voor onder meer dagblad Trouw en Filosofie Magazine.

Simon publiceerde tien boeken, waaronder En toen wisten we alles: een pleidooi voor oppervlakkigheid, waarvoor hij in 2012 de Socrates Wisselbeker won voor Beste filosofische boek.

Over zijn nieuwe boek Oordeel Zelf houdt Simon 5 april een lezing in De School in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden