Plus

Waarom hechten kinderen zich aan knuffeldieren?

Hij is altijd in voor een knuffel, gaat overal mee naartoe en mag absoluut niet in de wasmachine. Waarom hechten kinderen zich zo aan een lapje stof?

Kohnstamm: 'De betekenis die kinderen in zo'n beest leggen, is fantasie.' Beeld Rink Hof

Het kinderleven draait om papa, mama, en vaak als ­goede derde: de knuffel. Elke ouder kent de horror van de verloren teddybeer: een huilend kind, een paar haastige ritten van de crèche weer naar huis, om het ding vervolgens thuis ergens onder de bank vandaan te trekken. Tot grote opluchting van zowel kind als ouder, want de knuffel is heilig.

Waarom hechten we ons op jonge leeftijd eigenlijk zo aan een met watten gevulde beer? "Conditionering," zegt Rita Kohnstamm (78), psycholoog en schrijver van de driedelige boekenserie Kleine ontwikkelingspsychologie.

"Dat lapje is er altijd, en een ­ouder niet. Zo'n stukje stof krijgt dan een bepaalde vertrouwdheid. Dat hoort bij mij, want dat is altijd bij mij, denkt een kind. De hechting is dan eigenlijk een gewoonte."

Surrogaatouder
Niet ieder kind hecht zich even sterk aan een knuffel. Sommige kinderen hebben er zelfs helemaal geen. "De sterkte van de hechting heeft waarschijnlijk te maken met verbeeldingskracht," zegt Kohnstamm. "Des te meer ­karaktereigenschappen kinderen erin zien, des te meer betekenis ze eraan kunnen geven." Voor sommige kinderen is hun teddybeer zelfs de held die ze redt van het monster onder het bed. "Maar de betekenis die ze in zo'n beest leggen, is fantasie."

Volgens Kohnstamm staat een knuffel symbool voor het feit dat een kind zich óók kan hechten aan anderen.

"Die 'verschuiving' van het hechten ­gebeurt in het klein bij een knuffel. De gehechtheid aan de ouder kan een kind ook voor dat vertrouwde lapje voelen. Dat vormt op die manier een surrogaat voor de aanwezigheid of steun van de ouder. Op de momenten dat zij er niet zijn, is er in elk geval de knuffel. Het is dan ook heel erg als die kwijt is. Er zijn natuurlijk rampzaligere dingen, maar dit behoort wel tot het grote ongeluk van een kind."

Als de teddybeer tegen bedtijd niet te vinden is, bezorgt dat veel ouders dan ook kopzorgen. "Een knuffel helpt ­geruster te gaan slapen. De vertrouwde geur heeft een rustgevend effect, daarom vinden kinderen het verschrikkelijk als hij wordt gewassen. Sommige kinderen ontwikkelen daarnaast de gewoonte om een zachte, ­ritmische beweging met het dier te maken. Een beetje ­wiegen, bijvoorbeeld. Dat helpt bij het wegdromen."

Limiet
Kan een knuffel een ouder vervangen? "Je kunt toch geen mens vervangen door een lap? Het is een tijdelijke vervanging, voor een uurtje misschien, maar is niet echt. Kinderen kunnen doen alsof hun troeteldier echt is, maar niet voor altijd."

Aan de verbeeldingskracht zit een limiet. Wanneer de ­verbeeldingskracht ophoudt, wordt er dan afscheid genomen van Muis of Bruintje? Vaak niet, aldus de ­psycholoog. "Er zijn ontelbaar veel pubers die hun knuffel nog onder hun matras hebben liggen." Wel verandert de functie wanneer iemand in de ­puberteit komt. "Een kind heeft hem niet meer nodig om dingen aan te durven. Maar het blijft iets heel dierbaars en dat doe je niet weg. Dat stop je onder het ­matras."

Dide in haar slaapkamer Beeld Rink Hof

Dide Ferwerda (4) en Draakje
Van Draakje zijn er meerdere. Dide was al heel snel heel erg verknocht aan het lapje, dus haar moeder kocht meteen twee reserveknuffels. Voor de zekerheid. Dat had Dide al snel door en vanaf dat moment moesten ze alle drie mee naar bed. Totdat er eentje voorgoed kwijtraakte.

De vervanging die werd aangeschaft, werd niet geaccepteerd. Dide: "Die is van mijn broertje, Abel!" Dat Draakje was namelijk niet zacht genoeg.
Dide houdt het bij haar twee 'oorspronkelijke' Draakjes, die ze Lisa en Nina heeft genoemd. Ze zijn tweetalig. Dide: "Draakje spreekt Engels, maar ook Nederlands."

Ook Lisa en Nina raken vaak zoek. Samen met haar moeder fietst Dide dan ook regelmatig door de stad op zoek naar Draakje. Vorige week waren ze nog op het depot van het GVB om de knuffel op te halen. Eén keer is Draakje zelfs op de trambaan beland. De zwarte streepjes op Draakjes stof verraden een noodlottige aanrijding. Dide: "Maar toen had papa hem heel gauw gepakt, dus hij is eigenlijk nog hetzelfde."

Thom Willems: 'Beer heeft nog maar één oog en zijn oortjes zijn kaal geworden' Beeld Rink Hof

Thom Willems (14) en Beer
"Normaal gesproken ligt Beer naast mijn bed en kijk ik er niet echt meer naar," zegt Thom. Vandaag lag de knuffel ergens in een hoek van zijn kamer. "Ik heb hem al dertien jaar. Hij heeft nog maar één oog en zijn oortjes zijn kaal van het plukken, iets wat ik ­altijd deed voordat ik in slaap viel."

De rode knoop die door oma als neus is aangenaaid, is er inmiddels vanaf ­gevallen. Beer heeft al vele wasbeurten overleefd, het protest van Thom ten spijt. "Ik rook er altijd aan. Hij stinkt niet, zei ik dan, hij ruikt naar papa en mama. Nu ruikt Beer gewoon naar knuffel. Een beetje stoffig, maar niet vies."

Zijn moeder wilde de knuffel laatst wegdoen, maar dat mocht niet. "Ik ga dat ding niet weggooien, hoor." De knuffel komt in de kast te staan, het bed blijft vrij. "Ik slaap nu met een kussen tussen mijn armen, dat vind ik lekkerder. Beer is een beetje te klein geworden." Tijd voor een vriendinnetje. Vindt hij zelf ook.

IJsbeer Pixie is 'goed in knuffelen' Beeld Rink Hof

Eric Andriesse (3) en Pixie
Twee maanden geleden kwam Eric terug van de wereldreis die hij met zijn ouders maakte. Op de eerste dag van die reis kreeg hij een ijsbeer van Lufthansa: Pixie.

Tijdens het rondje wereld van vijf maanden waren de twee onafscheidelijk. Totdat Pixie bleef liggen in een hotel in het Australische Adelaide. Het hotel stuurde Pixie met de post naar Alice Springs, waar Eric en zijn ouders daarna naartoe zouden gaan. Bij aankomst had Pixie een kaartje bij zich met foto's van alle dingen die ze had ondernomen tijdens haar soloreis. "Slapen, een kopje thee drinken, een boekje lezen en in bad. Schattig, hè?"

En al kan Pixie al hartstikke veel, ze is volgens Eric toch vooral goed in één ding: "Knuffelen!" Pixie is altijd lief voor Eric. De ijsbeer beschermde hem tijdens een safaritocht, toen een cheetah te dichtbij kwam en in Eric een hapje zag. "Omdat ik zo lekker ben!" Gelukkig schoot Pixie te hulp, die volgens Eric heel hard gromde tegen de cheetah. Maar het hielp vast ook dat de safarileider de cheetah weglokte bij de jeep en daarna flink op het gas trapte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden