Plus

Waarom deze herwaardering van de Amsterdamse School?

Overal in de stad verschijnen wooncomplexen die zijn geïnspireerd op de Amsterdamse School. In de Houthaven schrijft het beeldkwaliteitsplan het zelfs voor. Waarom deze herwaardering?

De Smaragd laat zien hoe 102 woningen (sociaal, vrije sector en koop) in een groot verband kunnen samengaan, zonder dat het ten koste gaat van de leefbaarheidBeeld Eva Plevier

De brochure van het wooncomplex Nestor in Houthaven laat er geen misverstand over bestaan. 'Het gebouw in Amsterdamse Schoolstijl biedt ruimte aan fraaie en stijlvolle appartementen, dubbelbenedenwoningen, portiekwoningen en penthouses.'

De artist's impressions geven een beeld van een royaal blok in een geel gevlekte steen rondom een al even royale binnentuin. Die geel gevlekte steen kennen we van de Burgemeester Tellegenstraat, waar hij werd gebruikt in de jaren dertig van de vorige eeuw.

De Noorderhof dan, aan de rand van de Sloterplas. Daar konden kopers uit drie types woningen kiezen, waarvan één in Amsterdamse Schoolstijl: siermetselwerk, een voordeur waar enig houtsnijwerk aan te pas is gekomen en gesloten balkons, bijvoorbeeld. De geur of sfeer van ambachtelijkheid.

Klok als waarschuwing
Als inspiratiebron voor hedendaagse architecten is de Amsterdamse School ineens volop in beeld, nadat Nederland hiervoor is doodgegooid met de zogeheten jarendertigwoning. Het staat los van de expositie in het Stedelijk Museum vorig jaar.

Omdat het beeldkwaliteitsplan voor Eiland 3 van Houthaven Amsterdamse School voorschreef, ontwierp architect Marlies Rohmer de Brede School Spaarndammerhout.

Dat was het eerste bouwwerk in het voormalige havengebied, robuust dankzij een stoere roodbruine steen, een afgeronde hoek bij de ingang en een klok boven de ingang. Die klok is zo'n detail dat ook honderd jaar geleden op strategische plekken stond. Toen om de arbeiders te wijzen op hun werktijd, nu om de ouders te waarschuwen.

Decoratieve architectuur
Waarom is de decoratieve architectuur op allerlei fronten terug? De verklaring die Rohmer daarvoor geeft, snijdt hout. Honderd jaar geleden waren arbeidskrachten goedkoop en versierende materialen duur. Nu is het omgekeerde het geval.

Hele gevelelementen met fantasievolle metselverbanden worden in bekisting gestort en op de bouwplaats geassembleerd. Duurde de bouw een eeuw geleden een paar jaar, nu staat een complex er in een oogwenk, lijkt het wel. Zie de snelheid waarmee Houthaven uit de grond worden gestampt.

Bij de nominaties voor de Amsterdamse Nieuwbouwprijs vallen de complexen in Amsterdamse Schoolstijl op. Daar hoort De Smaragd aan de Insulindeweg bij, die in 2016 de Zuiderkerkprijs heeft gewonnen.

Wooncomplex De Smaragd aan de Insulindeweg heeft duidelijke kenmerken van de Amsterdamse SchoolBeeld Eva Plevier

Machiel Spaan van M3H Architecten wilde hiermee eer betonen aan de 'Billen van Wijdeveld', die de ouverture vormden voor de Indische Buurt totdat ze in 1992 werden gesloopt. Dat zou anno 2017 nooit meer zijn gebeurd.

Uitkragende ronding
In de geest van Wijdeveld liet Spaan de huisnummers in het gepigmenteerde grintbeton frezen en gaf hij het gebouw een sterke uitkragende ronding mee. Opvallend: de balkons hebben gesloten balustrades. Dat is een contrast met de sociale woningbouw van dertig jaar geleden, toen elk balkon - zie Oosterparkbuurt - werd uitgerust met spijlen.

Voor modernisten was de Amsterdamse School een gruwel, omdat de buitenkant niet spoorde met de plattegrond. De architecten hielden de ramen bewust hoog en klein zodat de vrouwelijke bewoners niet naar buiten konden leunen.

Stedenbouwers en architecten braken met die betutteling door in de westelijke tuinsteden flexibele en vooral lichte woningen te ontwerpen, symbool van de open samenleving waar Nederland na de oorlog naar streefde.

Geen schotels of wasrekken
Wie nu kijkt in de tuinsteden, kan constateren dat die openheid voor de nieuwe bewonersgroepen niet werkt. Kleden en plastic schermen dekken de spijlen van het balkon af. Binnenkijken is een taboe. In dat opzicht voldoet de hernieuwde Amsterdamse School met zijn gesloten balkons. Bovendien is het een middel voor de ontwikkelaars en corporaties om schotels of wasrekken te weren of aan het zicht te onttrekken.

Dat is een verklaring voor de revival. De andere is dat de stijl zich uitstekend leent voor megablokken die wel massief zijn maar niet massaal, zoals de oorspronkelijke honingraatflats in de oude Bijlmer. Dit jaar bestaat Piraeus op het KNSM-eiland 25 jaar, indertijd een statement door het gebruik van gesinterde steen en kersenhouten deurkozijnen. Hoe zorgvuldiger een groot woongebouw is vormgegeven, hoe kleiner de kans op vandalisme - wat voor een corporatie een flinke kostenpost kan zijn.

Piraeus markeerde een nieuw aspect in de Amsterdamse architectuur: monumentaliteit, wars van kneuterigheid. De Smaragd geeft daar een vervolg aan, een voorbeeld hoe 102 woningen (sociaal, vrije sector en koop) in een groot verband kunnen samengaan, zonder dat het ten koste gaat van de leefbaarheid.

De gemeenschappelijke binnentuin moet uitnodigen tot ontmoeting, net als bij Nestor in de toekomst. Daar zijn wel grenzen aan: halverwege de tuin ligt een subtiele scheiding tussen koop en huur. Alleen de katten trekken zich daar niets van aan, lacht Spaan.

Vormt het particulier opdrachtgeverschap op dit moment de ene kant van het spectrum - de verheerlijking van het hyperpersoonlijk woonideaal - de megablokken staan aan de andere kant. Amsterdam is daarmee terug bij 1917, maar dan wel comfortabeler en ruimer.

De stijl leent zich uitstekend voor megablokken die wel massief zijn maar niet massaalBeeld Eva Plevier
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden