Plus

Waarom de rest van het land zich ergert aan Amsterdam

De bovenmatige aandacht voor de Noord/ Zuidlijn wekte hoon en irritatie in de rest van het land: altijd weer dat Amsterdam. Waar komt dat gevoel vandaan en bestaat dat sentiment ook in andere landen?

Beeld Rein Janssen

De leukste was van twitteraar Mark Traa. We zien het Stadhuisplein in Eindhoven, stampvol PSV-supporters. Tekst: 'Beelden uit Eindhoven waar een uitzinnige menigte de live ­televisie-uitzending over de #Noord/Zuidlijn op grote schermen volgt.'

Het werd de inhaker van de dag. Een eindeloze stoet twitteraars postte ook een foto van een mensenmenigte die zogenaamd de opening van de Noord/Zuidlijn vierde, tot aan Washington DC - het halfvolle veld tijdens de inauguratie van president Trump - aan toe.

Twitteraar Johan Beekman: 'Trump tweette: 'It was by far the biggest crowd ever gathered, believe me, it's true.'"

Buiten Amsterdam leidde de buitensporige aandacht voor een stukje metro tot hoon en uitgesproken irritatie. De kop van een artikel op opiniesite De Joop vatte dat sentiment aardig samen: 'Pleurt inderdaad een tyfus end op met je kutmetro.'

Aan het lijntje gehouden
De wortels van de onmin liggen al in de Gouden Eeuw. Volgens Peter Paul de Baar, oud-hoofd­redacteur van Ons Amsterdam, ontwikkelde Amsterdam zich en werd rijker. Destijds al werd er over Amsterdammers gezegd dat ze veel praatjes hadden, maar dat hun arbeidsethos daarbij achterbleef.

Zo is het beeld ontstaan dat in Amsterdam het geld wordt uitgegeven dat in de rest van het land wordt verdiend. En een vaak gehoorde vergelijking: wel 3,2 miljard euro voor nog geen tien kilometer rails waar alleen Amsterdammers plezier van hebben, maar als in Groningen huizen verzakken door gaswinning ten gunste van het hele land, worden de gedupeerden jarenlang aan het lijntje gehouden.

Toch is dat beeld niet terecht, betoogt Jan Latten, UvA-hoog­leraar sociale demografie. Volgens hem is de Noord/Zuidlijn wel degelijk van nationaal belang. "De provincie wil te weinig onderkennen dat het voor de Nederlandse economie belangrijk is dat de grote steden - ook Rotterdam, Utrecht en Eind­hoven - een goede infrastructuur hebben. Het is van belang dat het land blijft draaien. In de provincie moeten ze daar niet kleinzielig over doen."

"We zijn in dit land doordrenkt van het wij-zijn-allemaal-gelijkidee, maar we zijn economisch niet gelijk. Dat idee komt door de opkomst van De Grote Ik: we hebben allemaal evenveel recht op aandacht. Maar we zijn dan wel gelijkwaardig, we zijn nu eenmaal niet gelijk. De Randstad is economisch belangrijker."

In Amsterdam, ook weer typisch, werd al die kritiek weggezet als provincialisme en calimerogedrag, een al net zo voorspelbare reactie, waarin de provincie bovendien haar gelijk kon herkennen: die eeuwig arrogante Amsterdammers nemen niets en niemand serieus voorbij de Utrechtsebrug.

Talkshowtafel
In een column in het AD legde Nynke de Jong de vinger op de zere plek. Ook zij rolt altijd met haar ogen als het aan een talkshowtafel op de landelijke televisie weer eens over Zuid gaat, zonder verdere plaatsaanduiding. Dan denkt De Jong: wat bedoel je? Beveland? Soedan?

Eerlijk is eerlijk, daar is weinig tegenin te brengen. De grote talkshows worden opgenomen in Amsterdam, de grote kranten huizen hier ook. De bulk van deze journalisten woont hier nu eenmaal, of is in elk geval op de stad gericht. Dan zeg je dus Zuid als je het hebt over Zuid.

Overigens was het De Jong die in het AD ook een tegengeluid had: de provincie moet ook weer niet te lichtgeraakt zijn. De NOS deed wel degelijk ook live verslag toen de Erasmusbrug in Rotterdam in 1996 werd geopend en de opening van Leeuwarden als Culturele Hoofdstad van Europa was dit jaar ook live op televisie.

854.316 mensen

Nederland had op 1 januari 2018 17.182.000 inwoners, volgens het Centraal ­Bureau voor de Statistiek. In Amsterdam woonden op dat moment 854.316 mensen, volgens de gemeentelijke dienst Onderzoek, Informatie en Statistiek. Dat is 4,97 procent van het totaal.

"Het is een patroon," zegt Zef Hemel, hoog­leraar grootstedelijke vraagstukken. "Je ziet het ook bij New York, Londen, Parijs. Daar komt alles samen. De hoofdstad trekt alles naar zich toe en zorgt goed voor zichzelf. De rest voelt zich minderwaardig. Het is ook afzetten tegen de macht. De kwalificatie is doorgaans arrogant."

Afgunst
Volgens Hemel is de aanwezigheid van de media in de hoofdstad het belangrijkste. "De media bepalen het beeld: hier is waar het gebeurt. Als je dat elke dag weer leest en op televisie ziet, roept dat een gevoel op bij mensen die elders wonen: doe ik er niet toe? Het is een rare mix. Aan de ene kant: jammer dat ik daar niet bij ben. En dus ook afgunst: ik hoor daar niet bij."

Dus in de provincie hebben ze een punt? "In grote steden leeft het gevoel dat ze de rest niet nodig hebben. Je bent het centrum, je bepaalt de smaak. Ik zie het aan mezelf. Als ik buiten Amsterdam iets nodig heb, ga ik eerder naar Londen of Parijs dan naar Zutphen of zelfs Rotterdam. In die zin hebben ze in de provincie gelijk."

De rest van het land kan toch ook trots zijn op Amsterdam? "Daarin is Nederland een uitzondering. De stad is relatief klein, de regering zit in Den Haag en de koning woont hier niet eens, dus de status van Amsterdam is, anders dan die van Londen en Parijs, aanvechtbaar. Amsterdam is een quasihoofdstad."

Hoe zit het elders met de afkeer van de hoofdstad?

PARIJS - Parisianisme doet pijn 'en provence'
Af en toe glipt het woord erdoor bij radiozenders als France Inter. "Ook en province hebben mensen last van de hitte," zegt een nieuwslezer, tegen het verbod op 'province' voor het immense gebied buiten Parijs. Er kleeft iets provinciaals en meewarigs aan en de gebruiker kan het verwijt krijgen van Parijse arrogantie: 'parisianisme'.

Journalisten krijgen het naar hun hoofd als ze niet het neutrale en régions gebruiken voor het land achter de Périphérique, de ringweg die ze zelden zouden overschrijden.
De hoofdstad wekt in het sterk gecentraliseerde Frankrijk de wrevel van degenen die er niet wonen. Ondanks de pogingen om de regio's zich minder verweesd te laten voelen blijft Parijs het hart van de politieke macht, de media en culturele instellingen.
Iedere bezoeker ziet hoe fraai steden als Lyon en Bordeaux erbij liggen, maar voor de Parijzenaar blijven het 'provinciesteden'. Dat doet pijn aan de oevers van de Rhône en de Garonne.

Zulke gevoelens kunnen omslaan in 'racisme' tegen Parijzenaars. Sinds vorig jaar is de reistijd tussen Bordeaux en Parijs twee uur per TGV. Met als gevolg dat steeds meer Parijzenaars zich in Bordeaux vestigen en er de huizenprijzen opdrijven. Prompt verschenen er stickers: 'Parisien, rentre chez-toi' - ga naar huis.
René ter Steege

BERLIJN - Schadenfreude om straatarme grote broer
Berlijn is de grootste stad van het land, spil in de moderne Duitse geschiedenis, knooppunt van media-, tv-, film- en internet­bedrijven en zetel van de regering. De stad is trendsetter en heeft bloeiende start-ups, maar kan economisch de concurrentie nauwelijks aan met de handels- en industriecentra Hamburg, München, Frankfurt en Stuttgart. Duitsland is een decentraal land met meerdere belangrijke knooppunten en megaprojecten, zoals de Elbphilharmonie in Hamburg.

In Duitsland kijkt 'de rest' niet met kinnesinne naar aandacht voor 'de hoofdstad', soms kijken de anderen juist neer op Berlijn. Op hun beurt bezien Berlijners met een mix van verachting en afgunst de rijke Zuid-Duitsers die de huizen opkopen in hun stad.

Berlijn heeft niet eens een vliegveld dat kan opboksen tegen dat van Frankfurt, München of zelfs Düsseldorf. De stad wilde met het megaproject 'Flughafen Berlin Brandenburg' (BER) zichzelf een passend visitekaartje geven, maar de uitvoering verloopt ongekend rampzalig: net de Noord/Zuidlijn.

Alles wat mis kon gaan, ging mis, de opening is al zeven jaar vertraagd en het project verslond vele miljarden meer dan gepland. Mocht het ooit opengaan, dan zal de media-aandacht uit de rest van Duitsland groot zijn. Vermoedelijk wel met enige Schadenfreude.
Wilfred van de Poll

LONDEN - Alles mag in strijd tegen Big City
Bezoekers uit Manchester treiteren Londenaars graag op de roltrap van de metro. Ze staan breeduit op de linkerzijde van de treden, die volgens de etiquette vrij zijn voor mensen met haast. De grap is om bij elk vinnig 'excuse me' in regionaal accent te doen of de boodschap niet aankomt.

Dit ludieke verzet valt in het niet bij minder onschuldige uitingen van afkeer van Londenaars. Bij het brexit­referendum stemden vervallen mijnstreken en agrarische gebieden voor een groot deel tegen Londen - Europa was bijzaak - en bekeken de puinhopen met sardonisch genoegen.

Hoe groter de afstand, hoe steviger het clichébeeld van Londen als vrijplaats van immigranten en linkse, halfzachte liberalen zonder benul van de 'echte' wereld. Sadiq Khan, de eerste moslimburgemeester, roept als zoon van een buschauffeur en een naaister meer agressie op dan snelle bankiers, politici en cockneys uit East End. Bij het WK voetbal waren de Britse helden geen Londenaars, maar Jordan Pickford uit de regio Newcastle en Harry Maguire uit Sheffield.

'London isn't England' is een feit, geen holle frase uit de provincie. Tegelijkertijd kan geen stad qua mogelijkheden in Londens schaduw staan. Dan is het blokkeren van de roltrap een laatste daad van protest.
Geert Langendorff

ROME - Voor eeuwig bijbetalen en permanent foeteren
Ondanks de titels Caput Mundi en Eeuwige Stad heeft Rome moeite het hoofd boven water te houden. Sinds 1870 is ze de hoofdstad van Italië, na Turijn en Florence. Veel Italianen willen er geen voet zetten. Je verplaatsen in Rome is riskant: breek een enkel door een gat in het trottoir, krijg een tak op het hoofd van een slecht onderhouden boom en kijk uit voor brand in de bus, dit jaar al vijftien keer.

"En wij maar betalen," foetert Milaan, de economische hoofdstad. Het rijke noorden wil meer onafhankelijkheid van de bureaucratie, corruptie en geldverspilling in Rome, dat technisch failliet is met een schuld van zo'n 13 miljard euro. De slechts gedeeltelijk voltooide derde metrolijn van de stad had in het Vaticaanse jubeljaar 2000 operabel moeten zijn.

Om de haverklap blijken bestuurders een deel van het budget in eigen zak te hebben gestoken, het hele ambtelijke apparaat is aangetast door corruptie. Burgemeester Virginia Raggi vraagt een speciale behandeling voor Rome, 'net als andere Europese hoofdsteden'.

Marginale afscheidingsbewegingen wilden de hoofdstad naar Milaan verplaatsen, maar dat is nooit serieus overwogen. Elke Italiaan beseft dat ondanks al z'n makke Rome de enige echte, zij het wat provinciale, hoofdstad van het land is.
Angelo van Schaik

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden