Plus

Waarom blijft de Dam zo lelijk?

De Dam is ons nationale plein, maar fungeert vooral als verzamelplek voor toeristen en als verkeersader. Waarom lukt het niet om van de Dam een mooi plein te maken?

Op 4 mei heeft de Dam een duidelijke functie, de andere 364 dagen van het jaar is het een vergaarbak van duiven, toeristen en een enkele Amsterdammer. Beeld Cyclo Media

Stadsdeel Centrum is helemaal niet blij met de nieuwste toeristenattractie op de Dam. Op nummer 21 opent deze lente rariteitenkabinet Ripley's believe it or not, een concept rechtstreeks uit de VS dat hier tussen de souvenirwinkel met de klomp voor de deur en Madame Tussauds komt te zitten.

"De gemeente is voor spreiding van bezoekers en had liever gezien dat Ripley's zich buiten de binnenstad zou vestigen," zegt Centrumvoorzitter Boudewijn Oranje. "Er zijn echter geen mogelijkheden om hun komst te voorkomen."

Magere Hein
De Dam heeft een nationale functie op 4 mei, maar op de overige 364 dagen van het jaar is het vooral een vergaarbak voor toeristen, duiven en de enkele Amsterdammer die er toevallig langs moet op de fiets. Waar ligt dat aan? Aan het plein zelf, zegt Tim Verlaan, verbonden aan de VU en UvA en een van de mensen achter Failed Architecture, een platform dat kijkt naar lelijke stedenbouw. "De Dam is uit proportie," zegt hij. "De gebouwen zijn te groot en alles centreert zich rond het Paleis, terwijl dat een naar binnen gekeerd gebouw is. Dat staat daar als een soort Magere Hein. Toen het nog een stadhuis was, liepen mensen in en uit. Toen had het een functie."

In die functie zit het grootste probleem. De Dam bestaat uit massieve gebouwen die zich moeilijk laten vullen en waar geen beleid voor is. "Er is geen vastgesteld idee voor wat de Dam moet zijn behalve een plek om te herdenken, te protesteren of vieren," zegt Boudewijn Oranje.

Dat is terug te zien in de functies van de panden. Het gebouw waar Ripley's komt, stond lang leeg. In het ABN-gebouw kwam een H&M. Naast Ripley's zit de Koninklijke Industrieele Groote Club. Een mooi pand, maar de gemiddelde Amsterdammer heeft er niets te zoeken.

De droefheid gaat verder: het loopt en fietst er niet lekker met al die keitjes en het zijn eigenlijk twee pleinen, gescheiden door een berg verkeer.

Een gapend gat van geen idee
"Je moet de Dam zien als een opeenstapeling van incidenten," zegt Fred Feddes, auteur van het boek 1000 jaar Amsterdam. Neem het begin van de Dam zoals we die nu kennen. In 1907 wist niemand wat ermee te doen. Op het westelijk deel stonden het Paleis en de Nieuwe Kerk. Het oostelijk deel (dat van het monument) was een gapend gat van geen idee. Reden om destijds een prijsvraag uit te schrijven. De winnaar bedacht een plan waarbij heel het oostelijk deel van het plein werd volgebouwd met één gigantisch gebouw. De Dam was daarmee gehalveerd.

Het bouwen van zo'n gigagebouw bleek uiteindelijk onhandig. Niemand wilde betalen en wat erin moest komen was onduidelijk. Toen de Bijenkorf in 1909 een kavel kocht op de Dam was het ééngebouwidee definitief van tafel. Wel zou er een hotel komen, maar de opdrachtgever ging failliet. Uiteindelijk gooide de gemeente een (tijdelijk) plantsoen neer. Dat bleef liggen tot 1955, toen het monument werd gebouwd en de entree van Krasnapolsky ook aan de Dam kwam.

Terug naar 2016. Henk de Vroom, adviseur kunst en publieke ruimte, wijst op de nadelen van een ontbrekend beleid. "De Dam is een icoon. Maar dat komt niet tot zijn recht als je van de ene attractierij over de andere struikelt. Stel: je houdt van architectuur. Dan kun je straks alleen naar de Oostelijke Eilanden. Die mensen wil je juist ook op de Dam hebben. De gebouwen zouden meer voor zich moeten spreken."

Verkeersvrij
De pijnlijke waarheid is dat Amsterdam überhaupt weinig kaas heeft gegeten van pleinen. "Het is flauw, maar dat komt door het weer," zegt Tim Verlaan. "In Italië zit je beter dan in de tocht en regen hier. Neem het vernieuwde Rembrandtplein: een totáál waanzinnig idee om daar gras neer te leggen. Dat is in Nederland het grootste deel van het jaar nat."
Iemand een tip voor een betere Dam? Bijna iedereen suggereert verkeersvrij maken. "Maar," zegt Verlaan, "dan is er ook kans dat je nóg meer toerisme krijgt." Misschien is het te laat om van de Dam een leuk plein voor de Amsterdammer te maken. Honderd jaar geleden klaagde men ook al steen en been, destijds over de vercommercialisering ervan. Naast de Bijenkorf kwam toen ook Peek & Cloppenburg naar het plein. Fred Feddes haalt in 1000 jaar Amsterdam een citaat uit 1909 aan van architect J.H.W. Leliman over de Bijenkorf: 'Amsterdams centrum zal voorgoed en in elk opzicht hopeloos verknoeid zijn.'


Feddes ziet een patroon: "Er is in de negentiende eeuw eindeloos gepuzzeld om dat gekke plein een beetje allure te geven. Ze zijn er nooit echt uitgekomen."

Lezersoproep

Hoe vindt u dat de Dam eruit zou moeten zien? Stuur uw ideeën, ontwerpen of foto's vóór donderdag 7 april naar dam@parool.nl. Binnenkort vindt u hier een overzicht van de beste ideeën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden