Aangeboden doorTriodos Bank

Wat is dit?

'Aangeboden door ...' is content gemaakt in opdracht van en betaald door een adverteerder, geproduceerd door de commerciele afdeling van DPG Media. De journalisten van Het Parool zijn hier niet bij betrokken.

Waarom banken en bonussen niet samengaan

Wie aan bonussen denkt, komt al gauw bij banken uit. Sinds de economische crisis domineert het bonusbeleid van de financiële sector de voorpagina’s van de Nederlandse kranten. Maar hoe zit het nou eigenlijk met die bonussen? Waarom zijn ze er, en hoe nuttig zijn ze binnen een bank?

Beeld Triodos Bank

‘One size fits all’ klinkt mooi, maar de praktijk blijkt weerbarstig. De bonus is daar een mooi voorbeeld van. Ooit bedacht om werknemers harder te laten werken, maar lang niet in alle gevallen effectief. Het effect van de bonus blijkt namelijk totaal afhankelijk te zijn van de aard van de arbeid. “Aspergetelers zijn waarschijnlijk minder snel gemotiveerd om hard te werken. Maar bij een variabele beloning gaan ze wél meer telen, want dan verdienen ze meer”, legt de aan de Vrije Universiteit van Amsterdam verbonden organisatiepsycholoog Kilian Wawoe uit. 

Goede zaak dus, die bonus, voor aspergetelers. En waarschijnlijk ook voor bijvoorbeeld telemarketeers, die worden afgerekend op het aantal binnengesleepte opdrachten. Maar de spelregels van de bancaire wereld, waar de bonuscultuur zo’n beetje in het DNA zit, zijn totaal anders, volgens Wawoe. En hij kan het weten: Wawoe werkte tijdens de vette jaren tien jaar voor een grote Nederlandse bank en deed letterlijk een boekje open met het onthullende boek Bonus. De belangrijkste conclusie: de bonus faalt jammerlijk als positieve prikkel en zou afgeschaft moeten worden.

Toen Wawoe verschillende HR-functies kreeg bij ABN Amro, ontdekte hij dat het toch anders zit in de financiële sector. Op Wall Street worden miljarden dollars gereserveerd voor extra beloningen. In Nederland is dat inmiddels een stuk bescheidener. Maar nog niet eens zo heel lang geleden bestonden volgens onderzoek van DNB ook in ons land beloningen van boven de 1,5 miljoen euro voor meer dan 75 procent uit bonussen. Een slechte zaak, zegt Wawoe. Want: “Een bonus is alleen effectief bij herhalend, meetbaar en individueel werk, waarbij geen intrinsieke motivatie aanwezig is. Dat is allemaal niet het geval bij een bank.”

Triodos BankBeeld Kilian Wawoe, organisatiepsycholoog

Bonuscultuur werkt averechts

Het belangrijkste argument tegen hoge bonussen bij banken is dat motivatie niet automatisch leidt tot prestatie. “Uit onderzoek blijkt dat mensen onder druk van geld gestrest raken en juist slechter gaan presteren”, zegt Wawoe. Bovendien werkt de bonuscultuur onderlinge samenwerking tegen. “De bankier die het spel het handigst speelt, wint de klant die op dat moment binnenkomt. Zo ontstaat een concurrentieklimaat, dat slecht is voor het teamgevoel.” Iets wat tenslotte pijnlijk duidelijk werd bij de financiële crisis, is dat bonussen aanzetten tot het nemen van onacceptabele risico’s. “Bij een hypotheek heb je vaak geen idee wat je precies koopt. Daardoor kan een bankier je iets verkopen dat te risicovol is.” Een variabele bonus versterkt dat risico: hoe meer risicovolle hypotheken je verkoopt, des te hoger de beloning.

Niet effectief, wel onuitroeibaar

Peter Blom van Triodos Bank is vrij resoluut over belonen naar prestaties binnen banken. Al in 2009, vlak na de crisis, zei hij: “De bonuscultuur is een zieke, corrumperende cultuur. Als de financiële crisis íets heeft bewezen, dan is het wel dat tegenover hoge rendementen op korte termijn risico’s op lange termijn staan.” Om die reden doet Triodos Bank dan ook niet aan bonussen.

David De Cremer, hoogleraar in Behavioral Business Ethics, vroeg vijftien topbestuurders hoe belangrijk zij bonussen vinden. Zij stelden dat die belangrijk zijn om goed werk af te leveren. Vervolgens vroeg hij hen aan welke bankier zij hun eigen privévermogen zouden toevertrouwen. Ze verkozen ironisch genoeg allemaal de bankier die intrinsiek gemotiveerd is, boven iemand die waarde hecht aan financieel voordeel.

Salarisdiscussie

Sinds 2015 is in Nederland sprake van een bonusplafond van maximaal twintig procent in de financiële sector. Rijkelijk laat, want Wawoe stelde dit al in zijn ABN Amro-tijd voor. Maar dat was destijds aan dovemansoren gericht. “Het paradoxale is dus dat het beleid veranderde door een politieke beslissing van bovenaf. Níet omdat men wakker is geschud door de crisis.” Bovendien woedt in Nederland nog altijd een discussie of een bonusplafond het vestigingsklimaat belemmert.

Ooit was Triodos Bank de enige in Nederland die kon zeggen dat ze geen bonussen uitkeerde, aldus Wawoe. “Nu keren ze officieel allemaal geen grote bonussen meer uit. Maar een aantal banken heeft nu een andere truc: waar een bankier voorheen bijvoorbeeld 100.000 euro aan salaris ontving en 100.000 euro aan bonus, kan die bank nu 200.000 euro aan salaris uitkeren. In absolute aantallen verdienen sommige bankiers dus nog gewoon hetzelfde als in de bonuscultuur.” Daarom moet niet alleen de bonus, maar ook het salarisplafond ter discussie staan. “We moeten praten over wat bankiers überhaupt mogen verdienen. Als banken semi-nutsbedrijven zijn, dan hebben we ook iets te zeggen over de hoogte van de salarissen.”

Bekijk hier de zenuwslopende praktijkdemonstratie waaruit blijkt dat bonussen niet - en zelfs averechts - werken.

De journalisten van Het Parool zijn niet betrokken bij en niet verantwoordelijk voor de inhoud van dit artikel.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden