Plus

Waar stopt satire? 'Misschien is alleen de profeet tekenen een grens'

Woensdagavond werd in een uitverkochte Balie met satirici gediscussieerd over hun werk en de grens van de grap. 'Humor is mijn ingang tot de lezer.'

Rajko Disseldorp
Raoul Heertje, Carmen Felix en gespreksleider Bahrem Sadeghi (vlnr) Beeld Jean-Pierre Jans
Raoul Heertje, Carmen Felix en gespreksleider Bahrem Sadeghi (vlnr)Beeld Jean-Pierre Jans

Toen Kees van Kooten en Wim de Bie in 1981 De Tegenpartij oprichtten, moesten ze al snel besluiten ermee te stoppen. Hoewel zij hun politieke partij zelf zagen als een grap, zagen sommige mensen er een bloedserieuze partij in. Op basis van peilingen stond de zogenaamde partij zelfs op vijf zetels in de Tweede Kamer.

Wanneer Mark Boukes, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam naar het effect van satire op opinievorming, met dit voorbeeld de avond opent, klinkt er gelach door de zaal. "Met dit voorbeeld kun je de invloed van satire betwijfelen, omdat mensen zaken altijd anders kunnen interpreteren."

Oprisping
De avond over satire is door ­enkele stagiairs van De Balie Academie georganiseerd ter afsluiting van hun stage. Op voorhand zou je kunnen zeggen dat er op zo'n avond genoeg ingrediënten zijn die tot een hevig debat kunnen leiden - het juiste onderwerp, de juiste gasten.

Maar eigenlijk is er maar één kleine oprisping en dat is wanneer Carmen Felix, journalist en hoofdredacteur van de satirische nieuwswebsite De Gladiool, zichzelf en haar werk voorstelt.

Een oudere man in het publiek roept dan over haar werk: "Dit is geen satire. Die grappen komen voort uit een luxeprobleem. Dan ga je dit soort oppervlakkige teksten maken."

Maar de rest van de avond verloopt rustig, doordat alle drie de gasten (onder leiding van presentator en moderator Bahrem Sadeghi) zich kwetsbaar durven op te stellen over hun vak en hun visie daarop. De avond biedt het publiek uiteindelijk vooral een interessant kijkje in de wereld van satire.

Dominees, geen journalisten
Hoe zien satirici zichzelf eigenlijk? Jos Collignon, politiek tekenaar voor onder andere de Volkskrant: "Wij zijn dominees, geen journalisten. We willen ons gewoon uiten in de krant. Je vreet je in het hoofd van de lezer. En humor is mijn toegang tot de lezer."

Sadeghi laat daarna een column horen van cabaretier Martijn Koning over Sinterklaas en de zwartepietdiscussie, die hij twee jaar geleden maakte voor het radioprogramma Spijkers Met Koppen.

Het is opvallend hoe uiteenlopend de meningen van de satirici hierover zijn. Collignon: "Dit is wat mij betreft satire voor gevorderden. Koning maakt een extra denkslag en daardoor blijft het in je hoofd rondcirkelen. Dat is erg knap."

Raoul Heertje, stand-upcomedian en oprichter van comedycollectief Comedytrain: "Ja, maar dat komt toch ook doordat jij denkt dat hij te goeder trouw is? Er zijn ook mensen die na die column kunnen denken dat hij een racist is."

Gewoon goedkoop
Felix interrumpeert: "Ja, dat denk ik ook. Hij is gewoon shit aan het spuien over mensen die bruin zijn."

Heertje laat vervolgens een fragment zien van vijftien jaar geleden van het satirische nieuwsprogramma Dit Was Het Nieuws, waarvan hij jarenlang één van de teamcaptains was."

"Na afloop vertelt hij: "Ik schaam me diep voor dit filmpje. Ik vertel daar minutenlang over een vrouw dat ik haar lelijk vind. Nu vind ik dat gewoon goedkoop van mezelf om op televisie, zonder dat zij erbij is, te praten over dat iemand lelijk is. Dat is beneden alle peil. Wat is nu belangrijker? De lol van een paar miljoen mensen of dat één vrouw zich rot voelt?"

Sadeghi vraagt aan het eind van de avond aan de satirici waar de grens van de grap ligt - bestaat die überhaupt?

Collignon houdt er toch rekening mee. "Misschien is alleen de profeet tekenen een grens, omdat je dan gevaar loopt. Maar als je als satiricus vermoedt dat iets niet mag, is het jouw taak een goede ingang te vinden om uiteindelijk toch te zeggen wat je écht zeggen wilt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden