Plus

Waar kunnen de auto's uit de stad worden verbannen?

Komende maand gaat de kop van de Vijzelstraat dicht voor autoverkeer. Welke straten in Amsterdam kunnen nog meer autovrij worden?

Het Leidseplein in 1972. Beeld Stadsarchief

Auto's in de Leidsestraat, de Kalverstraat, het Spui, het Beursplein en de Dam. Bekijk de foto's van toen: wat bezielde Amsterdam in die tijd? Wat ontsierend, lelijk en onhandig.

Maar de stad is nog voornamelijk ingericht op auto's. Schattingen houden het op zestig procent: veertig procent van de openbare ruimte voor geparkeerde auto's, twintig voor rijdende. Wat overblijft is voor voetgangers, fietsers en openbaar vervoer.

Is dat nog wel van deze tijd? Het Parool vroeg deskundigen waar de auto kan verdwijnen. Een ingewikkelde vraag, waar niet zelden lange en genuanceerde antwoorden op kwamen. Die na geduldig doorzeuren werden gevolgd door concrete voorstellen.

Samenhang zoals in Parijs
Eén straat afsluiten voor auto's heeft niet altijd zin, het gaat om samenhang. Parijs weert de auto van een deel van de kades langs de Seine. Kijk naar Barcelona en Oslo, naar Brussel en naar New York zelfs: in belangrijke straten is de auto niet meer welkom. Dat moet in Amsterdam toch ook kunnen? Zie het dus als suggesties, als stip aan de horizon of als schot voor de boeg.

Het eerste wat opvalt: de grachtengordel kan goeddeels autovrij. De grote grachten bijvoorbeeld, zegt Walther Schoonenberg van de Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad. "Tot nu toe worden steeds winkelstraten autovrij gemaakt, maar de Prinsen-, Keizers- en Herengracht zonder auto's, dat zou fantastisch zijn."

(tekst loopt door onder foto)

De Herengracht zonder voertuigen zou fantastisch zijn, zegt Walther Schoonenberg. Beeld Floris Lok

Hij krijgt bijval van Christiaan Kwantes van adviesbureau Goudappel Coffeng. "Kijk naar de Westerkerk en de omgeving van het Anne Frankhuis. Daar kan je enorm veel ruimte maken door te beginnen de auto te weren."

Complete wijken
De Negen Straatjes dan. Oud-GroenLinks-raadslid Fjodor Molenaar ziet de auto hier graag verdwijnen en ook fietsburgemeester Anna Luten vindt dit ook. "Verbieden en dan goed kijken wat er gebeurt."

Jan-Bert Vroege (D66) schaalt op naar buurten. "De Noord-Pijp bijvoorbeeld, maar ook de Jordaan en de Wallen, wat heb je daar nog te zoeken met je auto? De voetganger en de fietser zijn er dominant, maar toch is er nog veel ruimte ingericht voor de auto. Buurten met smalle straten lenen zich daar niet voor: met goede faciliteiten, zoals parkeergelegenheid aan de rand van zo'n wijk en goed openbaar vervoer kun je hele wijken autovrij maken."

Rond het centrum komt De Van Woustraat in aanmerking, zegt onder meer logistiek deskundige Walther Ploos van Amstel. "En de hele oude Pijp. De Javastraat in het weekend. Die zou er erg van opknappen als je de auto eruit haalt."

Vroege: "Niet voor niets is op het monopolyspel de Kalverstraat de duurste winkelstraat: niemand winkelt graag in straten waar de auto's voorbijrazen. Investeren in goede en klantvriendelijke openbare ruimte met brede stoepen is een goed idee. Denk hierbij aan de Eerste Van Swindenstraat en de Javastraat in Oost of de Haarlemmerstraat en de Utrechtsestraat."

(tekst loopt door onder foto)

Geen waterbed

Maak straten autovrij en de omliggende straten zullen drukker worden. Dat waterbedeffect is een veelgebruikte reden om niets te doen, maar volgens het Brits onderzoek Disappearing Traffic van het gezaghebbende University College Londen is het maar de vraag of het afsluiten van de ene straat leidt tot drukte in de naastgelegen straten. Volgens het onderzoek ‘verdwijnt’ een deel van het verkeer gewoon, zegt Kwantes van Goudappel Coffeng. “In het geval van Amsterdam kan het zijn dat mensen na een gewennings­periode de auto dan gewoon vaker aan de rand van de stad parkeren of dat zij een andere vorm van vervoer kiezen.”

Op het Museumplein was vroeger een vrije busbaan. Beeld Frans Busselman/Stadsarchief

Zeeger Ernsting van GroenLinks ziet iets in een autovrije binnenring. "Nassaukade, Stadhouderskade en Marnixkade: haal de auto daar weg. Of de Wibautstraat/Weesper­straat: daar kan je mooie stadsstraten van maken."

De strijd
Tegenover deze ambitieuze plannen stelt oud-wethouder Guido Frankfurther een geleidelijkere aanpak. Het stukje rijweg op het Waterlooplein, tussen Coffee Company en Mozes en Aäronkerk: "Dat zou ik autovrij maken." Verder moeten volgens hem, in overleg, vooral de benauwde kleine straten in de binnenstad autovrij: Damstraat, de Weteringdwarsstraten en de smalle zijstraten in de Jordaan.

Fjodor Molenaar is van mening dat de auto de tijdgeest tegen heeft. "Het gebeurt al, de auto verdwijnt, de wal keert het schip. Is het reëel, op de Prinsengracht wonen en een auto voor de deur hebben? Nee dus. De strijd om de auto de stad uit te krijgen, is een strijd die straat voor straat zal gaan."

60%

Van de openbare ruimte in Amsterdam is 60 procent ingericht voor de auto: 40 procent geparkeerd, 20 procent rijdend. Fietsers, voetgangers en openbaar vervoer verdelen de rest.

Oase in West

Een maand lang was de Hugo de Grootkade in West afgesloten voor auto's. Het experiment moet nog worden geëvalueerd, maar buurtbewoonster en initiatiefneemster Esther Lagendijk is laaiend enthousiast.

"De straat knapte er helemaal van op. Doordat ook de parkeerplaatsen tijdelijk waren geschrapt, voelde de straat ineens veel ruimer en groter aan."

Een oase in de stad, zegt Lagendijk, die stelt dat de bewoners de eerste dagen wel moesten wennen aan het ontbreken van auto's. "Aanvankelijk keek je toch eerst heel goed uit als je de straat opliep, maar op een gegeven moment kropen er zelfs kleine kinderen over de straat. En na een trage start merkten we ook dat er veel meer op straat werd gespeeld door kinderen. Dit is niet een heel drukke straat, maar er was nu gewoon meer ruimte."

De Hugo de Grootkade had het geluk dat het weer enorm goed was in de autovrij maand van 27 augustus tot 24 september, geeft Lagendijk toe. "We hebben iedere avond buiten gegeten, het was hartstikke fijn. Normaal dient de straat, ook de stoepen trouwens, toch vooral voor mensen die onderweg zijn van a naar b, maar toen de auto's eruit waren gehaald werd het een echte ontmoetingsplek."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden