Reconstructie

Waar ging het mis met het Scheepvaartmuseum?

Het Scheepvaartmuseum verkeert in een crisis. De leiding is opgestapt of zit ziek thuis, de bezoekersaantallen vallen tegen. Waar ging het mis met het museum, dat vier jaar geleden na een renovatie groots heropende?

Het Scheepvaartmuseum is dit jaar geplaagd door interne conflicten, die nu uitmonden in een leegloop en een bestuurscrisis. Beeld anp

Het Scheepvaartmuseum is dit jaar geplaagd door interne conflicten, die nu uitmonden in een leegloop en een bestuurscrisis. Binnen de raad van toezicht woedde volgens een ingewijde 'een oorlog' tussen voorzitter Stef Kranendijk en andere leden, die draaide om de vraag wie de lakens mocht uitdelen. Dat bemoeilijkte het functioneren van directeur Pauline Krikke, die deze week haar vertrek bevestigde, amper een jaar na haar aantreden.

Volledige directie ziek thuis
Twee weken geleden meldde de VVD-senator zich ziek, daags nadat het managementteam een motie van wantrouwen tegen haar had ingediend. Daarmee volgde ze het voorbeeld van haar enige collega in de directie, Henk Dessens, die al maanden ziek thuiszit. Een paar dagen voor Krikkes ziekmelding was Kranendijk al teruggetreden als voorzitter van de raad van toezicht. Dat zou zijn gebeurd voorafgaand aan een vergadering waarin de positie van Krikke was geagendeerd.

Het Scheepvaartmuseum, de centrale vergaderplek tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap volgend jaar, is nu een verweesde organisatie die op zoek moet naar een compleet nieuwe leiding, nu Krikke (ook oud-wethouder van Amsterdam en daarna burgemeester van Arnhem) alweer vertrekt. Hans Gerson, oud-wethouder en lid van de raad van toezicht, neemt haar taken voorlopig waar.

Pretparkformule
Het ontstaan van de onrust valt tot op de dag nauwkeurig te bepalen. Toen het gerenoveerde Scheepvaartmuseum in 2011 na vier jaar heropende, was de stemming onder de medewerkers euforisch. Kritiek dat uit commerciële overwegingen was gekozen voor een pretparkformule, werd weggewoven met een verwijzing naar de hoge bezoekersaantallen.

Dat kon niet meer vanaf 13 april 2013, de dag dat het Rijksmuseum zijn deuren heropende en het van de ene op de andere dag een stuk stiller werd bij het marinecomplex. Toen viel niet meer te ontkennen dat de Raad van Cultuur het bij het rechte eind had gehad met de waarschuwing dat er geen strategie klaarlag voor het geval de bezoekersaantallen zouden teruglopen.

Kogelgat in exploitatie
De focus lag echter op de strijd met het ministerie van OC&W over een korting op de miljoenensubsidie. Dat een probleem was ontstaan door de concurrentie van het Rijks, kreeg minder aandacht.
Tot overmaat van ramp was het museum in mei 2013 tijdens een dancefeest het toneel van een afrekening in de onderwereld. Voor straf mocht het gebouw van burgemeester Eberhard van der Laan drie maanden niet worden verhuurd. Het sloeg een gat van enkele tonnen in de exploitatie.

De directie was druk met het opvangen van getraumatiseerde medewerkers die getuige waren geweest van het geweld en voelde zich aan haar lot overgelaten door de raad van toezicht, die intern kritiek uitte op het ontbreken van een wapenprotocol bij het feest.

In het najaar van 2013 volgde een zwammenplaag in het gebouw, die zo traag werd bestreden door de Rijksgebouwendienst, dat de bedrijfsvoering en de kostbare collectie dreigden te worden aangetast.

Notulen achter de rug om
Er sluimerden toch al spanningen in de top van het museum. De directie had het gevoel dat de toezichthouders zich te veel met de dagelijkse leiding bemoeiden. Een pregnant voorbeeld betrof een ingreep door een toezichthouder in de wijze van notuleren van vergaderingen en het aanpassen van notulen achter de rug van de directie om.

Begin 2014 moest zakelijk directeur Karin Brandt het veld ruimen, een paar maanden later stapte algemeen directeur Willem Bijleveld op. Een interim-directeur moest schoon schip maken. Het idee was dat hij elf van de circa tachtig medewerkers zou ontslaan, waarna Pauline Krikke in de herfst van 2014 met een schone lei zou kunnen beginnen.

Het plan mislukte, doordat het UWV de slecht voorbereide sanering weigerde. Een opluchting voor het personeel, die wel betekende dat Krikke op zoek moest naar andere manieren om te bezuinigen.

Verwaarlozing
De oud-burgemeester van Arnhem werd toch al met wantrouwen bekeken door haar ondergeschikten; zij was benoemd door dezelfde raad van toezicht die haar interim-voorganger het mandaat gaf om te snijden in het hart van de organisatie: het museale deel.

Krikke legde zich toe op contacten met de buitenwereld. Ze speelde een sleutelrol bij de plannen met het museum tijdens het EU-voorzitterschap. Maar voor veel werknemers was ze onzichtbaar. Ze verwaarloosde de interne communicatie. De stemming verslechterde doordat tijdelijke contracten niet werden verlengd en de bezoekersaantallen niet verbeterden.

Motie van wantrouwen
Ook het managementteam voelde zich buitengesloten; dat zette eind vorige maand op een vergadering buiten het gebouw een motie van wantrouwen tegen Krikke op papier. De raad van toezicht liet haar daarop vallen en is nu nog met haar in gesprek over een vertrekregeling.

De bestuurscrisis zal de animo niet vergroten bij particuliere sponsors. Vraag is of de resterende leden van de raad van toezicht de aangewezenen zijn om een uitweg te vinden. Met het wegsturen van opeenvolgende directeuren lijken zij eerder onderdeel van het probleem dan van de oplossing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden