Plus

Waandenkbeelden bij partijen blijft barrière voor links machtsblok

Drie maanden voor de verkiezingen waait voor links Nederland nog altijd een gure wind. En dus klinkt weer even hoopvol als verwachtingsloos de roep om samenwerking.

2006. Overleg tegen heug en meug: Marijnissen (SP), Bos (PvdA) en Halsema (GroenLinks) Beeld Koen Suyk/ANP

'Linkse samenwerking? Is dat niet net zoiets als een rond vierkant?" schampert de Amsterdamse politicoloog André Krouwel, vlak voordat hij in een sardonisch gelach uitbarst om zijn eigen grap. Linkse samenwerking. Het zou wat. "Zolang die partijen lijden aan het waandenkbeeld dat ze elk voor zich verkiezingen kunnen winnen, zal het nooit tot samenwerking komen," zegt hij.

Links heeft geen meerderheid. Nooit gehad ook. Nederland is rechts. Krouwel: "Heel gek. Als je dat tegen linkse mensen zegt, worden ze boos. Maar de cijfers wijzen het uit: sinds de Tweede Wereldoorlog kennen we een heel stabiele rechtse meerderheid."

Minstens twintig jaar zal het machteloze gespartel op links nog duren alvorens er een einde komt aan de navelstaarderij, voorspelt Krouwel. "Links zal eerst gestraft moeten worden met een reeks rechtse kabinetten. Kijk naar Amerika. Na Trump komt ook daar pas de bezinning."

Fusie
Links ligt in puin. De eens zo trotse rode familie komt in de peilingen nauwelijks meer boven de veertig zetels uit. Alles bij elkaar opgeteld. De PvdA is op een historisch dieptepunt beland, terwijl de SP de eeuwige belofte alweer niet waar lijkt te maken en in rap tempo op een leiderschapscrisis af spurt. Bij GroenLinks staan ze met tien zetels al op de tafels te dansen.

Dus vindt Job Cohen, oud-burgemeester van Amsterdam en voormalig leider van de PvdA, het 'een goed idee' als zijn partij fuseert met de concurrenten op links. Net als de christelijke partijen, op sterven na dood, in de jaren zeventig fuseerden tot het CDA om terug te keren in het centrum van de macht. Vorige week gooide hij er maar eens een balletje over op.

"Dan denk ik: word wakker," foetert partijprominent Felix Rottenberg, voorzitter van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA. "Toen hij zelf de kans had om samen te werken heeft hij het ook niet gedaan. Dan past je bescheidenheid."

Joop den Uyl
Een opgewarmd prakje, voor het eerst gekookt in 1972, toen PvdA, D66 en de linkse snipper PPR, voorloper van GroenLinks, met hun gezamenlijke Keerpunt 72 een opstapje namen naar de oprichting van de Progressieve Volkspartij. Maar het linkse kabinet van PvdA-voorman Joop den Uyl was nog niet gevormd, of de sociaaldemocraten haalden het initiatief van D66-leider Hans van Mierlo alweer keihard onderuit.

2012. Sap (GroenLinks), Cohen (PvdA) en Roemer (SP) in een flirtpoging in Nijmegen Beeld Erik van 't Woud/ANP

Mooi trackrecord. In 2005 nemen prominenten van PvdA, SP en GroenLinks het initiatief tot Een Ander Nederland. Op televisie legt Kamerlid Diederik Samsom aan de hand van een stapel indrukwekkende grafieken uit dat de drie partijen in de Kamer ongeveer hetzelfde stemgedrag vertoonden.

Vlak voor de verkiezingen van 2006 dwingt GroenLinksleider Femke Halsema, in de veronderstelling dat de 'linkse lente' voor de deur staat, haar collega's Wouter Bos (PvdA) en Jan Marijnissen (SP) tot het openlijk drinken van een kopje koffie. Het chagrijn straalt ervan af. Na de verkiezingen kiest Bos voor het CDA van Jan Peter Balkenende.

Links motorblok
In 2012 proberen de partijen het opnieuw. Job Cohen (PvdA), Emile Roemer (SP) en Jolande Sap (GroenLinks) beklimmen in Nijmegen en Amsterdam het podium onder het motto: samen de crisis te lijf. De flirt met de SP kost Cohen uiteindelijk de kop. Zijn opvolger Diederik Samsom kiest voor samenwerking met de VVD van Mark Rutte.

"Het probleem is dat die partijen vooral voor zichzelf denken dat ze kans maken om in de regering te komen," zegt opiniepeiler Maurice de Hond. "Mijn ervaring is dat politici er meer belang aan hechten om hun handen vrij te houden dan een machtsblok te vormen."

Als GroenLinksleider Jesse Klaver goede sier maakt met een 'links motorblok', zegt de nieuwe PvdA-leider Lodewijk Asscher dat hij van harte welkom is in zijn 'progressieve coalitie' waarmee hij de kiezer straks in maart een alternatief wil bieden voor de keuze tussen het rechts van Mark Rutte en het extreemrechts van Geert Wilders. Met z'n allen voor ons eigen.

Elkaar de tent uitvechten
Politicoloog Matthijs Rooduijn onderzocht wat linkse kiezers nu eigenlijk bindt en vooral ook: wat hen onderscheidt van andere kiezers. Dan kom je al snel uit op onderwerpen als onderwijs en economische herverdeling. Zodra het gaat om actuele thema's als integratie en de EU gaat het mis en vechten PvdA, SP en GroenLinks elkaar de tent uit.

Toch is links geen aflopende zaak, zegt hij. Kiezers zat. "Je moet ze alleen weten aan te spreken met je eigen verhaal. Als een partij als de PvdA op de thema's gaat zitten die de PVV aanreikt, dan weet je zeker dat ze alleen maar zullen verliezen."

Geven en gunnen
Links heeft geen project, stelt Krouwel. Rechts wel. "In de jaren zeventig was bij links de verbeelding aan de macht," zegt hij. "Nu vertelt rechts ons hoe de nieuwe wereld eruitziet."

Wie gaat het doen op links? Lodewijk Asscher, Jesse Klaver, Emile Roemer? Ook zo'n populaire uitspraak als verkiezingen naderen: we moeten over onze eigen schaduw heen springen. Maar hoe groot is de slagschaduw van het leiderschap wel niet? En hoe groot zijn de ego's?

Rustig aan, zegt Rottenberg. "De eerste prioriteit is nu om een lijstverbinding aan te gaan. Dat scheelt straks zo drie zetels." Slow politics. Geen fusies, geen moloch waarin 'oude krachten' overheersen.

Rottenberg: "Links heeft alleen een toekomst als zij uitblinkt in geven en gunnen. Na de verkiezingen zouden de linkse partijen moeten zeggen: sorry dames en heren, maar voordat we verder gaan, nemen wij eerst de ruimte om ons twee dagen terug te trekken en onderling afspraken te maken."

Krouwel: "Mooi hoor. Prachtig. Maar de werkelijkheid is: linkse mensen kunnen helemaal geen afspraken maken met elkaar."

Lees ook: Asscher: Ik denk dat er heel veel behoefte is aan fatsoen in de samenleving [+]

1972. Den Uyl (PvdA), Van Mierlo (D66) en De Gaay Fortman (PPR) willen een blok vormen Beeld Ruud Hoff/ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden