Plus

Vrouwenvoetbal: steeds meer spelers, maar de weerstand blijft

Zondag begint in Utrecht het EK vrouwenvoetbal. De voltooiing van de emancipatie? 'Het heteroseksuele mannelijke publiek wil nog altijd gewoon lekkere wijven zien.'

null Beeld anp
Beeld anp

Hans Meerum Terwogt, in de jaren twintig van de vorige eeuw een bekende journalist, was, 'het mag bekend heeten, heelemaal niet afkeerig van dames' en een groot liefhebber van 'damesvoetbal'. Althans, men moest hem wel goed begrijpen: 'Ik vind 't uitstekend als exhibition, zooals men naar het ballet gaat... om de beenen.'

Weekblad De Groene Amsterdammer organiseerde in 1921 een grote enquête om de stemming in het land over het nieuwe fenomeen te peilen. De redactie had ook 22 prominente Nederlandse vrouwen naar hun mening gevraagd. Twee van hen vonden voetbal geschikt voor vrouwen.

Wat dacht de rest? Behalve ruw, woest, onvrouwelijk en onesthetisch vielen termen als 'te groote krachtsinspanningen', 'schop- en trapgevaren' en 'schadelijk voor de buikorganen'. Onder de klagers artsen zoals de feministische Catharina van Tussenbroek en progressieve journalisten als Emmy Belinfante. 'Laten wij de wereld behoeden voor het type voetbal-reuzin'.

Het kan verkeren.

Tegenwoordig is vrouwenvoetbal de snelst groeiende sport ter wereld. In Nederland is het, na hockey, de grootste teamsport voor vrouwen. En morgen spelen 'de oranje leeuwinnen' in een uitverkocht Galgenwaard in Utrecht tegen Noorwegen de openingswedstrijd van het EK voor vrouwen, de WEURO 2017.

Mannelijkheid bewijzen
Vrouwenvoetbal als spiegel van de emancipatie. Je zou zeggen: niets meer aan doen.

Fout gedacht, zegt Martine Prange (1969), hoogleraar filosofie in Tilburg en voormalig profvoetballer. "Sport, met name het voetbal, is in de negentiende eeuw uitgevonden voor mannen om hun mannelijkheid mee te bewijzen. Als vrouwen zich op dat terrein begeven, wordt dat consequent ter discussie gesteld."

Space invaders: 'de manifestatie van het vrouwenlichaam binnen het mannelijke domein van het trapveldje.' Dat gaat zomaar niet.

Martijn Oosterbaan (1975), hoofddocent culturele antropologie in Utrecht: "Het vrouwenvoetbal is door periodes van repressie en gedogen gegaan. Nu is er stimulering, maar niets wijst erop dat er geen terugval meer zal zijn."

Kort haar
Prange en Oosterbaan voerden de redactie over het boek Vrouwenvoetbal in Nederland; spiegel en katalysator van maatschappelijke verandering. Ze stonden ook aan de wieg van het prestigieuze onderzoeksproject Van voetbalvrouwen tot vrouwenvoetbal.

Hoe succes in zijn tegendeel omslaat. Als de bedreiging voor het mannenvoetbal maar groot genoeg wordt, als het vrouwenvoetbal de eenheid en gelijkheid maar dicht genoeg nadert, dan is de weerstand zo weer terug: tot hier en niet verder. Terug in je hok!

De faciliteiten voor voetballende vrouwen zijn nog altijd niet optimaal, in clubbesturen en in de KNVB komen zij nog altijd nauwelijks aan bod. Als het gaat om de echte talentontwikkeling worden de meisjes vergeten. Een professionele voetbalcarrière zonder bijbaan is in Nederland voor vrouwen uitzonderlijk.

Kwestie van tijd? Prange: "Ik denk dat heel veel mannen überhaupt niet zo geïnteresseerd zijn in vrouwelijke prestaties."

null Beeld Nationaal Archief
Beeld Nationaal Archief
null Beeld KNVB
Beeld KNVB

En dan is er nog de schoonheidsparadox: vrouwenvoetbal wordt beoordeeld op zijn 'mannelijke' kwaliteiten als kracht en snelheid, maar de spelers die dat moeten leveren worden wel geacht dat te doen als 'vrouwen'.

Het heteroseksuele, mannelijke publiek wil gewoon mannelijke sporthelden en lekkere wijven zien," vat Prange handzaam samen. "Dat zie je ook terug bij veel sponsors. Die stoppen hun geld niet in de vrouwensport om de sport, maar omdat het zulke leuke meiden zijn met van die lekkere koppies. Zolang dat de leidraad is gaat er nooit iets veranderen."

Lesbisch of manwijverig
De mannelijke blik. Hij geldt evenzeer voor veel vrouwen die naar voetbal kijken. "Historisch is dat altijd benadrukt," zegt Oosterbaan. "Kijk naar jezelf door de ogen van een man. Het voetbal is zo mooi om te onderzoeken, omdat je er de gevolgen zo goed ziet."

Prange: "Vrouwen willen aandacht voor hun sportieve prestatie, maar die krijgen ze vooral door zichzelf in te zetten als een verleidelijk lichaam. Een vrouw met kort haar zie je niet meer. Om het voetbal te populariseren is het ook niet handig om het te verkopen als iets wat heel lesbisch is of manwijverig. Dat is natuurlijk heel merkwaardig in een maatschappij die homovriendelijk heet te zijn. Voor mij was het voetbal een vrijplaats om lesbisch te zijn, waar dat in de maatschappij moeilijker lag. Nu is dat eerder andersom."

Historische rol
Zondag begint in Nederland het EK vrouwenvoetbal. Een uitgelezen kans om de sport nog eens uitgebreid op de kaart te zetten. In Europa wordt gemiddeld nog geen vijf procent van de sportpagina's en sportprogramma's gevuld met vrouwensport. Nog geen één procent van al het sponsorgeld gaat erheen.

"Die meiden begrijpen hun historische rol heel goed," zegt Prange. "Ze vinden het hartstikke leuk om een voorbeeld te zijn en dat doen ze ook voorbeeldig. Maar ze beseffen ook: als wij nu falen, zet dat ons in één klap op jaren achterstand. Dan is dat beetje publieke aandacht die wij nu eindelijk hebben weer voorbij."

Oosterbaan: "Ik vind dat pijnlijk om te horen. Ik heb nog nooit een man horen zeggen dat het zo belangrijk is voor de ontwikkeling van het voetbal om het EK hierheen te halen."

Prange: "De druk is enorm, terwijl je juist zou willen dat ze vrijuit voetballen. Technisch heeft het Nederlands elftal heel veel in huis, maar daarvoor moet je wel vrij zijn in je hoofd."

Het Nederlands dames elftal kwalificieerde zich in 2008 EK in Finland. Beeld anp
Het Nederlands dames elftal kwalificieerde zich in 2008 EK in Finland.Beeld anp

Zelf speelde ze in Turkije, een land waar de vrouwen het veld op gingen 'in de bereidheid om te sterven voor de overwinning'. Ze zou graag nog eens onderzoeken wat de invloed is van het regime-Erdogan, maar in de tijd dat zij er speelde, lag Turkije ver voor op Nederland.

Wat zegt dat over de emancipatie? Prange: "De Aziatische voetbalfederatie zei in 2013 al dat meiden net zo goed als jongens de kans moeten hebben om professioneel voetballer te worden. Zo'n uitspraak heb ik van de KNVB nog steeds niet gehoord."Martine Prange en Martijn Oosterbaan (red):

Vrouwenvoetbal in Nederland. Uitgeverij Klement, ism Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. €24,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden