Column

Vrije wil

Theodor Holman

Er woedt in Nederland een ernstige discussie onder wetenschappers en filosofen. Onderwerp: heeft de mens een vrije wil of niet?

School 1 zegt: nee, de vrije wil bestaat niet. Deze richting wordt vertegenwoordigd door neurobioloog Dick Swaab.

Hij stelt: "De mens denkt dat hij een vrije keus heeft, maar als wij hem onder een scan leggen en hem wat vragen stellen, blijkt telkens opnieuw dat we zijn antwoorden kunnen voorspellen nog vóór hij zelf weet wat hij zal antwoorden."

School 2 zegt: ja, we hebben een vrije wil.

Deze richting wordt vertegenwoordigd door arts en filosoof Bert Keizer. Hij zegt: "Als ik zeg dat er in Sven Kramer een medaille zit, bedoel ik natuurlijk niet dat je een medaille vindt als je Sven Kramer openmaakt. Zo is het ook met de vrije wil. Als je die gaat zoeken, vind je hem niet."

Ik denk dat Swaab gelijk heeft, maar voor mij is het net als met de vraag of God wel of niet bestaat: het maakt mij niet echt iets uit. Ik ben ongetwijfeld een zak met genen, zoals Richard Dawkins stelt, en ik weet zeker dat ik zo geprogrammeerd ben dat onderzoekers kunnen 'zien' wat ik denk nog voor ik het zelf weet, maar dat neemt niet weg dat ik voorlopig nog even denk dat ik moet nadenken alvorens een keuze te maken.

Maar inderdaad: nadenken hoeft niet.

Ik merk dat met grote aankopen. Toen ik mijn vorige auto zag, wilde ik die hebben, terwijl ik hem niet kon betalen. Ik had moeten zeggen: het spijt me, deze auto is voor mij te duur. Toch kocht ik hem, terwijl ik dacht: ik zie wel hoe ik aan dat geld kom.

Dat verbaasde me van mezelf. Ik ben een enigszins redelijk denkend wezen, ik zou mezelf ook bestempelen als zuinig - en toch nam ik met die auto een onverantwoord risico.

En eigenlijk doe ik dat altijd als ik iets wil: een boek, een computer, een vrouw, lekker eten. Het is alsof dan opeens mijn reptielenhersens gaan werken.

Ik moet niet te veel drinken, want mijn bloeddruk is te hoog, maar dan zie ik een fles Brunello di Montalcino 1997 staan. Die moet ik dan hebben! En drinken! Die wil ik dan, maar tegelijkertijd gaat het als het ware buiten mijn wil om.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden