Plus

Voorstelling De Joodse Raad vertelt over dilemma's van toen

Theatergezelschap Mugmetdegoudentand wil de dilemma's van de Joodse Raad naar het heden trekken. Acteur Jurriaan van Seters (23): "Deze voorstelling moet een eyeopener zijn voor mijn generatie. Het gevaar dat mensen in staat zijn vreselijke dingen te doen, wordt onderschat."

Beeld Jan Sol

Op het toneel zit David Cohen, een van de voorzitters van de Joodse Raad, die in de oorlog in opdracht van de Duitsers anti-Joodse maatregelen doorvoerde. Cohen, gespeeld door Van Seters, zit er verslagen bij als een journalist hem vraagt waarom hij zich samen met Abraham Asscher onderwierp aan de bevelen van de bezetter. "75 procent van de Joden is vermoord. Hoe denkt u goed werk te hebben geleverd? U laat zich niet uit over uw schuldgevoel. Is dat er niet?"

Cohen geeft geen antwoord aan de felle journalist, een rol van Margo Verhoeven. Na enige tijd kijkt hij op: "Kent u die mop van die laatste twee Joden - Asscher en ik - die nog over waren in de oorlog? De helft van de Joden moest op transport. Ik zei tegen Asscher: 'Ga jij maar. Om erger te voorkomen'." Deze wrange 'grap' - die na de oorlog werkelijk de ronde deed - achtervolgde hem de rest van zijn leven.

Rap over Cohen
Welke rol de Joodse Raad in de oorlog speelde, wisten de twee jonge acteurs nauwelijks. Van Seters: "Over de Holocaust heb ik wel geschiedenisles gehad. Het ging dan vooral over wie er meevochten in de Tweede Wereldoorlog, over de Jodenvervolging en Anne Frank. We leerden dat er zes miljoen Joden vermoord waren, maar de impact op de Joodse families werd niet aangekaart."

Van Seters en Verhoeven lazen de door David Cohen opgetekende herinneringen, Ondergang van Jacques Presser en delen uit het standaardwerk van Loe de Jong. Samen met Lineke Rijxman en Sarah Sluimer schreven ze het toneelstuk. Van Seters maakte een rap: 'What up straight from the ghetto/ Het is je boy Cohen/De Duitsers duiken onder als ik aan het spitten ben/ Asscher aan mijn zij/ De crew is represent.'

In het kader van Bellevue Backstage wordt het stuk vier dagen als 'presentatie' - het is nog niet af - op het achtertoneel van de grote theaterzaal opgevoerd. De talloze anti-Joodse maatregelen van de Joodse Raad liggen uitgeprint op de stoelen van het publiek. "Dat is niet om te choqueren," zegt regisseur Lineke Rijxman. "Dat hoeven wij niet te doen. We maken het zo concreet mogelijk."

De acteurs beginnen met een geschiedenisles, aan de hand van dia's. Rijxman: "We vertellen de dilemma's waar de Joodse Raad voor stond. Aan wie gaven ze de sperren die Joden voorlopig vrijwaarden van deportatie? Welke keuzes maakten ze bij het samenstellen van die lijsten?"

George Soros
In het vijftig minuten durende stuk komen ook Virrie Cohen - de dochter van David Cohen die Joodse kinderen uit de crèche tegenover de Hollandse Schouwburg smokkelde, SS-voorman Ferdinand aus der Fünten en een Nederlandse ambtenaar voorbij. "We laten de ontmoeting zien tussen David Cohen en Aus der Fünten waarin de Joodse Raad wordt gevraagd de Jodensterren uit te delen."

Rijxman: "We proberen dit stuk ook naar het heden te trekken en naar de twee jonge spelers. Wat gebeurt er als je je in de Joodse Raad verdiept? Wat doen de dilemma's van de Joodse Raad met de acteurs? Mug maakt voorstellingen over de actualiteit. Dit stuk past daar uitstekend in."

Van Seters: "Mijn omgeving vraagt zich af of we niet eens klaar zijn met de oorlog. Moeten we dit steeds maar blijven horen? Ook mijn vrienden. Er kwam zelfs de vraag of ik me niet te veel liet beïnvloeden door de Joodse regisseur. Deze voorstelling moet een eyeopener zijn voor mijn generatie. Er zit zoveel in over de mens. Dat mensen in staat zijn vreselijke dingen te doen, dat gevaar wordt onderschat."

"Juist in deze tijd van het opvlammende antisemitisme is dit belangrijke thematiek," zegt Rijxman, en ze verwijst naar het NOS-artikel uit oktober 2018 over de Joodse miljardair en filantroop George Soros waarin de redacteur schreef over 'de Jood Soros, een invloedrijke bemoeial met tentakels ver in de wereldpolitiek'. Kort nadat de NOS werd beticht van antisemitisme paste die de tekst aan.

Verhoeven: "Het is diepdroevig dat dit nog voorkomt. Ik sprak er met een stel hoogopgeleide kennissen over. Zij snapten de ophef niet. Joden hébben toch netwerken? zeiden ze. Ik was met stomheid geslagen."

De Joodse Raad
De Joodse Raad - die werd voorgezeten door de diamantair Abraham Asscher en zijn vriend, professor David Cohen - was in februari 1941 door de Duitsers in het leven geroepen om de invoering van anti-Joodse maatregelen soepel te laten verlopen.

De raad moest een cartotheek van de Joodse bevolking samenstellen en beheren. Na de registratie volgden tal van discriminerende en isolerende maatregelen. Joden mochten geen parken, horecagelegenheden, zwembaden, bibliotheken, schouwburgen, musea en bioscopen bezoeken. Hun bezittingen moesten ze afstaan. In mei 1942 moesten ze een Jodenster dragen.

De Joodse Raad van Mugmetdegoudentand, 23 t/m 26/1 om 17.30 uur in Theater Bellevue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden