Plus Het wietcircuit

Volledig legale wiet blijft een wazige droom

Aan het slot van een korte serie over softdrugs in Amsterdam werpen we een blik op de toekomst. De Tweede Kamer nam de 'wietwet' aan die de softdrugsteelt reguleert, maar wat daarvan terechtkomt, valt te bezien.

'Criminelen zullen de legale kwekerijen als concurrenten zien, en we weten hoe criminelen met concurrenten omgaan' Beeld anp

Het zal niet vaak gebeuren dat de politie en het Openbaar Ministerie in een debat een standpunt verkondigen dat op grote steun kan rekenen van criminelen.

Maar het D66-wetsvoorstel voor regulering van de wietteelt, waarover begin dit jaar in de Tweede Kamer werd gestemd, verenigde voor even wetshandhavers en wetsovertreders.

Zeer afwijzend
Zowel de Nationale Politie, het Openbaar Ministerie als henneptelers en -handelaren reageerden zeer afwijzend toen D66-Kamerlid Vera Bergkamp haar wetsvoorstel aankondigde: een door de overheid gereguleerde wietteelt, waarbij een beperkt aantal telers met een gedoogvergunning wiet mag produceren, vervoeren en verhandelen.

Met de wet zou een einde komen aan de omstreden, want dubbelhartige, Nederlandse gedoogconstructie waarin de kleinschalige verkoop van wiet aan consumenten oogluikend wordt getolereerd, maar de inkoop van wiet door coffeeshops nog altijd illegaal is, net als het telen.

De politie vreesde dat gereguleerde wietteelt ertoe zou leiden dat criminelen legale kwekerijen met grof geweld zouden overvallen. Ard van der Steur, toen nog Tweede Kamerlid voordat hij zou aantreden als minister van Justitie, verwoordde dat gevoel in 2014: "Criminelen zullen de staatskwekerijen als nieuwe concurrenten zien, en we weten hoe criminelen met concurrenten omgaan."

Hennepcriminaliteit
Zelfs met een gereguleerde Nederlandse softdrugsketen komt er niet zomaar een eind aan hennepcriminaliteit, vreesde de politie: de illegale teelt zou volop doorgaan ten behoeve van de omvangrijke en lucratieve export van nederwiet, aangezien de gereguleerde handel alleen voor de binnenlandse markt bedoeld is.

Het Openbaar Ministerie zag al voor zich hoe haar positie 'in dit complexe beleidsterrein' door het wetsvoorstel zou verzwakken. Ook het 'internationaalrechtelijke fundament' voor de wet ontbrak, meende het OM. Dat is een veelgehoord argument. Andere Europese landen zouden legale wietteelt in hun achtertuin niet pikken en het Europese recht zou regulering niet toestaan bovendien.

Burgemeesters steunden het plan voor regulering wel, omdat zij zagen hoe wietcriminaliteit in toenemende mate hun dorpen en steden ontregelt.

Eenvoudiger leven
Vanuit de onderwereld werd weliswaar niet met één stem gesproken, laat staan in termen als 'complex beleidsterrein', maar ook daar was men ongelukkig. De reden laat zich raden: aan de illegale hennepteelt wordt bijzonder goed verdiend.

De coffeeshopbranche was verdeeld over het plan. Gedoogde teelt en toelevering zouden het leven van de coffeeshophouders een stuk eenvoudiger maken en toezicht op het productieproces mogelijk maken. Aan de andere kant vreesden coffeeshophouders verschraling van het aanbod. Zou de legale teelt wel voldoende variatie aan (sterke) wiet opleveren?

Alle luide protesten en stille terughoudendheid ten spijt: 'de wietwet' werd begin dit jaar met 77 stemmen voor en 72 tegen aangenomen in de Tweede Kamer. 'Na veertig jaar discussie,' merkte een tevreden initiatiefnemer Bergkamp fijntjes op.

Gidsland
Dat de wet erdoor kwam, is een teken aan de wand. Nederland, ooit roerganger van vooruitstrevend drugsbeleid, is het laatste decennium voorbijgestreefd door landen als Colombia, Uruguay en enkele Amerikaanse staten, doorgaans toch niet de progressiefste plaatsen op aarde. Daar is wiet niet alleen gedoogd, maar zelfs legaal verkrijgbaar - al verloopt de ommezwaai in de praktijk moeizaam. Doordat de wet werd aangenomen door de Tweede Kamer, lijkt Nederland de rol als gidsland weer terug te krijgen.

Is sinds het aannemen van de wet door de Tweede Kamer dan alles anders in de coffeeshopwereld in Amsterdam?

Bepaald niet.

Nog altijd rijden de brommertjes af en aan om coffeeshops te bevoorraden, hangen telers de warmtelampen heimelijk in hun loodsen en onderhandelt de coffeeshophouder aan de achterdeur van zijn zaak met de leveranciers. Intussen rolt de politie kwekerijen op, vervolgt het OM de telers en koeriers en beslechten criminelen hun conflicten, soms met geweld.

Het duurt nog wel even voordat die status quo zal worden doorbroken - als dat al gebeurt.

Dit is het slot van een serie over het gevolg van het gedoogbeleid. Lees ook de vorige afleveringen.

Aflevering 1: Ondanks sanering nog 165 coffeeshops in stad
Aflevering 2: Met de wietteelt valt goed geld te verdienen
Aflevering 3: Waar komt alle wiet in Amsterdamse coffeeshops vandaan?
Aflevering 4: Cannabisverslaafden roken duizenden euro's op

Het duurt nog wel even voordat de status quo zal worden doorbroken ¿ als dat al gebeurt Beeld Merel Corduwener

'Nu de Eerste Kamer nog'

Vera Bergkamp is onverminderd enthousiast over 'haar' wet: "Ik vind dat ons wetsvoorstel deugt. Nu is het aan mij om de Eerste Kamer daar ook van te overtuigen."

Daar is geen meerderheid voor het plan. De senatoren willen weten wie de verantwoordelijkheden dragen als de wet wordt ingevoerd. Gezien de politieke gevoeligheid is het bovendien niet ondenkbaar dat de Eerste Kamer een aantal aanpassingen zal voorstellen.

De wietwet kan sneuvelen in formatie, waar de standpunten over softdrugs­beleid heel sterk uiteenlopen: D66 zou softdrugs het liefst legaliseren, terwijl de ChristenUnie het gedoogbeleid wil afschaffen om alle 'drugsgerelateerde criminaliteit met wortel en tak uit te roeien'. De VVD is als law and order-partij ook al geen voorstander, al spraken de VVD-leden zich op het partijcongres uit voor 'slimmer' softdrugsbeleid.

Softdrugs zijn geen belangrijk thema in de formatie, waar al zoveel plooien zijn glad te strijken. Dat kán betekenen dat de wet uiteindelijk geruisloos wordt aangenomen, maar waarschijnlijker is dat de hervormingen van het Nederlandse softdrugsbeleid op de lange baan worden geschoven ter vermijding van een struikelblok.

Dan blijft in Nederland het oude, vertrouwde gedoogbeleid voorlopig gehandhaafd.

Bergkamp zei het al: er is veertig jaar over gediscussieerd. Grote kans dat er nog een paar jaar bij kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden