Plus

Volgens het boekje in de vernieuwde OBA Oosterdok

De pijp van Mulisch en een kies van Reve lagen er al, in de bibliotheek op het Oosterdokseiland. Net als de ruim 25 kilometer aan boeken. Een verbouwing heeft OBA Oosterdok na 11 jaar echter meer opengemaakt. Wat gebeurt daar nu zoal op een doordeweekse dag?

De OBA Beeld Dingena Mol

Het grote samoeraizwaard is nog altijd niet gevonden. Ergens in de bibliotheek moet het liggen. Het is een van de mooie verhalen die aan OBA Oosterdok kleven. Dat er jaren geleden op de vierde etage een verwarde man met dat zwaard stond te zwaaien.

De man werd door de politie afgevoerd, maar het wapen bleek, ook na een grote zoekactie, op mysterieuze manier te zijn verdwenen.

De twee mannen die deze morgen iets voor achten voor de openbare bibliotheek op het Oosterdokseiland wachten tot de deur opengaat, hebben daar, net als u, waarschijnlijk geen weet van.

En wist u van die man die weleens op het dak scharrelt? Directeur Martin Berendse ziet hem vanuit zijn werkkamer op de achtste etage.

"Dat is de valkenier. Die komt twee keer per jaar met zijn valk de duiven hier wegjagen; die moeten natuurlijk niet onze gasten onder poepen."

OBA Oosterdok, de nieuwe naam van de centrale bibliotheek die in 2007 openging, is na een verbouwing klaar voor de toekomst.

Zo gaat de bieb twee uur eerder open - soms stonden om tien uur al dertig, veertig mensen te popelen voor de deur -, de tijdschriftenhoek is aangepakt; vanaf de entree kijk je nu tot aan de rijdende treinen achter het gebouw.

De grootste verandering is dat alle mogelijke groepen mensen onderdak vinden. Van groepen van tien of minder tot groepen van maximaal 270 personen in de theaterzaal.

In alle noordoosthoeken op de etages zijn twee kleine duozalen gebouwd, voor vergaderingen, colleges en cursussen van de Volksuniversiteit.

De bibliotheek is al lang niet meer een plek om alleen boeken te lenen. (Oooh, weet je nog, elke woensdagmiddag met een stapel De Kameleons weer naar huis...). Dat weet Berendse als geen ander.

"Het boek, heel plat gezegd, is een middel, een informatiedrager. We bieden ook plek voor alles wat daaromheen gebeurt."

Schatdragers
Hij springt op van zijn stoel. "Kom, dan laat ik het Huis van Alle Talen zien." Hij doelt op de opengewerkte monumentale houten wand met grote vakken aan de westzijde. (Ook daar werd het samoeraizwaard niet gevonden.)

Al zo bedoeld door architect Jo Coenen, maar wegbezuinigd tijdens de bouw.

De wand vormt met een deel van de tegenover gelegen etage het 'verticale' Huis van Alle Talen, van etage 2 tot en met 5. Een nieuwe trap leidt naar de kaders van die wand waar nieuwe, houten kasten dit deel van het gebouw een romantische uitstraling moeten geven.

"Bedoeling is dat we die, geïnspireerd op de houten kasten uit ons oprichtingsjaar 1919, vullen met boeken die alle 180 nationaliteiten uit Amsterdam representeren. Dat ze ons uit eigen bezit, als schatdragers, de boeken brengen die voor hen belangrijk zijn, zodat wij ze aan alle Amsterdammers kunnen laten zien."

Beeld Dingena Mol

Berendse leunt over de balustrade. "Prachtig toch. Dus ga mij niet vertellen dat het boek hier geen rol meer speelt!"

Vanaf de begane grond galmt het geluid van een klas schoolkinderen omhoog. Het is Kinderboekenweek, en zo'n vierhonderd kinderen kijken vandaag in het OBA Theater naar het stuk Spinder van Peter Faber.

In samenwerking met de Volksuniversiteit Amsterdam zijn cursussen Het Midden-Oosten in wording, Mandarijn, Engels en Kunst gaande. Ook Alliance Française biedt lessen aan.

Dan zijn er nog via OBA Congres (voor presentaties en evenementen) zalen gehuurd door de gemeente Amsterdam (waaronder de intrigerende training Ontspannen werken).

Bij het Leef en leerpunt wordt geoefend met basisvaardigheden, zoals Nederlands voor nieuwkomers.

Kortom, overal is reuring. OBA Oosterdok is met zo'n 4000 bezoekers per dag, en bijna 1,5 miljoen per jaar, dan ook de drukstbezochte culturele instelling van Amsterdam.

'Snel afgeleid?'
Gelukkig is er ook plek voor een meditatief moment. Om even stil te staan. Vanuit een vitrinekast kijkt Charles Aznavour de bezoeker treurig aan.

De kast is gevuld met boeken en platen van de pas overleden Franse chansonnier. Een eerbetoon. Zoals de pijp van Mulisch en een getrokken kies van Reve elders dat ook zijn.

Beeld Dingena Mol

Dan wordt de rust 'verstoord' door de eerste studenten die binnendruppelen. Overal, maar vooral op de zesde etage, zijn studiezitjes, nissen en andere plekken waar de laptop kan worden ingeplugd. En waar zij, en later op de dag ook scholieren, bordjes 'Snel afgeleid?' zien.

Zonder telefoon, zonder praten
Bibliothecaris Frank Verbeek is de man achter die bordjes en achter het begrip StudyShare. "

Ik zag hier altijd de hele dag studenten zitten. Als ik dan aan het eind van de dag naar huis ging, hoorde ik ze in de lift weleens zeggen dat ze er zo van baalden dat ze niets hadden uitgevoerd. Dus bedacht ik iets voor de Innovatieprijs voor personeel van de OBA. Alles van de studenten afpakken, ze bij elkaar gooien en een oppasser ervoor."

Verbeek lacht.

"En dan in blokken van 45 minuten studeren. Zonder telefoon, zonder praten, zonder zomaar opstaan en weglopen. Met iemand van de OBA in de zaal als studie-bob. Die na 45 minuten op een hotelbelletje slaat. Beneden bij de balie kun je daarvoor gratis tickets halen."

Vanaf de eerste dag was het een succes, zegt hij.

"Niemand gaat stiekem op Facebook, omdat ze zich schamen als iemand het ziet. En iedereen vertrekt blij naar huis! Wat? Nee, ik won de tweede prijs, met budget en tijd om dit uit te voeren. We organiseren StudyShare tegen de tijd dat er veel tentamens zijn, nu dus."

Verbeek overhandigt zijn kaartje. Op de achterkant staat een citaat van een deelnemer: 'Dit was de productiefste dag van mijn leven.'

Beeld Dingena Mol

Terug op de begane grond zien we in de hoek de boekensorteermachine, die de boeken naar hun etages leidt. (We horen dichter H.H ter Balkt het schitterende gedicht De aardappelsorteermachine opzeggen, hij had vast ook een schitterend gedicht over de boekensorteermachine kunnen maken.)

We dalen af naar -1, de jeugdafdeling, waaraan Juniorlab, Maakplaats en Cinekid zijn toegevoegd. In een hoek wordt vergaderd over een Makkelijk lezen-plek, voor kinderen met dyslexie, en er is een kleine tentoonstelling van kunstenaar-schrijver Brian Elstak, die er zijn boek Trobi heeft gepresenteerd.

Aangeschoven is architect Thomas Offermans, namens het bureau van Jo Coenen verantwoordelijk voor de verbouwing.

Vooral de doorkijk en het bij het gebouw betrekken van de restruimte, de randen van de etages, vindt hij geslaagd. (Ook hier trouwens geen samoeraizwaard.)

"Daardoor trek je buiten meer naar binnen en wordt het door de vloeiende overgang nog meer een publiek gebouw. Je hoort steeds geroezemoes. Vroeger moest je de gang op of naar buiten om met elkaar te praten. Nu is het andersom, en zijn er stilteruimtes."

Opvraagbaar
Dan is het lunchtijd. We verdwijnen onder de grond, waar bibliothecarissen Bea Kee (jeugd) en Fred Kolman (beheerder Amsterdamcollectie) de magazijnen laten zien die zich uitstrekken tot aan het water van het Oosterdok.

Waar wisselcollecties, tijdschriften, cd's en dvd's en bijzondere collecties goed zijn voor 25 kilometer boeken. Hier staat 75 procent, boven staat 'slechts' 25 procent op de planken.

Hier worden ook de kratten met boeken voor verzorgingstehuizen samengesteld (niet alleen maar streekromans, al zien we nog wel drie planken met boeken van Olga - wie kent haar niet - van der Meer).

Hier staan ook de boeken voor leeskringen, en rekken vol met tijdschriften.

Bijna alles is opvraagbaar. Volgens Kee lenen steeds meer kleuterscholen boeken in het Engels, Kolman wijst op een grote verzameling Braziliaanse muziek op lp's die is geschonken. "Uniek. Ergens moeten nog pick-ups van de Prinsengracht liggen."

Dan leidt Kee ons naar een deur waar (boeken)kluis op staat. Binnen, in de zuurvrije ruimte, liggen de kwetsbare, zeldzame werken. (Uiteraard ligt hier een exemplaar van Mein Kampf, maar wéér niet het verdwenen samoeraizwaard.)

Ze laat Het sprekende prentenboek zien uit 1885 met geluiden van een lam, een bok en nog meer dieren. "Niet zo blikkerig als die computergeluidjes van nu."

Oudste boek uit 1723
Kee toont ons een bijzonder schriftje, ontdekt tijdens de verhuizing van Prinsengracht naar Oosterdok. Een schrift van het filiaal in de Wijdesteeg.

Ze leest een aantekening voor van 12 februari 1941: "'Al vroeg kinderen, die niet naar school mochten, daar de scholen in de Jodenbuurt lagen en deze buurt afgezet is.' Heel bijzonder, dit willen we boven laten zien."

Beeld Dingena Mol

Kolman toont het oudste boek uit de Amsterdamcollectie: Daniel Willinks Amsterdamsche Buitensingel nevens de omleggende dorpen (1723).

"Hij was een derderangsdichter, maar toch van belang omdat hij dicht over de 26 bolwerken die de ommuring van Amsterdam in de zeventiende eeuw telde."

Op de vraag waarom ze geen handschoenen gebruiken om de tere boeken mee op te pakken, zeggen de twee dat daar geen richtlijnen voor zijn. Ze kijken er niet al te schuldbewust bij.

Dan zijn we weer op de eerste etage, OBA Next genoemd. Die etage is, aldus directeur Berendse, een soort laboratorium. Daar kijken ze bijvoorbeeld naar wat de bibliotheek in de 21ste eeuw moet zijn.

"Is dat er een met boeken of een met veel technologie? Wij denken dat laatste. We onderzoeken een vestiging op de Zuidas, we zijn bezig met een project Huis van de Journalistiek, over nieuwsgaring. Wat is nieuws, wat is nepnieuws."

Ontdekking in het duister
Tijd voor de avondmaaltijd. Sinds twee maanden zit er een nieuw restaurant op de zevende: Babel. Geleid door chef Bernard de Vries. Hij kwam van The Grand. "Van posh naar doorsnee geletterde mensen. Een grote overgang, maar erg leuk."

Hij wijst op de bakken met kruiden midden in het restaurant. "We hebben het concept make your own salad, verder sushi, noedelsoep, poké bowls, steenovenpizza's, hamburgers en vegetarische burgers. Er komt een bepaald, bewust publiek binnen; 80 procent eet vegetarisch."

Beeld Dingena Mol

Na het eten (de noedelsoep was prima) is het tijd voor film. Terwijl nog druk wordt gestudeerd en cursussen bezig zijn, is in het OBA Theater het programma Cinema Literair. Vanavond wordt Stanley Kubricks Lolita gedraaid.

De vaste inleiders Theodor Holman en Gawie Keyser praten vooraf met gast Niña Weijers, over Nabokovs boek en de verfilming door Kubrick. Holman: "Dat boek staat in mijn top 3 aller tijden. "Op 1, 2 en 3."

Na de film - het is tien uur en OBA Oosterdok is officieel gesloten - volgt nog een rondleiding Ontdekking in het duister. Van Frank Verbeek.

Een speciale, want slechts één keer per jaar. Verbeek zegt op geheimzinnige toon, zaklantaarn in de hand: "Hier krijg je dingen te horen die je anders nooit te horen krijgt."

We beginnen in het magazijn. Plots staat hij stil. "Hoor je dat? Tijdens de bouw is een waakhond te pletter gevallen. Een bewaker dacht in dit geluid zijn hond te horen..." Is het een urban myth? Zijn het echte spookgeluiden?

Verbeek lacht. "Ik ben dol op dit soort verhalen. Ik neem je nu mee naar het meest vieze kamertje."

Een verschrikkelijke lucht komt ons tegemoet als hij de deur opent. "Dit is de vetput, al het vet van het restaurant wordt hier opgeslagen. De tank is een keer door overbelasting opengebarsten. Die lucht gaat nooit meer weg."

Op elke etage vertelt Verbeek wel een mooi verhaal (we verraden niet te veel). Waaronder dat van die twee toeristen die in het jeugdtheater hun slaapzakken hadden uitgerold om de nacht door te brengen; het op hol geslagen alarmsysteem; de man die plakkertjes van de kasten haalde en een verhuizing in het honderd liet lopen.

En natuurlijk dat van het samoeraizwaard.

Volgend jaar bestaat de OBA 100 jaar. Ze leeft, als nooit tevoren.

Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden