Review

Vladimir Nabokov - Het origineel van Laura

De beroemde schrijver Vladimir Nabokov werkte vanaf 1975 aan The original of Laura. Bij zijn dood, in 1977, vroeg hij de aantekeningen te verbranden. Dat is niet gebeurd. Het boek verscheen gisteren wereldwijd. Is het goed?

Het origineel van Laura, de 'nieuwe' roman van Vladimir Nabokov (1899-1977), is vooral niet af. Maar wellicht maakt juist dat het boek op een eigenaardige manier intrigerend. Daar draagt de wijze van uitgeven aan bij: Het origineel van Laura is prachtig vormgegeven. De 138 systeemkaarten waarop Nabokov zijn tekst heeft geschreven, zijn afgedrukt en kunnen eenvoudig uit het boek worden gescheurd (de randen zijn geperforeerd), zodat de lezer zelf aan het schuiven en puzzelen kan slaan, en eventueel een andere volgorde kan bepalen.

In de volgorde die het boek in ongeschonden staat heeft, begint het, na een inleiding van zoon Dmitri, 'gewoon' met hoofdstuk een. Eerste zin: 'Haar man was ook schrijver, antwoordde ze - in zekere zin, tenminste.' Het aardige is dat de betreffende systeemkaart hier direct boven is afgedrukt, zodat je het Engels van Nabokov goed kunt vergelijken met het Nederlands van vertaler Rien Verhoef. En dat is aan te raden. Je komt zo erg dicht bij de grote schrijver en zijn vertaler in de buurt, je gaat meedenken over de taal van Nabokov en over de oplossingen van Verhoef. Zo wordt Het origineel van Laura een steeds intiemer boek, je raakt bij dit project als het ware persoonlijk betrokken.

Er ontvouwt zich in het verhaal intussen een driehoeksverhouding. Je moet het een beetje zelf bij elkaar fantaseren, maar dan doemen toch de contouren op van de oudere en zwaarlijvige Philip Wild, een docent experimentele psychologie, zijn aanmerkelijk jongere vrouw Flora en een derde partij, een minnaar van Flora. Zij heeft verscheidene minnaars (gehad?), maar eentje heeft zich in het bijzonder onderscheiden door een sleutelroman te schrijven, Mijn Laura getiteld.

'Flaura vond zijn schuchterheid verrassend en vermakelijk,' valt ongeveer halverwege het boek te lezen. Fictie en werkelijkheid beginnen door elkaar te lopen; het betreft hier overigens niet de schuchterheid van de minnaar, maar van Philip Wild.

In dit zich wat schimmig ontwikkelende verhaal valt in het voorbijgaan behoorlijk wat te genieten. Er zijn de verwijzingen naar Nabokovs oeuvre zelf, in het bijzonder naar zijn beroemdste roman Lolita (1955). In hoofdstuk twee wordt Hubert H. Hubert geïntroduceerd (de schurk uit Lolita heet Humbert Humbert), die ook weer vlot wordt afgevoerd.

Hubert H. Hubert 'overleed na een zakendiner aan een beroerte in een hotellift. Die omhoogging, mogen we hopen.' Dat laatste ('Going up, one would like to surmise') is erg leuk. Het Engels is het eerlijk gezegd leuker dan het Nederlands, wat op wel meer punten het geval is. Zo is er de kwestie van de borsten van Flora. 'Ze was een vierentwintigjarige ongeduldige schoonheid met borsten als kopjes die wel een tiental jaren jonger leken dan zijzelf, met die bleke loensende tepels en stevige vorm.'
Martin Amis schreef in The Guardian onomwonden dat deze borsten worden vergeleken met die van een twaalfjarige, hetgeen ervoor pleit om het Engelse 'a dozen years' inderdaad gewoon met twaalf jaar te vertalen. De verwijzing naar de hoofdzakelijk twaalfjarige Lolita uit de naar haar vernoemde roman is dan echt niet meer te missen.

Maar Nabokov is in Het origineel van Laura op meer punten en door alle talen heen onomwonden grappig. Beledigingen zijn er weer aan het adres van Freud en aan schrijvers 'die een tijdperk representeerden' en 'die ongestraft allerbelabberdst mochten schrijven, mits ze maar hun tijd representeerden'. Godsdiensten krijgen ervan langs. Op één van de systeemkaarten lijkt Nabokov zich voor te nemen er flink tegenaan te gaan. 'De godsdienstige flauwekul en mystiek van de oosterse wijsheid,' staat er losjes op genoteerd, en: 'De zwakke poëzie van mystieke mythen.'
Zaken die in dit boek zeker aan de orde waren gekomen als Nabokov het af had kunnen maken. Dat is helaas niet gelukt en op een wonderlijke manier klopt dat ook wel weer. Philip Wild gaat dood en het is boeiend te lezen hoe Wild probeert de leiding over zijn sterven te houden. Hij probeert de kracht 'van het lichaam [te] leren gebruiken ten bate van zijn eigen uitwissing' om 'de levenskracht op zijn kop' te zetten.

Het fragmentarische, verbrokkelde karakter van Het origineel van Laura past uiteindelijk heel goed bij het uiteenvallen van dit personage. Het origineel van Laura is een ontroerend boek en het is goed dat het toch is uitgegeven. (ARIE STORM)

Vladimir Nabokov, Het origineel van Laura; Doodgaan is leuk, vertaald door Rien Verhoef, De Bezige Bij, €29,90

Vladimir Nabokov vangt vlinders - zijn favoriete tijdsbesteding - in de Zwitserse bergen in 1939. Foto ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden