PlusAnalyse

Virusactivisten, hooligans en plunderaars: een wonderlijke estafette

De ontspoorde demonstraties op het Museumplein en de rellen in de Indische Buurt en in Osdorp zijn een opmerkelijke estafette, waarbij de deelnemende groepen weinig tot niets met elkaar gemeen hebben.

De politie maakte zondagmiddag een einde aan een demonstratie tegen de coronamaatregelen op het Museumplein in Amsterdam.  Beeld Joris van Gennip
De politie maakte zondagmiddag een einde aan een demonstratie tegen de coronamaatregelen op het Museumplein in Amsterdam.Beeld Joris van Gennip

Het waren wonderlijke gelegenheidscoalities die zich twee opeenvolgende zondagen verzamelden op het Museumplein – ondanks het verbod daar samen te komen. Ze raakten verwikkeld in een bijzondere dynamiek.

Het begon op het Museumplein tot tweemaal toe met iets dat wel degelijk op een demonstratie leek. Er waren spandoeken, er was muziek, er werd gezongen door demonstranten die vinden dat de coronamaatregelen onevenredig hard ingrijpen in de maatschappij en hun persoonlijke vrijheid. Zij kwamen niet om te rellen, maar hielden wel hun sit-in vol, ook toen het waterkanon dichterbij kwam.

Ondertussen misbruikten groepen van zeer diverse pluimage die vreedzame activisten als schild. De rest van de 1500 aanwezigen bestond voor een wezenlijk deel uit plukjes hooligans, relschoppers en rechts-extremisten. Hun invulling van het demonstratierecht beperkte zich tot het af en toe scanderen van ‘Wij zijn Nederland, wij zijn Nederland’. Voor hen was vooral afwachten tot de mobiele eenheid in beweging kwam.

Knuppel in de nek

Op sociale media gaan verontwaardigde berichten rond bij filmpjes van demonstranten die ‘uit het niets’ een knuppel in de nek krijgen terwijl ze alleen maar op de grond zitten, of demonstranten op leeftijd die een forse zet krijgen met een ME-schild. Wat die beelden niet laten zien, is de eindeloze stroom waarschuwingen voor politieoptreden die daaraan voorafging, zeker tien minuten lang – volgens het noodbevel waarvan ook tekstkarren melding maakten.

Toen de ME het Museumplein had schoongeveegd, geholpen door de hondenbrigade, agenten te paard, de Romeo’s (zie kader) en twee waterkanonnen, bleven van de 1500 aanwezigen nog een paar honderd relschoppers over. De capuchons, de zonnebrillen, de harde kern van de F-side. Zij werden uiteengedreven in de woonwijken. Van de oorspronkelijke demonstranten rende nog een enkeling mee – per ongeluk in de fuik terechtgekomen die de politie met wegblokkades had opgesteld, of begeesterd door het moment.

Wat volgde was een kat-en-muisspel tussen hooligans en ME’ers in de straten tot de Van Eeghenstraat en het Roelof Hartplein aan toe. Maar toen de relatieve rust op het Museumplein was weergekeerd, keerden ook plukjes hooligans terug, sommigen om de ME opnieuw uit te dagen. Daarbij mengde een nieuwe groep relschoppers zich voor het eerst in de strijd. Jongens met Amsterdams-Marokkaanse achtergrond, die op alle reuring waren afgekomen en toekeken.

Bijzondere dynamiek

Het is een bijzondere dynamiek waardoor het geweld deze dagen steeds verder escaleert, zowel in Amsterdam als in andere steden. Het lijkt een estafette tussen volstrekt verschillende groepen. Het gooien van stenen en vuurwerkbommen naar agenten heeft met protest tegen de coronamaatregelen niets meer te maken. De avondklok is een aanleiding om te rellen, zoals de aanhoudende hittegolf dat afgelopen zomer ook was.

Oproepen om naar de Molukkenstraat te komen en hamers, zelfgemaakte bommen en stenen mee te nemen, leidden maandagavond tot een confrontatie tussen de politie en vooral forse groepen jongens uit de Indische Buurt. Gisteravond was het onrustig rond het Osdorpplein.

Brandschade op de Beijerlandselaan in Rotterdam.  Beeld EPA
Brandschade op de Beijerlandselaan in Rotterdam.Beeld EPA

Op plekken in Eindhoven en Rotterdam-Zuid namen relbeluste jongeren het stokje van geweld over. En net als in de Indische Buurt, was ook daar geen rechts-extremist of hooligan meer te zien bij de plunderingen van winkels.

Sterker, in Alkmaar en Tilburg hingen een soort milities van voetbalhooligans rond, ‘om de orde te herstellen en de straten te bewaken’. Ook hooligans van FC Twente, NEC en Helmond Sport riepen via sociale media op gewelddadig op te treden tegen plunderaars in hun stad.

In Amsterdam hebben de hooligans, zondag aanjagers van het geweld op het Museumplein, zich vooralsnog niet gemeld om het stokje weer terug te eisen.

Groepen scheiden niet eenvoudig

Politiewetenschapper Jaap Timmer ziet ook de bonte mengeling van ‘overtuigde mensen die willen demonstreren en lui die zich ertussen mengen om te rellen’. “De politie zal proberen die groepen te scheiden, maar dat is niet eenvoudig. Een instrument als de waterwerper is bijvoorbeeld te lomp om afgemeten op te treden.”

Het is de laatste stap voor het ultieme middel traangas. Timmer: “In beginsel is het water niet bedoeld om een individu omver te spuiten, maar om mensen nat te maken en een duwtje te geven om te vertrekken. Hier zijn de waterstralen ook zachter dan in andere landen.”

Het is de wettelijke norm driemaal te waarschuwen alvorens geweld te gebruiken. De commandanten kunnen echter vaker waarschuwen als dat in hun strategie past, de ‘commander’s intent’ die de politie tegenwoordig als leidraad gebruikt.

Grootschalig optreden tegen rellen genereert ook vaak kritiek op de aanhoudingseenheden in burger, de ‘Romeo’s’, in Amsterdam bedacht rond de kroningsrellen in 1980. Goed getrainde agenten in burger, met onder hun kleding behalve hun vuurwapen, pepperspray en handboeien ook kogel- en steekwerende vesten, worden vaak beschuldigd van het opruien van de meute en uitlokken van geweld.

Hun taak is het tegenovergestelde: aanjagers van het geweld uit de menigte isoleren, overmeesteren en arresteren. “Een heel goede formule om de angel er uit te halen,” vindt deskundige Timmer over het algemeen. “Al valt ook daar wel eens een klap te veel.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden