PlusInterview

Viroloog Ab Osterhaus: ‘Tot er een vaccin is, zeg ik: testen, testen, testen’

Vóór testen, een corona-app en mondkapjes, tégen het overhaast versoepelen van de maatregelen: als het aan viroloog Ab Osterhaus ligt, kan Nederland niet streng genoeg blijven in zijn corona-aanpak. ‘Het blijft een virus dat we niet helemaal snappen.’

Ab Osterhaus vertelde in maart bij talkshow Op1 waarom het zo belangrijk is om zo snel mogelijk in lockdown te gaan.Beeld Videostill

“Het is een beetje druk,” zegt Ab Osterhaus met een grote glimlach. “Ik pendel heen en weer tussen Duitsland en Nederland, en om mijn onderzoek draaiend te houden ben ik de hele dag aan het Skypen, Zoomen en Teamen. Qua media doe ik vooral Op1. Dat is om half 11 en op vijfhonderd meter van mijn huis af. Het is dus allemaal te overzien.”

Wat vond u van de persconferentie en de nieuwe maatregelen?

“Mark Rutte doet het prima, zoals altijd eigenlijk in deze crisis. Hij bereidt zijn communicatie goed voor, ook wat betreft de boodschap die hij afgeeft. Het is sterk dat hij ook naar de buitenlandse situatie kijkt.”

In navolging van bijvoorbeeld Denemarken, gaan de scholen weer langzaam open.

“De studies waarop de premier zich baseert, geven beperkt aanwijzingen dat het echt kan. Het staat vast dat kinderen mild ziek worden, maar ze raken wel geïnfecteerd. Jaap van Dissel (RIVM-directeur, red.) richt zich ook vooral op het feit dat kinderen minder geïnfecteerd raken en nauwelijks ziek worden, maar er is minder bewijs dat ze het ook niet verspreiden. De vraag is of de heropening van de scholen ertoe leidt dat het virus verder over de bevolking verspreidt. Anderzijds, ik snap Rutte dat hij, met de huidige druk – en dit is een niet-wetenschappelijk argument – met iets moest komen.”

Mensen hadden toch gehoopt dat ze wat mee vrijheden terug zouden krijgen.

“Voor de beleidsmakers is het laveren tussen beperkte wetenschappelijke kennis en de toenemende druk om de economie en de samenleving weer op te starten. Wat dat aangaat, benijd ik hen niet. Persoonlijk kan ik leven met de maatregelen en ben ik tegen elke actie die te vroeg komt. Te snel versoepelen zou ons weer terugwerpen: het is en blijft een besmettelijk virus dat we niet helemaal snappen, en dat zich op een vervelende manier manifesteert die zich niet aan de wetten van bijvoorbeeld de influenza houdt. Voorzichtigheid is dus geboden.”

Waarom zijn kinderen zo weinig gevoelig?

“Ik zou die vraag willen omdraaien: waarom zijn ouderen en zwakkeren meer gevoelig? Omdat mensen vanaf een jaar of zestig allemaal dingen niet meer zo goed kunnen. Ze kunnen de trap nog amper op, lopen geen marathon meer en ook hun immuunsysteem laat het geleidelijk aan afweten.”

Wat zou er volgens u moeten gebeuren?

“Er is een oplossing: een vaccin.”

En testen?

“In de interim-periode totdat er een vaccin zeg ik: testen, testen, testen. Ook ben ik voorstander van een slimme app. We hebben daar weliswaar een valse start mee gemaakt, maar in combinatie met waarborging van de privacy en snelle en betrouwbare tests liggen daar grote mogelijkheden, zoals in Zuid-Korea wordt aangetoond. Het gaat om de combinatie van deze twee.”

Iedereen aan de mondkapjes?

“Mondkapjes geven een reductie van het risico, mits je ze goed gebruikt. Dus ja. Als je op plekken komt met veel mensen, zoals supermarkten of bouwmarkten, dan zou ik er voorstander van zijn om bij de ingang kapjes uit te delen. We hebben ze op dit moment helaas nog niet voor de hele populatie en zelfs niet voor de mensen in de zorg.”

Op 2 maart spraken we elkaar en toen was u best positief over het indammen van het virus.

“Op het moment was dat de realiteit. Gelijk daarna hebben we de verspreiding gehad bij de carnaval. Mensen waren op wintersport geweest in Noord-Italië en toen ze terug waren gingen ze door naar Brabant om te feesten. Helemaal fout natuurlijk. Alle mensen die in Italië hadden geskied hadden in al dan niet vrijwillige quarantaine moeten worden geplaatst, dan was waarschijnlijk veel leed voorkomen. Het Outbreak Management Team dacht toen nog: als je niet ziek bent, geef je het niet door. Dat klopt niet, maar dat is achteraf makkelijk gezegd.”

Had u gedacht dat het zo groot zou worden?

“Begin januari maakten we kennis met het virus en dachten: als de infectie zich manifesteert als Sars, dan krijgen we het eronder. Sars was namelijk wel veel dodelijker, maar veel minder besmettelijk. In China en andere Aziatische landen hebben ze het redelijk onder controle gehouden dankzij stringente maatregelen, na de ervaringen met het vorige Sars-coronavirus. Dat is hier veel minder gebeurd. Dit virus heeft ook een ander karakter dan het vorige Sars-coronavirus en geleidelijk aan zijn we er ook allemaal anders over gaan denken.” 

Als ik mezelf vergelijk met collega’s, ben ik doorgaans meer aan de voorzichtige kant – en ik zei al vrij snel dat het heel vervelend kon worden. Ik was al vroeg voorstander van een lockdown en social distancing met handhaving. Ik kreeg vooral toen weinig bijval, maar later zag men toch dat dit verstandig is.”

U was ooit dierenarts en hebt natuurlijk ook allerlei ziekte-uitbraken meegemaakt.

“Als we vroeger een uitbraak van varkenspest of mond- en klauwzeer hadden, dan moest je de hele populatie afsluiten en selectief ruimen. Bij mensen kun je natuurlijk niet ruimen, maar je kunt geïnfecteerden wel zoveel mogelijk opsporen en in isolatie of quarantaine plaatsen. Daar ben ik voor.”

De actuele stand is dat er niet wordt gevoetbald, de festivals niet doorgaan en de Olympische Spelen zijn uitgesteld.

“Zeer terecht. Het virus komt voor in het speeksel en kan daardoor via kleine druppeltjes, maar ook via aerosolen (kleine stof- en waterdeeltjes in de lucht, red.) verspreid worden. Dit speelt bij geforceerde ademhaling, zoals bij schreeuwen in grote mensenmassa’s, maar ook als je bijvoorbeeld gezamenlijk gaat zingen in een gesloten ruimte. Je moet daar verschrikkelijk voorzichtig mee zijn en ik denk dan ook dat kerkdiensten, feesten, festivals en grote sportevenementen in stadions extra verspreidingsrisico’s met zich meebrengen.”

Bent u van het voetbal?

“Tot mijn veertigste heb ik actief als amateur gevoetbald en als Amsterdammer ben ik natuurlijk een geboren Ajaxfan.”

Wanneer gaan dingen weer doorgang vinden?

“Kijk naar het verleden en leer daarvan. De Spaanse grieppandemie, veel dramatischer nog dan wat we nu beleven, heeft twee jaar geduurd en het virus bleef daarna circuleren als een wintergriepvirus. De daaropvolgende pandemieën duurden korter, en ook die virussen bleven daarna rondgaan. Dit virus zal mogelijk ook blijven circuleren totdat het zich manifesteert als een verkoudheidsvirus, zoals de andere coronavirussen van de mens.”

“We mogen verwachten dat er over ruim een jaar wel vaccins beginnen te komen. En of de Olympische Spelen volgend jaar doorgaan? Ik heb geen idee en doe geen voorspellingen, die laat ik aan de weerman over. Tot er een vaccin is zeg ik: indammen voor zover en zo redelijk mogelijk.”

Een uitgebreid interview met Ab Osterhaus is te lezen in het laatste nummer van New Scientist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden