Plus Noord/Zuid

Vijzelgracht: Oog in oog met Shaffy op die eindeloze trap

Kijk naar het station en je weet waar je bent als de Noord/Zuidlijn in 2018 gaat rijden. Deze serie belicht de zeven karakteristieke haltes van de nieuwe metrolijn.

De reiziger wordt royaal ontvangen in een tempel van grijstinten en ledlampen Beeld Rink Hof

Het merkwaardige van station Vijzelgracht is dat de ruimte op het maaiveld groot genoeg lijkt voor een riante entree naar de perrons. Maar niets is minder waar.

Ter hoogte van Maison Descartes kunnen de reizigers via een betrekkelijk smalle gleuf afdalen naar de hal. Op de schuine wand van de toegang prijkt de naam van het station, het kleinste van allemaal. Ook beneden is het persen geblazen.

Ruimte en hoogte
De roltrappen zijn met hun 94 treden weliswaar de langste van de Benelux en IJsland (zo wordt er gegrapt), ze zijn slechts 80 centimeter breed. Dat is 20 centimeter minder dan gebruikelijk. Een vaste trap ontbreekt bij Descartes, evenals een lift. Daarvoor moeten de reizigers uitwijken naar de twee zuidelijke ingangen bij het Weteringcircuit.

Op dat Weteringcircuit hadden Benthem Crouwel Architects het liefst de hoofdingang geplaatst, maar dat zou ten koste gaan van de bloeiende viooltjes in het voorjaar. Ook het GVB had bezwaar. Hier moet de tram kunnen rondcirkelen, noodzakelijk in verband met omleggingen en storingen. Voor de entree van de metro mocht geen meter rails wijken.

Beneden halteren de metrostellen aan een langwerpig perron en daar is geen gepuzzel meer zichtbaar. Hier overheerst de indruk van ruimte en hoogte - met de naam van het station op elke wandplaat, zodat de metroreizigers weten waar ze zich bevinden.

Wat niemand kan zien en alleen ingewijden weten, is dat ter hoogte van het Weteringcircuit alvast rekening is gehouden met een aansluiting op een oost-westlijn die bijvoorbeeld het Weesperplein zou verbinden met het Leidseplein en verder. Toekomstmuziek: Hoog Sammy, kijk omhoog.

Liesbeth List
Een actiegroep had het station bij voorkeur Shaffy gedoopt, als eerbetoon aan de flamboyante Amsterdamse troubadour. In Brussel is zoiets geen probleem, maar Amsterdam houdt vast aan de naam van de plek. Toch is Ramses Shaffy hier aanwezig in de vorm van het kunstwerk van Marjan Laaper. Met haar laptop is ze het gedigitaliseerde hoofd op de schuine wand bij de zuidelijke ingang aan het perfectioneren.

Het portret van Shaffy is opgebouwd als een metrokaart, met haltes die illustere momenten in zijn leven aanduiden en personen als natuurlijk Liesbeth List, maar ook Kitty Courbois, Loesje Hamel, Thijs van Leer, Albert Mol en vele anderen.

Eindeloze roltrap
Wie straks afdaalt naar het perron zal zich op de eindeloze roltrap niet vervelen, zoveel is er te beleven aan en met dit veelkleurige kunstwerk. Toch is het jammer dat alleen de gebruikers van de zuidelijke ingang Laapers kunstwerk meekrijgen - aan de noordkant is er vooralsnog niks.

Station Vijzelgracht kent de geruchtmakendste voorgeschiedenis van de bouwplaatsen van de Noord/Zuidlijn. De wevershuisjes aan de westkant zien er nu weer pico bello uit, maar in 2008 jaagden verzakkingen de bewoners de stuipen op het lijf.

De huisjes, in 1671 ontworpen door Philips Vingboons, verzakten op sommige plaatsen wel 23 centimeter en werden daarmee onbewoonbaar. Lekkages in de diepwanden voor de bouw van het station bleken de oorzaak van de verzakkingen; het tunnelboren was in dat jaar nog niet begonnen.

Minstreel
Na het dichten van het lek was de vraag hoe het station veilig af te bouwen. Om meer verzakkingen te voorkomen werd een deel van de af te graven grond bevroren, de laatste meters zijn onder verhoogde luchtdruk afgegraven.

De in 1933 gedempte Vijzelgracht bleek al met al een onbetrouwbare partner voor zo'n 21ste-eeuwse minnaar als de Noord/Zuidlijn. Alleen Shaffy had als minstreel kunnen bemiddelen.

Bovengronds lijkt de rust nu weergekeerd, ondergronds al helemaal. Daar ligt een tempel van grijstinten en ledlampen die de reiziger royaal ontvangt. Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder, het valt te hopen dat het rondzoemt in de tunnelbuis.

Die buigt trouwens merkwaardigerwijs naar rechts, in de richting van de Albert Cuyp. Pas ondergronds raak je bewust van de kronkelingen van de ogenschijnlijk zo rechte Amsterdamse straten.

Dit is het vijfde deel van een serie over de nieuwe stations van de Noord/Zuidlijn.

Lees ook de vorige delen: Station Noord: dit is het begin van Amsterdam [+], Station Noorderpark: vernuft, als een cobra [+], Centraal Station: laag op laag, als een gigantische lasagne [+] en Station Rokin: tussen paraplu's, sneakers en schelpen [+].

Vijzelgracht Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden