Plus

Vijf vragen over de verijdelde aanslag

Nederland is door het oog van de naald gekropen en zeven terreurverdachten zijn gearresteerd. Hoe ernstig is dat eigenlijk? Vijf vragen over een verijdelde aanslag.

Politieonderzoek in een woning in Vlaardingen in verband met een grote anti-terreuractie waarbij zeven mannen zijn aangehouden in Weert en Arnhem. Beeld ANP

1. Moeten we nu bang zijn?

Nee! Ten eerste is dat precies wat terroristen willen. Het zaaien van angst is het belangrijkste wapen om de samenleving te ontregelen én mensen tegen elkaar op te zetten - daarom wordt juist naar aanslagen gegrepen.

Ook een relatief klein aantal slachtoffers kan een enorme impact hebben. Belangrijker: het is in Nederland nog nooit tot een grote aanslag gekomen en het lijkt er ook nu op dat we de zaken écht best goed voor elkaar hebben. De verdachten hadden plannen een 'groot evenement' te treffen, maar die zijn verijdeld.

2. Zijn onze veiligheidsdiensten echt zo goed, of zijn onze jihadi's amateurs?
Onze veiligheidsdiensten zeggen tot nu toe enkele pogingen tot aanslagen te hebben verijdeld. In dit geval waarschuwde de AIVD in een ambtsbericht, waarop is ingegrepen. "Als het erom gaat dat we in Nederland nog niet te maken hebben gehad met een aanslag, kan de factor geluk niet uitgevlakt worden," zegt onderzoeker Bart Schuurman.

Er zijn in Nederland 'enkele honderden aanhangers van de jihadistische beweging en enkele duizenden sympathisanten', aldus de AIVD. Daarbij helpt het dat we met zoveel op een klein stukje aarde wonen: afwijkend gedrag loopt al snel in de gaten en we kennen hier geen no-goarea's, zoals in Frankrijk bijvoorbeeld wel het geval is. Het scheelt ook dat een aantal verdachten al volop in beeld was bij politie en veiligheidsdiensten, deze mannen stonden dus al op de radar, al kunnen de diensten niet iedereen in de gaten houden. "Tegelijkertijd heeft onze politie met wijkagenten goed zicht op wat er speelt in de wijken. In dit geval lijkt echt een potentieel gevaarlijke groep op tijd onschadelijk te zijn gemaakt."

Opvallend is dat de groep gekozen lijkt te hebben voor een aanslag die behoorlijk veel voorbereiding vereist. Het aanschaffen van wapens en grondstoffen voor bommen vergroot de kans in de gaten te lopen. En dan is er het contact dat met een relatief grote groep medeverdachten moet worden onderhouden. Niet voor niets adviseren terreurorganisaties om het simpel te houden, als het gaat om het plegen van aanslagen, wat betreft middelen en mankracht. Eén jihadist kan een ravage aanrichten door met kwade bedoelingen achter het stuur te gaan zitten, bleek bijvoorbeeld in Nice. Al Qaida adviseerde lone wolves hun keukenkastje te plunderen om een bom in elkaar te knutselen. Dat kan in je moeders keuken, zo klonk het.

3.Is dit nou zo'n terreurcel die onschadelijk is gemaakt?
Terreurorganisatie Al Qaida hield er een strak hiërarchische organisatie op na, waarbij een aantal leiders terreurcellen aanstuurde. De AIVD gaat niet meer uit van die structuur. De jihadistische beweging wordt omschreven als een zwerm, die vooral verbonden is door de gezamenlijke ideologie, in dit geval de radicale islam en het internet. Geen vaste leiders die de organisatie aansturen, wel wordt gesproken over 'regisseurs' die zorgen dat informatie onder gelijkgestemden wordt verspreid. Met deze arrestaties is de ideologie die de verdachten lijken aan te hangen niet verdwenen. Toch lijkt het er niet op dat er meer arrestaties volgen. Deze zeven verdachten lijken samen een aanslag te hebben gepland, aldus justitie.

4.Als de verdachten al eerder vastzaten, waarom zijn ze dan gederadicaliseerd?
Net zoals de weg naar het jihadisme grillig is, is de terugweg dat ook. Radicalisering kan plaatsvinden om veel verschillende redenen: een sterke ideologische overtuiging, willen vechten tegen onrecht, maar ook het vinden van een thuis bij gelijkgestemden. Psychische problemen of problemen thuis: vanuit verschillende persoonlijke omstandigheden kun je bij dezelfde ideologie uitkomen. Dat betekent ook dat er niet één methode is om iemand te deradicaliseren. Door de trigger te vinden en daarop in te spelen, kan het proces worden omgedraaid. Een ideologische overtuiging kan wellicht met hulp van een islamgeleerde worden getackeld, psychische problemen kunnen worden behandeld en aan de thuissituatie kan worden gewerkt. Maar garanties? Die zijn er niet.

5.Is Arnhem als grootleverancier van verdachten nu jihadcity nummer 1?
Al een tijdje staat Arnhem bekend als stad met een stevig jihadistisch netwerk binnen de gemeentegrenzen, als enige stad buiten de Randstad. Al in 2014 reisden er meerdere Arnhemmers naar Syrië om te gaan vechten. Dergelijke netwerken of zwermen waren er ook in Den Haag, Zoetermeer en Delft. Aan de oppervlakte lijkt het daar nu rustiger, maar dat gold tot afgelopen donderdag ook voor Arnhem.

Vrijkomende jihadisten in heel Europa veiligheidsgevaar

Drie van de zeven verdachten die een grote terroristische aanslag beraamden, zaten eerder vast, omdat ze hebben geprobeerd naar Syrië uit te reizen. Experts verwachten dat veroordeelde jihadisten vaker opnieuw tegen de lamp zullen lopen of daadwerkelijk aanslagen zullen plegen. "Hoe pijnlijk dat ook is," zegt onderzoeker Bart Schuurman.

Hoofdverdachte Hardi N., in het verleden zelf cipier, werd niet alleen veroordeeld tot een deels voorwaardelijke celstraf. De rechter oordeelde ook dat de 34-jarige Arnhemmer gesprekken over zijn geloof moest voeren. Daarnaast zou hij gedurende zijn proeftijd van drie jaar een forensisch psychiatrische behandeling moeten ondergaan.

Bij de aanhouding van hem en zijn medeverdachten zijn naast vijf vuurwapens grote hoeveelheden grondstoffen aangetroffen voor explosieven in bomvesten. Daarnaast hadden de verdachten honderd kilo kunstmest tot hun beschikking, mogelijk om een autobom te maken.

Binnenkort buigt Omar Ramadan van het Radicalisation Awareness Network zich met Europese ministers en gevangenispersoneel over de ophanden zijnde vrijlating van jihadisten. "We moeten in de gevangenis vanaf dag één aan de slag om deze mensen op andere gedachten te brengen, ook al zal dat in niet alle gevallen lukken."

Eerder waarschuwde de denktank voor veiligheidsvraagstukken Globsec al dat heel Europa de consequenties daarvan zal voelen. De jihadisten worden bestempeld als nieuw veiligheidsgevaar, dat zich vanaf 2023 openbaart, kijkend naar de celstraffen die in Europa worden uitgedeeld.

Nederland geldt als laagst straffend land, blijkt uit onderzoek naar veroordelingen in zeven landen, met een gemiddelde van 36 maanden. Frankrijk deelt de hoogste straffen uit aan jihadisten. Daar verdwijnen ze gemiddeld 86 maanden achter de tralies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden