Plus

Vijf lessen tegen perfectionisme

Journalist Dominique Prins ziet de keerzijde van perfectionisme: altijd maar faalangst en druk voelen, breekt je op. Ze zet in vijf lessen een streep door het verlangen alles altijd foutloos te willen doen.

Beeld Julian Stips

Als mijn vader iets verkeerd noteert in zijn agenda, streept hij het niet door. Nee, hij plakt een stukje papier (van hetzelfde wit als de agendablaadjes) over de fout, en tekent er nieuwe regels op. Met een liniaal. Genetisch lijk ik dus een achterstand te hebben, als het om perfectionisme gaat.

Tel daarbij de echtscheiding van mijn ouders op, en de overtuiging die ik als zesjarige ontwikkelde dat als 'papa en mama verdriet hebben, en ik alles perfect doe, ze minder zorgen hebben'.

Dat gaf de ideale voedingsbodem voor een leven vol hoge cijfers en mooie prestaties, maar wel in combinatie met een stevige dosis faalangst en een - bij tijd en wijle - alles verlammende onzekerheid. Ook nu ik bijna 50 ben en mezelf naar de perfectionismecoach stuur.

"Met genen heeft het voorbeeld van je vader weinig te maken," zegt perfectionismecoach Ruud Hooiveld. "Dit heet overdracht. Jij ziet je vader bepaald gedrag vertonen en neemt dat als kind over."

Zo ontstaat perfectionisme of 'het patroon' zoals perfectionismecoaches het noemen, vaak al op jonge leeftijd. Als er dan ook nog een ziekte of een echtscheiding speelt, pas je je als kind aan: je wordt braaf.

Tot een paar jaar geleden werd aangenomen dat perfectionisme niets te maken had met genetische aanleg. "Inmiddels doet onderzoek van de universiteit van Leuven vermoeden dat er wellicht toch genen bij zijn ­betrokken."

Begrijp Hooiveld niet verkeerd: ergens je best voor doen is prima. "Maar dan uit vrije wil, omdat je het zelf beslist. Heb je last van 'het patroon', dan draait alles om moeten; je moet presteren, of je wilt of niet. Er is geen ruimte voor ontspanning. Elke fout is gekoppeld aan je identiteit; je maakt geen fout, je bént de fout. Je negeert bovendien je grenzen, je draaft door, tot het echt niet meer gaat."

Ik noem dat de voortrazende trein, waarvan je weet dat je er moet afspringen, maar waarop je toch blijft zitten. Tijd om korte metten te maken met het patroon en aan de slag te gaan met deze vijf lessen.

Les 1: Wees eerlijk naar jezelf
"Veel mensen hebben last van symptomen als faalangst, moeilijk nee kunnen zeggen, de controle willen houden, maar ze staan er niet altijd bij stil dat daar een patroon achter zit," zegt coach Ruud Hooiveld.

Schrijf eens op, zo raadt hij aan: hoe is het patroon ontstaan? Wat is er vroeger gebeurd? En waar heb je precies last van? Faalangst? In welke ­situaties? Heb je moeite de controle los te laten? Wanneer? Lees er eens over. Hoe het patroon ontstaat, welke symptomen erbij horen; je bewust worden is een eerste stap."

Les 2: Stop met 'mismatching'
Het lage zelfbeeld waarmee perfec­tionisten vaak worstelen, komt voort uit een denkpatroon, schrijft trainer Marcel Hendrickx in zijn boek Zeg me dat ik oké ben. "Je hebt geen oog voor wat er wél deugt, alleen voor alles wat niet voldoet aan je eigen ­hoge eisen. Jezelf waarderen is moeilijk, anderen doen het altijd beter."

De oplossing? Een positiever denkpatroon aanwennen als het om jezelf gaat. Daarbij activeer je de filters in het brein die de informatie doorlaten over alles wat wel goed is. Zinnetjes die kunnen helpen zijn bijvoorbeeld: 'Wat heb ik vandaag goed gedaan?'; 'Waar ben ik blij om?'; 'Wat is mooi aan mij?'

Les 3: Praat erover
Schaam je niet langer voor je 'vreemde' gedachtekronkels, maar praat ­erover met anderen. Durf je dat aan, dan merk je al snel dat je niet de enige bent die last heeft van perfectionisme, zegt Hooiveld.

"Erover praten werkt altijd bevrijdend. Zo krijgt je omgeving een idee welke inspanningen het je kost om steeds die prestaties te leveren." Het bespreekbaar maken helpt mee je bewust te worden van het probleem - het begin van verandering.

Les 4: Voeg mildheid toe
Leven met perfectionisme is als leven in een voortdurende kramptoestand, zegt Hendrickx. "Er is geen innerlijke rust, we lijken steeds kwaad op onszelf te zijn en ervaren voortdurend stress." Lief zijn voor jezelf is nu eenmaal lastig voor een perfectionist; dat 'verdienen we immers niet'.

Om de scherpe kantjes van die kramp af te halen, kun je beginnen milder voor jezelf te zijn. In kleine stappen, dat is al uitdaging genoeg. Neem meer tijd voor je lunch, bedenk een fijn bad­ritueel, wandel door het park en hoor de vogeltjes.

Les 5: Zoek een coach
Weet waar je 'patroon' vandaan komt. Lukt het niet er verandering in te brengen, dan houdt iets in je onderbewuste je tegen, zegt Hooiveld. "Daarvoor is een methode ontwikkeld: ontwikkelingsgericht coachen van perfec­tionisme (OCP). We gaan daarbij uit van verschillende delen in jou die samen jouw gedrag bepalen.

Het 'patroon' stuurt, terwijl het 'vrije kind' - het onbevangen, creatieve, nieuwsgierige deel in ons - is ondergesneeuwd. OCP versterkt dat kinddeel, zodat de delen kunnen samenwerken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden