Plus

Video-kunstenaar Koizumi confronteert in Eye

De Japanner Meiro Koizumi is een van de meest spraakmakende video­kunstenaars van het moment. Zijn werk is nu op twee plekken in Amsterdam te zien.

Koizumi's werk gaat vaak over een onverwerkt verleden. Beeld Hans Wilschut

In Portrait of a Young Samurai speelt een jonge Japanse acteur een kamikazepiloot die vlak voor zijn zelfmoordmissie afscheid neemt van zijn ouders. Buiten beeld krijgt hij telkens regieaanwijzingen. De regisseur vindt dat hij verder moet gaan. Hij moet meer 'samurai spirit' laten zien. De acteur brengt al zijn emoties in stelling om dat zo goed mogelijk te doen. Het gemene is dat 'samurai spirit' een uiterst vaag begrip is.

De regisseur drijft de acteur langzaam tot een waanzinnige vertolking, wat de video uiterst ongemakkelijk maakt. De acteur wordt geprikkeld om tot het uiterste te gaan, net zoals Japanse piloten en soldaten in het verleden tot extreme acties werden aangespoord.

Kamikazepiloten
Portrait of a Young Samurai is een van de drie videowerken van de Japanse videokunstenaar Meiro Koizumi (1976) die nu te zien zijn in de tentoonstelling A Tale of Hidden Histories in Eye Filmmuseum. Koizumi's werk gaat vaak over het onverwerkte verleden in de Japanse samenleving. De gespannen relatie tussen het individu en de maatschappij komt daarbij steeds terug. Veel van zijn videowerken getuigen van een fascinatie met de Tweede Wereldoorlog.

Koizumi is vooral geïnteresseerd in de keuzes die kamikazepiloten maakten. "Er zijn brieven van kamikazepiloten gepubliceerd en ze zijn erg pijnlijk om te lezen. Het waren vaak intellectuele studenten. In de brieven lees je hoe ze voor zichzelf een verantwoording probeerden te formuleren voor hun daad. Ze probeerden een filosofische reden te creëren om te sterven."

Irak en Afghanistan
Voor de nieuwe video-installatie We Mourn the Dead of the Future, nu te zien bij Annet Gelink Gallery, maakte Koizumi een jaar geleden opnames op een voormalige Amerikaanse legerbasis in Japan. Hij vroeg mensen tussen de 16 en 26 jaar of ze bereid zouden zijn om hun leven voor iets of iemand te geven.

De antwoorden werden gebruikt in de opnames. Negen jonge mensen worden daarin geëxecuteerd en de lichamen worden op elkaar gestapeld. Toch komen ze later weer tot leven. Koizumi laat de tijd niet chronologisch verlopen en de personen in zijn video zweven tussen leven en dood, tussen verleden en toekomst.

Koizumi's fascinatie voor het Japanse oorlogsverleden is stevig gestoeld in het hier en nu, vertelt hij. Toen hij in 2007 na een werkperiode aan de Rijksakademie in Amsterdam naar Japan terugkeerde, vond hij de situatie veranderd. "Het nationalisme rukt op, de overheid is corrupt en de samenleving is verdeeld."

Voor recente projecten filmde Koizumi Amerikaanse soldaten in Miami die gevochten hebben in Irak en Afghanistan. Hij vroeg veteranen om met een blinddoek op door hun eigen huis te lopen en de kamers te beschrijven.

Ze hebben een GoProcamera op hun hoofd en vertellen over hun ervaringen in oorlogsgebieden. Koizumi heeft zijn video zo gemonteerd dat de hoofdpersonen naadloos overschakelen van huis naar oorlogsgebied.

Ze beschrijven een afdruiprekje en het speelgoed van hun kinderen en even later staan ze in gedachte gewapend tegenover een doodsbange Iraakse kleuter. "De soldaten hadden een keuze om in het leger te gaan, maar aan het front kunnen ze niet meer kiezen en redeneren. Ze zitten vol adrenaline en het is doden of gedood worden. Iemand doden is geen morele keuze, maar een reactie."

Koizumi laat ook twee veteranen geblinddoekt hun verhaal doen tijdens de festiviteiten op Independence Day. Het geluid van vuurwerk brengt het slagveld extra dichtbij. "Ik vroeg aan hen om niet over kinderen te praten, maar ze begonnen allemaal over wat ze kinderen hadden aangedaan. Daar hadden ze het duidelijk het moeilijkst mee."

A Tale of Hidden Histories - Broomberg & Chanarin, Omer Fast, Chia-Wei Hsu en Meiro Koizumi. Eye Filmmuseum, t/m 19/5. Meiro Koizumi, Fog. Annet Gelink Gallery, t/m 4/5.

Meiro Koizumi Beeld Hans Wilschut

Onbetrouwbare herinneringen

Naast de producties van Meiro Koizumi zijn in Eye werken te zien van de Israëlisch-Amerikaanse videokunstenaar Omer Fast, het Zuid-Afrikaanse kunstenaarsduo Broomberg & Chanarin en Taiwanees Chia-Wei Hsu. Allemaal bekijken ze hoe kunstenaars de werkelijkheid naar hun hand zetten.

Chia-Wei Hsu, de onbekende van de vier, verbindt in twee video's vergeten verhalen uit de Aziatische geschiedenis met het heden.

Het mooiste is Drones, Frosted Bats and the Testimony of the Deceased (2017), opgenomen in een verlaten brandstoffabriek van het Japanse leger in Taiwan, waar tijdens de Tweede Wereldoorlog brandstof voor vliegtuigen werd geproduceerd. Het verlaten gebouw onthult de verhalen uit het verleden, met kogelgaten in de muren als stille getuigen.

Onder de fraaie beeldenstroom klinken de memoires van fabrieksarbeiders, naverteld door Japanse stemacteurs. Een computerprogramma selecteert en plaatst de verhalen telkens in een andere volgorde - de willekeurige computerselectie symboliseert voor Hsu de onbetrouwbaarheid van deze herinneringen. Hoe wordt verleden geconstrueerd? Wat is de waarheid?

Van het kunstenaarsduo (Adam) Broomberg & (Oliver) Chanarin zijn twee complexe, conceptuele multimediawerken te zien. The Day Nobody Died (2008) is de weerslag van een uitnodiging door het Britse leger om 'embedded' verslag te doen van de strijd in Afghanistan in 2008.

Broomberg & Chanarin richtten hun camera niet op de strijd, zoals de meeste andere oorlogsfotografen deden, maar stelden acht keer een zes meter lang stuk lichtgevoelig fotopapier bloot aan de zon. Het resultaat is radicaal-abstract beeld, waarmee vragen worden gesteld over beeld als bewijsmateriaal en de aanwezigheid van de fotografen.

Overweldigender is Dodo (2014), gebaseerd op Joseph Hellers roman Catch-22 uit 1961 en Mike Nichols verfilming uit 1970 - destijds de duurste film gemaakt, waarvoor een vloot van B-25's werd opgetuigd. In hun speurtocht naar een bommenwerper die in de film neerstort, kwamen de kunstenaars op een analogie met de dodo, de eerste vogel die uitstierf als gevolg van de daden van de mens. Het verdwijnen van de dodo, beargumenteren Broomberg en Chanarin, echode de 'uitgestorven' B-25.

Ook intrigerend zijn beide werken van Omer Fast, die in 2015 de overstap naar de bioscoop maakte met Remainder.

In Her Face Was Covered (2011) wordt het navertelde relaas van een dronepiloot gecombineerd met gegoogelde illustraties. De losgezongen beelden zijn een fraaie metafoor voor de verraderlijke aard van taal.

Nog beter is Continuity (2012), waarin een uit Afghanistan teruggekeerde Duitse militair door zijn getraumatiseerde ouders van het station wordt opgehaald. Drie keer, maar telkens anders.

In het meest bizarre deel van het drieluik ziet de moeder een kameel, die ze achternaloopt, waardoor ze opeens bij een afgraving met afgeslachte soldaten staat. Feit of fictie? In ieder geval food for thought.

Jan Pieter Ekker

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden