Plus

Verwarring en angst, maar geen paniek in Utrecht

Een stad en een land vol vragen, een lange dag lang. Waren de drie doden en vijf gewonden het slachtoffer van terreur? Tot Gökmen T. was gepakt heerste angst in spookstad Utrecht, maar geen paniek.

Bloemen op het 24 Oktoberplein, de dag na de aanslag waarbij drie mensen om het leven kwamen.Beeld Robin van Lonkhuijsen

In Utrecht waren de straten nagenoeg leeg. De stad in lockdown, helikopters in de lucht, aanhoudende sirenes - Utrecht was eventjes een spookstad, met bange inwoners. Volstrekt logisch, oordeelt terrorismedeskundige Edwin Bakker. "Er was een man on the run with a gun. Iemand die al voor van alles veroordeeld was, en bereid was gebleken te doden. Dat je daar een stad voor op zijn kop zet, snap ik goed."

Duidelijke crisiscommunicatie
Rond kwart voor elf 's ochtends was er de aanslag in de tram in de Utrechtse wijk Kanalen­eiland, rond half zeven kon de politie melden dat hoofdverdachte Gökmen T. was aangehouden. Daar zat bijna acht uur tussen waarin nieuw geweld dreigde - of leek te dreigen.

Bodem onder de verwarring: het bleef onduidelijk of de aanslag terreur was, en dús hadden de autoriteiten zich genoodzaakt gezien de stad op slot te gooien en het dreigingsniveau in Utrecht naar 5 te brengen, de hoogste schaal.

Ooggetuigen vertelden de politie: tijdens het schieten was 'allahoe akbar' geroepen, sommigen spraken zelfs van vier mannen, daarna had T. een Renault Clio gekaapt, die later met draaiende motor werd teruggevonden aan de andere kant van de stad.

Er zat een briefje op dat het vermoeden van islamterreur bevestigde. En er waren inmiddels volop verhalen over T. als verslaafde draaideurcrimineel.

Een man bidt op de plek met bloemen op het 24 Oktoberplein, de dag na de aanslag waarbij drie mensen om het leven kwamen.Beeld Robin van Lonkhuijsen

In deze stroom berichten wachtte Nederland op uitsluitsel.
Dat de mix van angst en verwarring niet omsloeg in paniek, is mede te danken aan de duidelijke crisiscommunicatie, zegt Bakker. "Het was mooi dat de politie het dreigingsniveau 5 durfde te beperken tot de provincie Utrecht. Dan neem je wel een risico."

Het verspreiden van het signalement van T., halverwege de middag, gaf duidelijkheid. En, ook volgens het boekje: inwoners kregen iets te doen. "Je moet de samenleving niet het gevoel geven machteloos te staan," zegt Bakker. "Dus niet alleen zeggen dat ze binnen moeten blijven, maar ook meteen een adres geven waar mensen hun beelden kunnen uploaden."

Martelaar, held?
Toen België na de aanslagen van november 2015 in lockdown ging, was dat zonder eindtijd. Dat werkt angst in de hand. Nu was de communicatie heel duidelijk: tot 18 uur dreigingsniveau 5, daarna nog verlengd tot 22 uur - en terug naar 4 toen de hoofdverdachte gepakt was.

De zaak lijkt op die van Malek F., de Afghaan die 5 mei 2018 om zich heen begon te steken bij de Haagse Hogeschool. "Dat was ook een verwarde man, aan wie later religieuze drijfveren werden toegeschreven. En die aanslag was op net zo'n onlogische plek als een tram bij Kanaleneiland buiten de spits."

Beeld Robin van Lonkhuijsen

Wat het motief ook moge zijn, terreur kan een rol blijven spelen. "Mogelijk zal T. tijdens de rechtszaak de martelaar uithangen," zegt Bakker. "Dan kan hij als held de geschiedenis in."

Orde van de dag
Dat politieke partijen hun campagnes opschortten, vindt hij een slechte zaak. "Waar de politie probeerde de zaak lokaal te houden, maakte de politiek het landelijk, en veel te politiek. Je laat je door terrorisme toch niet de hoeksteen van de politiek afpakken? En de gouden regel bij terreur is: zo snel mogelijk over tot de orde van de dag."

Dat betekent: gewoon door met de verkiezingscampagne, en ook: gewoon weer in die tram gaan zitten. Juist in Utrecht. Niet alleen omdat statistisch gezien de kans dat er weer daar een aanslag plaatsvindt, nihil is. Maar omdat vermijden de slechtste strategie is.

"Je moet zo snel mogelijk de confrontatie aangaan," zegt UvA-hoogleraar psychiatrie Damiaan Denys. "Als je het object van angst blijft vermijden, maak je je wereld kleiner. Dan kun je je angst niet meer toetsen aan de realiteit."

Beeld Robin van Lonkhuijsen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden