Plus

Verwarde dader ontloopt vervolging niet meer

Verdachten van een strafbaar feit mogen geen vervolging ontlopen omdat ze in de war zijn. Een proef met samenwerking tussen justitie en de crisisdienst heeft succes, al blijven sommige verwarde verdachten bungelen tussen zorg en strafrecht.

Vorige week werden de onderzoeksresultaten gepresenteerd van de nauwere samenwerking tussen psychiatrie en justitie. Beeld anp

Enkele dagen voor de Gay Pride zegt een verwarde man tegen de politie dat hij een aanslag gaat plegen, omdat hij een hekel heeft aan homo's.

Het Openbaar Ministerie kan op korte termijn niets betekenen, maar de politie heeft het vermoeden dat de man in de war is.

Dankzij een samenwerkingsverband tussen justitie en de Amsterdamse crisisdienst stond binnen twee uur een psychiater van de Spoedeisende Psychiatrie op de stoep bij het cellencomplex van de politie.

Uit de crisisbeoordeling volgde dat de man vanuit een psychotisch beeld een acute bedreiging vormde voor de samenleving. Hij werd onder dwang opgenomen, en het gevaar was afgewend.

"Dat is een voorbeeld van geslaagde samenwerking," zegt Jeroen Zoeteman, psychiater en manager behandelzaken van de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam.

Zoeteman is mede-initiator van de samenwerking, die inmiddels onder regie van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg van de gemeente Amsterdam valt, ook verantwoordelijk voor de Top 600 en de Treiteraanpak.

Els Borst
Verleden week werden bij een symposium in de Keizersgrachtkerk de onderzoeksresultaten gepresenteerd van de nauwere samenwerking tussen psychiatrie en justitie.

Niet alleen de psychiatrie was tevreden vanwege snellere en betere zorg, ook het openbaar ministerie vond het initiatief waardevol. "We krijgen vanuit de psychiatrie meer informatie over verwarde verdachten en kunnen betere juridische beslissingen maken," zei Nicole Zandee, hoofdofficier van justitie in Amsterdam.

Uit onderzoek naar de zaak Bart van U., die zijn zus en Els Borst vermoordde vanuit een chronische psychose, bleek dat (deels) toevallig is in welke zuil een verwarde verdachte terechtkomt: de zorg of het strafrecht. Soms belandt zo'n verwarde verdachte echter in geen van beide.

Stel: de politie arresteert een agressieve man na een vechtpartij. Omdat de politie ook verward gedrag ziet, levert ze die verdachte af bij de Spoedeisende Psychiatrie.

Vuurwerk afsteken
Als de psychiater geen grond zou zien voor een gedwongen opname - er is geen psychiatrische stoornis die ernstig en acuut gevaar oplevert - zou zo'n verwarde verdachte tot voor kort binnen een uur 'kaal' op straat zijn komen te staan. Hij ontliep strafrechtelijke afhandeling van de vechtpartij en kreeg evenmin een psychiatrische behandeling.

In de nieuwe werkwijze gebeurt dat niet meer. "Ik denk dat deze aanpak verschil had kunnen maken bij Bart van U., al is dit een heel lastige wat-als vraag," zei Rembrandt Zuijderhoudt, die als lid van de commissie-Hoekstra betrokken was bij het onderzoek naar de gang van zaken rond Bart van U.

"Van U. heeft tweemaal onrust veroorzaakt op een politiebureau, waaronder door het afsteken van vuurwerk." Zou Van U. binnen twee uur door een psychiater zijn gezien en zouden psychiatrie en justitie nauwer hebben samengewerkt, dan hadden de zaken wellicht anders uitgepakt.

Maar is het geen inbreuk op de privacy van psychiatrische patiënten? Zuijderhoudt, jurist en niet-praktiserend psychiater, keek naar de juridische aspecten van de samenwerking in Amsterdam.

Hij constateerde dat er 'onder omstandigheden aanknopingspunten zijn voor legitieme verstrekking van gegevens tussen OM en psychiatrie, mits dat strikt nodig is voor (gedwongen) zorg'. Alle betrokken partijen van de Amsterdamse samenwerking zijn overtuigd van de legitimiteit.

De vergrijpen waarvan de verwarde verdachten tijdens de pilotstudie werden verdacht, waren over het algemeen licht. Denk aan belediging van een agent of het veroorzaken van overlast. In zeven gevallen ging het om een 'high impact crime': een woninginbraak of overval met zwaarder geweld, die veel indruk maakte op het slachtoffer en het veiligheidsgevoel van Amsterdammers.

Ondanks het succes van de samenwerking blijft er een groep verwarde verdachten waar justitie en psychiatrie niets mee kunnen aanvangen. Hun strafrechtelijke overtredingen zijn te licht voor vervolging en ze zijn niet ziek genoeg voor een (gedwongen) behandeling.

Te lichte gevallen
"Denk aan een verstandelijk beperkte man met een antisociale persoonlijkheidsstoornis die geen enkel contact heeft met familie of vrienden," aldus Zoeteman.

"Hij wordt elke dag dronken, gaat de straat op en als hij een agent ziet, laat hij z'n broek zakken." Door ook de reclassering en de GGD bij de samenwerking te betrekken, wordt getracht hier ook een oplossing voor te vinden.

In Centrum en Noord

De pilotstudie liep van april 2017 tot en met oktober 2017. Vanwege het succes is de samenwerking tot op de dag van vandaag gecontinueerd. Het project vindt plaats in de Amsterdamse politiedistricten Centrum en Noord. Verdachten die in die stadsdelen worden opgepakt, komen terecht in het cellencomplex op de Elandsgracht.

In Osdorp en Zuidoost staan eveneens cellencomplexen van de politie, maar vanwege logistieke en financiële redenen is het niet mogelijk daar dezelfde werkwijze toe te passen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden