Plus

Vervuilers aan de digitale schandpaal: 'Het begint met goede intenties'

Wat begon als een goedbedoelde poging vervuilers te achterhalen, draaide uit op een digitaal volksgericht. 'Mensen houden de behoefte anderen publiekelijk te bestraffen.'

De oproep van Pretpark Amsterdam te melden wie deze troep in het Westerpark op zijn geweten had, leidde tot een ongenuanceerde scheldpartij.Beeld Pretpark Amsterdam

Bierblikken, lachgaspatronen, etensresten, een discobol - het moet flink gezellig zijn geweest op dit feestje in het Westerpark afgelopen weekend. Alleen jammer dat ze de troep niet hebben opgeruimd.

Dat vonden ook de mensen achter Pretpark Amsterdam, een collectief dat (online) actievoert tegen de uitwassen van de toenemende drukte in Amsterdam. Een aantal omwonenden van het Westerpark trok bij hen aan de bel over de puinzooi die in het park was achtergelaten. Het collectief startte daarop een online onderzoek om de viespeuken te achterhalen.

Executie
Aanknopingspunten leken er genoeg te zijn. Als inbrekers die hun vingerafdrukken achterlaten hadden ook de feestgangers hun sporen niet goed uitgewist. In het gras werd een cadeauverpakking gevonden met daarop de namen van drie vrouwen en een envelop met het adres van iemand uit Alphen aan den Rijn.

Op de sociale mediakanalen van Pretpark Amsterdam werd een foto gedeeld van de cadeauverpakking met de namen duidelijk zichtbaar in beeld. De oproep, waar ook foto's van de rotzooi bij waren geplaatst, werd maandagavond binnen een paar uur tijd bijna tweeduizend keer gedeeld.

Hoewel Pretpark Amsterdam benadrukte dat ze vooral zochten naar de organisator van het feest (en dus niet naar de gevers van het cadeau), kregen de drie vrouwen de vreselijkste verwensingen naar het hoofd geslingerd, van een deportatie naar Siberië tot een standrechtelijke executie. Wat begon als een ogenschijnlijk onschuldige klacht over achtergelaten rotzooi in het Westerpark eindigde zo met een online volksgericht.

Verweer
De vrouwen in kwestie mengden zich ook in de discussie op Facebook en beweerden niet verantwoordelijk te zijn voor de troep. 'Wij hebben een cadeau gegeven in een cadeautas (zoals je een cadeau geeft). Dat dat vervolgens de volgende dag vertrapt in het park ligt naast een gejatte winkelwagen met allemaal troep eromheen wordt gevonden, betreuren wij,' aldus een van de vrouwen. 'Daarnaast doe ik niet aan drugs, dus de opmerkingen over dat ik nog ergens in een boom zweef door het lachgas kunnen nu ook stoppen.'

Voor veel reaguurders doet het verweer er niet toe. Waar rook is, is vuur, toch? Aan de schandpaal met die lui!

Beeld Pretpark Amsterdam

Verwijderverzoek
De drie vrouwen hebben Pretpark Amsterdam meermaals verzocht het Facebookbericht te verwijderen, omdat ze werden bestookt met nare reacties.

Hoewel eerst werd vastgehouden aan de stelling dat zij niet verantwoordelijk zijn voor andermans reacties, is het verzoek toch ingewilligd. "We waren als redactie verdeeld over de vraag of we op het verzoek moesten ingaan, maar we hebben het toch gedaan. Waarom? Omdat er allerlei zaken bij werden gehaald die niet relevant zijn in deze discussie. Wij willen dat de verantwoordelijken worden aangesproken op hun gedrag, maar veel reaguurders spelen het liever op de persoon."

Het is een fenomeen dat steeds vaker voorkomt, zegt Daniel Trottier, assistent-hoogleraar media en communicatie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. "Meestal begint zo'n ­oproep met goede intenties. Hier ook. Mensen willen anderen wijzen op hun verantwoordelijkheid het park schoon te houden, maar het mondt uit in een moddergevecht waarin onnodig kwetsende dingen worden gezegd."

Volgens Trottier zijn sociale media geliefde podia om kritiek te uiten. "Weinig mensen durven in het park op zo'n groep af te stappen en te zeggen dat ze hun troep moeten opruimen. Maar op Twitter en Facebook kun je je publiekelijk uitspreken over dit soort zaken, zonder dat je mensen onder ogen hoeft te komen. Dat is een stuk gemakkelijker," zegt Trottier.

Mediajurist Roel Maalderink, die afstudeerde op de digitale schandpaal, ziet gelijkenissen met de 'treinplasser'. "Dat was een jongen die uit baldadigheid in een trein plaste, of althans: leek te plassen. Daar werd een foto van gemaakt die vervolgens het internet over ging. Hoewel nooit echt duidelijk werd of die jongen daadwerkelijk plaste of een flesje water leegspoot, kreeg hij de ergste verwensingen naar zijn hoofd. Afval achterlaten in een park is ook een vorm van baldadigheid."

Waarom mensen massaal de drang voelen zoiets te delen, lijkt op het principe van brood en spelen, zegt Maalderink. "Zo'n zoektocht heeft natuurlijk ook iets ludieks. Het is een prima maandagmiddagactiviteit. En je kunt je eventjes moreel superieur voelen als je zoiets deelt. De schandpaal is in de negentiende eeuw afgeschaft, maar mensen houden de behoefte anderen publiekelijk te bestraffen."

Ludieke elementen
De snelheid waarmee iets zich verspreidt op sociale media, is afhankelijk van een aantal factoren, blijkt uit Duits onderzoek. Een prominent of bekend onderwerp, seksualiteit of intimiteit of een ludiek element zijn de belangrijkste. "In dit geval zijn de absurd grote hoeveelheid lachgaspatronen en de lullige Bijenkorfzak de ludieke elementen. Bovendien is zwerfafval in parken een onderwerp waar veel mensen zich aan ergeren," zegt Maalderink.

Kunnen mensen die aan de digitale schandpaal zijn genageld daar iets tegen doen? "In dit geval raad ik de organisator van het feest voortaan gewoon netjes zijn troep op te ruimen en vooral te wachten tot de storm is overgewaaid. De gevolgen van de digitale schandpaal kunnen je nog lang achtervolgen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden