'Vertrouwen in de gemeente Amsterdam staat op het spel'

Hoe gaat het de gemeenten lukken om voor een goede dienstverlening te zorgen, met zestien miljard euro minder? De gemeente Amsterdam heeft het het afgelopen jaar in ieder geval voor zichzelf extra gecompliceerd gemaakt door veel te veranderen, stelt Jos van der Lans vandaag in Het Parool.

Debat over de rol van de gemeente bij de zorg in De balie begin dit jaar, met op de voorgrond Maureen van der Pligt, SP en Eric van der Burg, VVDBeeld Jean-Pierre Jans

De decentralisaties van de zorg, jeugdhulpverlening en arbeidsparticipatie, waarvan het uur van de waarheid op 1 januari aanbreekt, roepen vergelijkbare gevoelens op als de millenniumwisseling vijftien jaar geleden. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft zelfs een gadget verspreid waarin iedere ambtenaar precies kan nagaan hoeveel weken, dagen en uren er nog te gaan zijn.

Vreesden we in de maanden voor 01-01-2000 groot onheil doordat alle computersystemen op tilt zouden slaan, nu vrezen we dat het de gemeenten niet lukt om met zo'n zestien miljard euro minder nog goede dienstverlening te organiseren. Als nu al de urine van de moeder van staatssecretaris Van Rijn langs haar benen loopt, hoe zal dat dan straks zijn?

Schrikbeeld
Feit is dat er de komende jaren veel zal veranderen. Met zo veel geld minder kunnen gemeenten maar één ding doen: de organisatie van de dienstverlening radicaal vernieuwen. Door deze dichterbij mensen in wijkteams te organiseren hopen gemeenten zelfs beter werk te leveren dan die van de bureaucratische warwinkel die vanuit Den Haag werd bestierd. Het schrikbeeld van 27 hulpverleners die onwetend van elkaar met één probleemgezin in de weer zijn, moet definitief de wereld uit worden geholpen.

Ongewisse factor daarbij is de nieuwe rol die burgers worden geacht te spelen. De verzorgingsstaat is na 1 januari niet langer een consumptieartikel waar je recht op hebt, maar een persoonlijk bouwpakket waar je met je omgeving en professionals iets uit moet zien te brouwen. Je krijgt als oudere niet langer drie uur hulp aan huis na het invullen van een afvinklijst, maar de hulp wordt georganiseerd met je 'netwerk' na een 'keukentafelgesprek'.

Boel overhoop
Om deze op zich niet zo ingewikkelde uitgangspunten voor elkaar te krijgen, moet de hele boel overhoop. Vele tienduizenden mensen moeten van werkplek veranderen, instellingen worden gereorganiseerd, informatiesystemen aangepast, teams gecreëerd, professionele routines doorbroken, nieuwe contracten afgesloten; het is een megaproject waar het afgelopen jaar zo'n honderdduizend ambtenaren vaak dag en nacht mee in de weer zijn geweest.

De gemeente Amsterdam heeft het daarbij voor zichzelf extra gecompliceerd gemaakt door in dit energievretende voorbereidingsjaar alle stadsdelen af te schaffen, lang te talmen met het aanstellen van een nieuw college en de interne organisatie compleet op de schop te nemen, waardoor duizenden ambtenaren in nieuwe functies benoemd moesten worden. Ach ja, makkelijker kunnen we het niet maken!

Talloze doembeelden
Dat moet dus wel mis gaan, zou je zeggen. Zelfstandig wonende ouderen die massaal vereenzamen. Post-traumatische stressstoornissen waar men in het wijkteam geen kaas van heeft gegeten. Buren die niet thuis geven als ze hun steentje moeten bijdragen.

Met alle decentralisatieplannen hebben we het afgelopen jaar talloze doembeelden over ons heen gekregen. Dat toont de wijze waarop gevestigde belangen zich verzetten tegen dreigende veranderingen; er spreekt ook gepast wantrouwen van burgers uit omdat ze denken dat de bezuinigingen mooier worden voorgesteld dan ze in werkelijkheid zijn.
Er staat, met andere woorden, na 1 januari meer op het spel dan een overheveling van Haagse taken naar de gemeente.

Paradoxale opgave
Het gaat ook om de betrouwbaarheid van de lokale overheid. Maar net als met de voorspelde millenniumbug zal dit na 1 januari niet onmiddellijk tot een crisis leiden. Daarvoor is het verantwoordelijkheidsbesef in de betreffende sectoren bij iedereen veel te groot. De decentralisaties brengen weliswaar een ongekende systeeminnovatie, die niet zonder risico's is, maar ondertussen wordt het werk ook volgend jaar elke dag gewoon gedaan door gedreven professionals die met elkaar en met de mensen waarvoor ze werken meestal heel adequate oplossingen verzinnen.

Eigenlijk draait de hele operatie erom hun de ruimte te geven. Daarmee staan gemeenten vanaf 1 januari voor een even paradoxale als onwennige opgave: ze moeten de bureaucratie durven te slechten om het vertrouwen van burgers te winnen. In Den Haag zouden ze zoiets een hoofdpijndossier noemen, gemeenten lijken het vooralsnog vooral als een uitdaging te zien. Laten we hopen dat ze de komende jaren de moed erin weten te houden.


Wil je reageren op deze brief? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Jos van der LansBeeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden