Plus

Verkiezingen Israël leggen verdeeldheid bloot

Nu Netanyahu waarschijnlijk premier wordt met een nog rechtsere coalitie, waarschuwen tegenstanders voor een uitholling van de Israëlische democratie. 'Hij leidt ons naar een soort apartheid.'

Premier Benjamin Netanyahu (r) en zijn vrouw Sarah (l) in Tel Aviv tijdens een overwinningstoespraak na de verkiezingen.Beeld anp

Benjamin Netanyahu's waarschijnlijke herverkiezing getuigt van een uitgesproken conservatieve visie op de Joodse staat, en op de koers die de premier in zijn volgende ambtstermijn moet aanhouden.

Zijn kiezers hechten grote waarde aan stabiliteit en een krachtig militair apparaat. Israëls economische voorspoed is volgens hen vooral 'Bibi's' verdienste.
In veel opzichten hebben de Israëliërs niet eerder zo veel veiligheid gekend dan nu.

Toch blijven ze bang, vooral voor Iran en zijn invloed op Israël's buurlanden. Netanyahu voerde daartegen een niet aflatende kruistocht. Iedereen die hem uitdaagt, of dat nu Arabische Israëliërs zijn of linkse landgenoten, doet hij af als staatsvijanden. Hij zag kans zijn aanhangers daarvan te overtuigen.

Ook zij vinden dat Bibi lijkt op autoritaire leiders overal ter wereld, maar beschouwen dat eerder als een compliment, als bewijs dat de premier zijn tijd vooruit was. Dankzij Netanyahu's op kracht gebaseerde strategische visie staat Israël diplomatiek sterker dan ooit. Meer successen liggen volgens zijn bewonderaars in het verschiet.

Krachtproef
Michael Oren, een voormalig Israëlisch ambassadeur in Washington: "Laten we er geen doekjes om winden. Onze economie verkeert in uitmuntende staat, nooit waren onze buitenlandse betrekkingen beter, en we zijn veilig. We worden bestuurd door een vent met veertig jaar politieke ervaring. Wij kennen hem, de wereld kent hem, zelfs onze vijanden kennen hem."

Niet iedereen is zo idolaat. Netanyahu's coalitie lijkt verzekerd van 65 van de 120 parlementszetels. Maar zijn standpunten weken op belangrijke punten weinig af van die van zijn belangrijkste uitdager Benny Gantz. Dus kun je zeggen dat bijna de helft van de kiezers liever iemand anders als premier had gezien.

Dat wordt Netanyahu's eerste krachtproef bij de vorming van zijn nieuwe coalitie. Hij kan die nog wat rechtser proberen te maken dan de vorige. Of hij kan kiezen voor een regering van nationale eenheid, met deelname van gematigde politici.

De verkiezingen gingen bijna volledig over persoonlijkheid en karakter, of over de stijgende kans dat Netanyahu wordt berecht wegens corruptie. Dat zou hem volgens tegenstanders ongeschikt maken voor het premierschap. Veel aandacht was er ook voor de vraag of Benny Gantz genoeg politiek gewicht heeft voor zo'n zware functie.

Gantz, dat moet men hem nageven, won een recordaantal zetels voor een nieuwe partij. Maar Netanyahu bewees opnieuw dat zijn talenten, taaiheid en bereidheid alles te doen wat nodig is voor de zege ongeëvenaard zijn in de Israëlische politiek. Deze zomer zal hij David Ben-Gurion, de stichter van de natie, hebben ingehaald als langstzittende premier.

Verweesd
Maar hij kan straks niet langer de belangrijke kwesties negeren die tijdens de verkiezingscampagne terzijde werden geschoven. Vrede met de Palestijnen blijft onwaarschijnlijker dan ooit, al valt niet uit te sluiten dat president Donald Trump weldra zijn langverwachte voorstellen presenteert. Dat terwijl Netanyahu's rechtse bondgenoten, van wie hij in de nieuwe coalitie misschien nog afhankelijker is, staan te trappelen door te gaan met de annexatie van de bezette Westelijke Jordaanoever.

Drie dagen voor de verkiezingen maakte Netanyahu al een gebaar naar de kolonisten: hij wil delen van de Westoever uitroepen tot soeverein Israëlisch gebied. Zijn linkse tegenstanders waarschuwden meteen voor een nieuwe Palestijnse opstand, of voor een apartheidsregime in een gebied dat de Palestijnen opeisen voor hun toekomstige staat.

Netanyahu's critici zijn evenmin ingenomen met de grote rol in zijn regering voor kolonisten en ultra-orthodoxen. Daarmee, en met zijn innige verhouding met Trump, zou de premier Israël hebben vervreemd van liberale, minder religieus bevlogen Amerikaanse Joden die Israël altijd hebben gesteund.

Gekoesterde doelstellingen
In zijn vorige ambtsperiode had Netanyahu's regering het aan de stok met het rechtssysteem. Zijn mogelijke proces kan uitgroeien tot een uitdaging voor Israëls democratisch stelsel. Het staat immers zo goed als vast dat hij van zijn toekomstige coalitiepartners goedkeuring zal eisen van een wet die hem met terugwerkende kracht onschendbaar maakt voor strafvervolging.

Israëliërs zijn gewend geraakt aan Netanyahu's ronkende presentaties over de toestand van de natie: 10 jaar constante economische groei, diplomatieke relaties met meer landen en nieuwe handelspartners in Afrika, Azië en Latijns-Amerika.

Tijdens zijn campagne regende het televisiebeelden van Trump die niet alleen Jeruzalem erkent als Israëls hoofdstad, maar ook Israëls soevereiniteit over de Golan-hoogvlakte. Twee lang gekoesterde nationale doelstellingen werden werkelijkheid.

Volgens Dorit Rabinyan, een schrijver die zichzelf ziet als links, vrezen Israëliërs zich 'verweesd' te voelen als Netanyahu van het toneel zou verdwijnen. Zelf gaf ze toe even een tinteling van angst te hebben gevoeld bij die gedachte. "Ik vrees en hoop het eigenlijk tegelijk."

Critici zetten de juichende berichten over de economie af tegen de gapende inkomenskloof tussen mensen die in Israëls hightechindustrie fortuin hebben gemaakt en de leden van de middenklasse of zij die buiten de grote steden wonen. Woningnood, overvolle ziekenhuizen, verstopte autowegen en torenhoge kosten van levensonderhoud. Anderen kiezen voor emigratie.

Zo is er meer dan genoeg munitie voor Netanyahu's linkse tegenstanders en zelfs voor gematigd rechts. De journalist Ari Shavit: "Het Israël van Netanyahu zit diep in de schulden. En wij gaan dat straks duur betalen."

Volgens Shavit had Netanyahu vanuit Israëls positie van kracht 's lands belangrijkste existentiële kwestie moeten aanpakken: het conflict met de Palestijnen. Door Trump aan te zetten tot gebaren zoals de erkenning van Jeruzalem als hoofdstad, heeft hij 'de verhouding met Democratische en jonge Amerika in gevaar gebracht'.

Waar Netanyahu in de campagne zijn goede verstandhouding met Trump tot de laatste druppel uitmolk, 'klonk Benny Gantz als Obama in 2008,' aldus de historicus Gadi Taub.

Maar oud-ambassadeur Michael Oren voorspelt dat Netanyahu's vriendschap met Trump positief zal uitpakken. "Als de president met zijn vredesplan komt, kan Netanyahu het immers moeilijk afwijzen." Op de Westoever delen slechts weinigen die mening.

Apartheid
Ghassan Khatib is hoogleraar aan de universiteit van Bir Zeit en voormalig woordvoerder van de Palestijnse regering. Volgens hem heeft Netanyahu's lange regeerperiode al twee slachtoffers gemaakt: de hoop op een tweestatenoplossing en de steun van gematigde Palestijnse leiders voor een diplomatieke oplossing. Netanyahu liet zich altijd laatdunkend over hen uit.

Khatib acht Netanyahu verantwoordelijk 'voor een afkeer van Israëliërs om vrede te sluiten'. Khatib: "Het Israël waar we nu over praten, is niet het Israël waarmee we 25 jaar geleden onderhandelden. Volgens mij leidt Netanyahu ons naar een soort apartheid."

Uitdager van Netanyahu Benny Gantz van de partij Blauw en Wit (Kahol Lavan) tijdens zijn toespraak na de verkiezingenBeeld anp

Juist door zijn succes ondermijnt Netanyahu volgens links Israëls ogenschijnlijk stevig verankerde democratie. De premier richtte de toorn van conservatieve kiezers op overwegend liberale instellingen als de rechtbanken, de politie, het hoger onderwijs en de media. Volgens links is de democratie in het defensief, etnisch-nationalistisch rechts vindt juist dat de democratie zich moet aanpassen aan de nieuwe tijden.

Sommigen, ook Benny Gantz, waarschuwen dat Israël onder Netanyahu afstevent op een regime als dat van president Recep Tayyip Erdogan in Turkije. Zover is het niet, volgens Netanyahu's biograaf Anshel Pfeffer. "In die landen bestaan geen instellingen die de premier kunnen aanklagen. De media en het justitieel apparaat zijn hier nog sterk. Maar is de democratie eenmaal aangetast, dan wordt het voor een zittende premier of president gemakkelijker om te winnen."

© The New York Times. Vertaling: René ter Steege.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden