Opinie

'Verkeerden beschermd, niemand vervolgd'

Het is een schande dat het Nationaal Archief stukken over nog levende oorlogs­misdadigers niet wil open­baren voor onderzoek, aldus Frits Barend en Hans Knoop.

Pieter Menten in een Duits uniform in de Tweede Wereldoorlog. Volgens zijn advocaat was de foto niet echt Beeld ANP
Pieter Menten in een Duits uniform in de Tweede Wereldoorlog. Volgens zijn advocaat was de foto niet echtBeeld ANP

Afgelopen maand diende voor de bestuursrechter in Amsterdam een procedure die was aangespannen door de Stichting Onderzoek Oorlogsmisdaden van oorlogscorrespondent Arnold Karskens tegen het Nationaal Archief en impliciet de Staat der Nederlanden.

Bij het Nationaal Archief rust het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR), waarin de namen zijn terug te vinden van nog levende Nederlandse oorlogsmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog die nimmer zijn berecht.

Omdat de Nederlandse justitie bepaald de schoenzolen niet kaal loopt om die veelal zeer bejaarde collaborateurs voor de rechter te brengen, wil Karskens onderzoek doen naar de meest schrijnende gevallen en die in de publiciteit brengen.

Als justitie de hete adem van de media in de nek voelt, zal het mogelijk tot vervolging willen overgaan.

Het Nationaal Archief (lees: de staat) houdt het bewuste archief CABR echter potdicht voor onderzoek en beroept zich op de plicht de privacy van de Nederlanders die erin voorkomen te beschermen.

We hebben het bijvoorbeeld over de privacy van leden van het SS-Wachbataillon NordWest die executies uitvoerden en als bewakers van concentratiekampen schoten op mensen die trachtten te vluchten. Hun privacy prevaleert volgens de Staat der Nederlanden boven het doen van recht aan hun slachtoffers.

Volledige naam of initialen
In een doorwrocht pleidooi wezen de advocaten Knoops en Hamburger erop dat Nederland op basis van internationale verdragen de plicht heeft onderzoek naar oorlogsmisdaden te bevorderen en faciliteren.

Het Nationaal Archief bleek ongevoelig voor dit argument. Voor zover ze nog in leven zijn, luidt de redenering, gaat het om stokoude mannetjes, dus waar maken we ons druk om?

Hans Knoop

Journalist, ontmaskerde kunsthandelaar Pieter Menten als oorlogs­misdadiger

null Beeld Pr
Beeld Pr

Met collega Karskens en de advocaten Knoops en Hamburger maken we ons wél druk! Zware oorlogsmisdadigers mogen zich niet op privacy beroepen.

Ze werden na de oorlog, in achteraf veel te geringe mate, berecht op basis van speciale wetgeving, de zogeheten bijzondere rechtspleging, die zich onderscheidt van het normale strafrecht.

Zo kent de bijzondere rechtspleging bij voorbeeld geen hoger beroep en werd ook met de privacy na de oorlog anders, minder principieel juridisch, omgegaan.

Dat bleek toen oorlogsmisdadiger Pieter Menten in 1977 in een kort geding (ondertekenaar) Hans Knoop het zwijgen wilde opleggen en zijn raadsman zich naast andere overwegingen even­eens beriep op de mogelijke privacyschending.

Knoop mocht hem, zo bepleitte hij, geen oorlogsmisdadiger noemen, had evenmin zijn volledige naam in plaats van zijn initialen in de openbaarheid mogen brengen en moest zwijgen over details uit zijn privéleven die geen verband hielden met het vermeende oorlogsverleden.

Advocaat Max Moszkowicz maakte korte metten met deze baarlijke nonsens. Menten stond in 1977 terecht in het kader van de bijzondere rechtspleging, wat betekende dat wat betreft privacy en verslaggeving de normen van na de oorlog golden en zijn naam mocht worden genoemd.

Frits Barend

Journalist

null Beeld ANP
Beeld ANP

Het is zinvol om de krantenknipsels uit naoorlogse processen tegen oorlogsmisdadigers en collaborateurs er nog eens bij te halen. Het was niet de 'van landverraad verdachte dubbel­spion A. v.d W.' die terechtstond, maar 'De landverrader Anton van der Waals'.

Er werd in media als Het Parool niet gerept over het proces tegen de 'voormalige leider van de NSB ir. A.M.' maar de landverrader Anton Mussert die terechtstond. En datzelfde gold voor de berechting van slechts lokaal of regionaal bekendstaande oorlogsmisdadigers en collaborateurs.

Het Nieuwsblad van Zierikzee (als dat zou ­hebben bestaan) zou het hebben gehad over het proces tegen de 'Beul van Zierikzee Piet Jansen'.

Haarpluizerij
Als anno 2018 onze overheid de privacy van oorlogsmisdadigers ineens wel zwaarder laat wegen dan hun berechting, geldt maar één kwalificatie: schande.

Hopelijk deelt de bestuursrechter dit waardeoordeel en kan journalist Arnold Karskens zijn journalistiek belangrijke onderzoek ongehinderd door juridische haarpluizerij voortzetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden